Herdenking Holocaust

Diplomatiek getouwtrek achter de schermen bij het World Holocaust Forum

De Franse president Emmanuel Macron (l) en de Israëlische president Reuven Rivlin (r) schudden de handen in aanloop naar het World Holocaust Forum in Jeruzalem. Beeld AP.Beeld AP

In de marge van het World Holocaust Forum in Jeruzalem speelt zich een diplomatiek steekspel af tussen diverse wereldleiders. Met name Polen, Rusland en Israël liggen met elkaar overhoop.

In Israël begint donderdag de vijfde editie van het World Holocaust Forum. Een evenement dat dit jaar in het teken staat van het 75-jarige jubileum van de bevrijding van concentratiekamp Auschwitz-Birkenau. Delegaties uit bijna vijftig landen wonen de plechtigheden in Jeruzalem bij, waaronder ruim veertig staatshoofden. Op de gastenlijst staan onder meer koning Willem-Alexander, Prins Charles, de Franse president Macron, de Amerikaanse vicepresident Pence en de Russische president Poetin.

Een bont gezelschap, zo bleek in de aanloop naar het evenement. Want hoewel de organisatie van het forum de slogan ‘herdenken van de Holocaust, strijden tegen antisemitisme‘ als collectief motto koos, was van eendracht voorafgaand aan het evenement weinig sprake. De diplomatieke ruzietjes en controverses regen zich in rap tempo aan elkaar.

De onenigheid begon toen de organisatie in het programma van het forum geen spreekruimte inruimde voor de Poolse president Duda. Tot Duda’s grote ongenoegen mocht zijn Russische evenknie Poetin wél een toespraak geven tijdens het officiële gedeelte van het forum. Poetin en Duda zijn al enige tijd verwikkeld in een welles-nietes-discussie over wie er schuld draagt aan het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog.

Diplomatiek moddergooien

Bij het diplomatiek moddergooien legt Poetin consequent de nadruk op de rol die het Rode Leger speelde bij de bevrijding van Auschwitz. Dat Stalin in 1939 een niet-aanvalsverdrag sloot met nazi-Duitsland en daarmee de verdeling van Polen tussen Duitsland en de Sovjet-Unie in het geheim liet vastleggen, laat hij al even systematisch buiten beschouwing. Poetin laat daarentegen geen kans onbenut om te wijzen op een deal die Polen met de nazi’s sloot nog voor de Sovjets dat deden.

Warschau reageerde woedend op de aantijgingen vanuit Moskou. Volgens Duda is er sprake van Russische propaganda die Polen de schuld in de schoenen probeert te schuiven. En dat terwijl Polen juist een van de slachtoffers van de oorlog was, aldus de president.

Bovendien speelden er volgens Warschau andere belangen mee bij de totstandkoming van de sprekerslijst voor het World Holocaust Forum. Zo wordt het evenement onder meer gesponsord door de European Jewish Congress dat wordt geleid door de Russische oligarch Viatsjeslav Kantor, een vertrouweling van Poetin.

Een doorn in het oog

Dat Poetin vandaag samen met de Israëlische president Rivlin en premier Netanyahu in Jeruzalem een monument opent ‘ter nagedachtenis van het heldendom en de soldaten en inwoners die omkwamen tijdens de slag om Leningrad in de Tweede Wereldoorlog’, zal Duda eveneens een doorn in het oog zijn.

Maar Duda’s kritiek mocht niet baten. Ondanks zijn protest kreeg de Poolse president geen spreektijd toebedeeld, waarop hij besloot het evenement te boycotten. Wel kreeg hij bijval van enkele andere landen uit de regio. Zo besloot president Nauséda van Litouwen afgelopen dinsdag zijn bezoek aan het evenement eveneens op te schorten. Hij liet weten de voorkeur te geven aan de herdenkingsceremonie van volgende week in Polen, in Auschwitz zelf.

De diplomatieke trammelant beperkt zich niet louter tot Polen en Rusland. Ook de spanningen tussen Jeruzalem en Warschau zijn inmiddels hoog opgelopen. Vorig jaar mei raakten beide landen verzeild in een dispuut over de eigendommen van Joodse families die tijdens de Holocaust om het leven kwamen in Polen. Premier Morawiecki van Polen weigert hiervoor herstelbetalingen te doen. Volgens de minister-president is het waanzin dat Polen voor de Duitse misdaden zou moeten opdraaien.

Dat de Israëlische president Rivlin nu ook Poetin boven Duda verkiest op de herdenkingsceremonie, zal voor Warschau daarom als een extra trap na voelen.

Jeruzalem probeert een wit voetje te halen bij Moskou

Toch lijkt de keuze van Israël niet uit de lucht te komen vallen. Op de achtergrond spelen andere belangen mee dan enkel een speech van een paar minuten. Zo probeert Jeruzalem een wit voetje te halen bij Moskou, aangezien het achter de schermen al maanden werkt aan de vrijlating van de Israëlische staatsburger Naama Issachar die onlangs in Rusland tot zevenenhalf jaar cel werd veroordeeld vanwege drugssmokkel.

Naar verwachting zal premier Netanyahu zijn toespraak dan ook gebruiken om Poetin te behagen en zo zijn landgenoot uit de Russische cel te krijgen. Ook het aanhangige onderzoek van het Internationaal Strafhof in Den Haag naar de mogelijke oorlogsmisdaden van Israël in de Palestijnse gebieden zal voor Netanyahu een prikkel zijn om Poetin tijdens zijn speech ter wille te zijn.

Alle internationale steun in die zaak is voor Jeruzalem dan ook meer dan welkom. Dat Poetin, en niet Duda, vandaag op het podium klimt om een speech te geven tijdens de herdenkingsceremonie lijkt daarom bovenal een weloverwogen, strategische keuze.

Ook koning Willem-Alexander bij Holocaust Forum

Koning Willem-Alexander heeft donderdag een rondleiding gekregen door het Yad Vashem-museum in Jeruzalem. Het centrum documenteert en herdenkt de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en eert de mensen die zich destijds voor de Joden hebben ingezet. Hij stond in het bijzonder stil bij het lot van Joodse Nederlanders tijdens de Duitse bezetting.

De koning is daarna vanuit Jeruzalem vertrokken naar de kustplaats Herzliya voor een bezoek aan het verzorgingshuis Beth Juliana. Daar wonen veel ouderen met een Nederlandse achtergrond, en overlevenden van de Holocaust. “We moeten de Holocaust altijd blijven herinneren”, zei hij daar. “Hun verhaal moet verteld blijven worden”, aldus de koning. “In een tijd dat het antisemitisme begint op te kruipen en dat mensen beginnen te relativeren, moeten we iedere keer weer keihard zeggen ‘nee’ dit mag nooit, nooit meer gebeuren”, aldus Willem-Alexander.

Na dit bezoek keert Willem-Alexander terug naar de Israëlische hoofdstad voor het vijfde Wereld Holocaust Forum. De koning zegt dat hij met zijn aanwezigheid in Israël bij het Wereld Holocaust Forum en door het bijwonen van de herdenking van de bevrijding van vernietigingskamp Auschwitz “een klein steentje kon bijdragen vanuit Nederland en de Nederlandse gemeenschap aan dat belangrijke moment”.

Lees ook:

Polen dreigt met boycot Holocaustherdenking

President Duda wil afzien van deelname aan het Holocaust Forum in Israël. Het steekt hem dat Poetin wél spreektijd krijgt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden