AnalyseMislukken EU-top

Dit gaat schuil achter de cijfers van het EU-begrotingsgevecht

Premier Rutte tijdens de persconferentie op de mislukte EU-begrotingstop, afgelopen weeke. Beeld EPA

Het gegoochel met percentages en bedragen dat deze week de mislukte EU-begrotingstop beheerste, lijkt abstract. Maar het gaat wel degelijk ergens over.

Het is verleidelijk om de onderhandelingen over de EU-meerjarenbegroting – die vrijdagavond jammerlijk stukliepen – af te doen als een ordinair gevecht om een paar grijpstuivers, uitgevochten door nationalistisch denkende politici. Maar in feite voeren de 27 landen fundamentele discussies over de toekomst van hun Europese Unie.

Die discussies schreeuwden in de crises rond migratie en de brexit al om aandacht. Soms werden ze met de mantel der liefde bedekt. Nu kan dat niet meer. De nieuwe begrotingsperiode (2021-2027) nadert, het is tijd om te beslissen.

“Het is nog vroeg, we zitten nog maar in februari”, zei een laconieke premier Rutte vrijdagavond na het echec. Velen in Brussel delen die kalmte niet. Zeven jaar geleden was het ook spannend: in februari 2013 bereikten de regeringsleiders een akkoord over de begroting voor 2014-2020. Maar omdat alle goedkeuringsprocedures zo lang duurden (het definitieve akkoord met het Europees Parlement werd pas in december bezegeld) gold 2014 als een verloren jaar voor veel, van subsidies afhankelijke, (onderzoeks)programma’s.

Nu dreigt hetzelfde te gebeuren. “We staan op het punt om het jaar 2021 als verloren te beschouwen”, somberde een hoge EU-functionaris nog voordat de top donderdag begon. “Er is zelfs kans dat 2022 in gevaar komt.”

Charles Michel, voorzitter van de Europese Raad, tijdens een persconferentie op de EU-begrotingstop, afgelopen vrijdag. Beeld EPA

Oude & nieuwe vetes 

Na de mislukte poging van de voorbije dagen kijkt iedereen naar voorzitter Charles Michel van de Europese Raad, die een datum moet vastleggen voor een nieuwe top, vermoedelijk binnen een paar weken al. Achter de percentages (uiteenlopend van 1,0 tot 1,3 procent van de gehele EU-economie) gaan inhoudelijke keuzes schuil en worden oude en nieuwe vetes uitgevochten.

Zo komen de verschillen van inzicht tussen ‘oost’ en ‘west’ nu volop tot uitbarsting. Dat kwamen ze al tijdens de migratiecrisis, toen onder meer Hongarije, Polen en Slowakije asielzoekersquota in de maag gesplitst kregen. Het begrotingsgevecht is niet zo eendimensionaal: er loopt ook een grillige noord-zuid-grens tussen de ‘frugal four’ ofwel de zuinige, of, zo u wilt, vrekkerige vier (waaronder Nederland) enerzijds, en de ‘vrienden van cohesie’ anderszijds - zoals de landen heten die het minst willen morrelen aan de subsidiepot voor armere regio’s.

Velen proberen die groepsnamen een gunstige klank te geven. Zo heeft de Oostenrijkse bondskanselier Kurz het liever over de ‘spaarzamen’ en ging het tegenblok (met liefst zeventien landen) vrijdag opeens door het leven als de ‘vrienden van een ambitieus Europa’.

In tegenstelling tot de asielzoekersquota, waarvoor een meerderheid volstond, zullen noord, oost, west en zuid nu wel degelijk op één lijn moeten komen. Want een begrotingsbesluit vereist unanimiteit.

En de rechtstaat is er ook nog

In de oost-west-discussie speelt de rechtsstaat ook een rol: zie de procedures die de afgelopen jaren vanuit Brussel of Straatsburg in gang zijn gezet tegen Polen en Hongarije. Veel landen willen in de begroting hardere afspraken maken over het dichtdraaien van de geldkraan als landen een loopje nemen met bijvoorbeeld het rechtssysteem of de persvrijheid.

Het begrotingsvoorstel dat EU-raadsvoorzitter Michel op 14 februari deed oogstte kritiek, omdat dat minder streng was voor rechtsstaatschenders dan eerdere voorstellen. Nederland, en vele anderen, hameren hard op herstel van die eerdere ideeën – om maar even aan te geven dat het Den Haag niet alleen om de centen gaat.

Dat is sowieso een boodschap die de ‘spaarzamen’ graag meegeven: ja, ze zijn zuinig, maar willen de begroting ook moderniseren. Het beeld dat de ‘vrienden van een ambitieus Europa’ oproepen – van vrekkerige vijanden – klopt niet, liet Kurz in Brussel doorschemeren. “Het is echt niet zo dat je pro-EU bent als je meer geld wilt uitgeven en anti-EU als je zuinig bent.”

Opvallend is de rust rond klimaatfinanciering, in onder meer Nederland onderwerp van verhitte discussies. Eigenlijk zijn alle landen (en EU-instituties) het eens over de noodzaak om zeker een kwart van de zevenjaarsbegroting vrij te maken voor de strijd tegen klimaatverandering. Frans Timmermans’ Green Deal zal daarin richtinggevend zijn.

Ook tamelijk onomstreden is de bijbehorende begrotingspost ‘Just Transition Fund’ (eerlijk transitiefonds) van minstens 7,5 miljard euro, bedoeld om de sociale gevolgen van het klimaatbeleid op te vangen.

Lees ook:
EU-top mislukt door kloof tussen ‘vrekkige vier’ en blok van oost en zuid

De verschillen tussen de zuinige landen en een groot blok van oost en zuid lijken eerder groter dan kleiner te zijn geworden na twee dagen vergaderen in Brussel.

‘Nederland zal zelf de dupe zijn van EU-begrotingsimpasse’

De hoogste begrotingsambtenaar van de Europese Commissie, de Nederlander Gert Jan Koopman, legt het aan de vooravond van de EU-top over de begroting nog één keer uit: Nederland moet zich niet blindstaren op die ene procent en het grote Europese geheel zien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden