Corona-appTraceTogether

Digitaal contactonderzoek naar Singaporees model: privacy en surveillance verenigd

De app TraceTogether, waarmee contacten in kaart kunnen worden gebracht om de verspreiding van het coronavirus in kaart te brengen, die is uitgebracht door de overheid in Singapore. Beeld AFP

Singapore ontwikkelde een app die tegen het coronavirus beschermt, maar toch de privacy respecteert. Is dat systeem effectief genoeg?

Hij noemde het land niet bij naam, maar minister De Jonge van volksgezondheid lijkt met bijzondere belangstelling naar Singapore te kijken. Hij zinspeelde er immers op dat Nederland een app zou moeten introduceren die gebruikmaakt van bluetooth, om de verspreiding van het coronavirus in toom te houden. En Singapore nam de afgelopen tijd het voortouw in de pogingen om elektronische surveillance van coronapatiënten toch samen te laten gaan met basale privacyvoorwaarden. Daarin speelt bluetooth een belangrijke rol.

Daarmee onderscheidt Singapore zich van landen als China en Israël. Die gaan ook de gangen van hun burgers na, maar doen dat van bovenaf. Ze gebruiken gps-data en locatiegegevens van telefoons, vaak zonder toestemming te vragen. Zo kostte het de regering van Israël weinig moeite een volgsysteem op te zetten. Dat bleek namelijk al te bestaan: de geheime dienst Shin Bet oogst op grote schaal locatiegegevens van burgers, al wist niemand dat tot een paar weken geleden.

Ook China combineert allerlei gegevens van mobiele telefoons, bewakingscamera’s en creditcardtransacties om in kaart te brengen wie er in contact is geweest met besmette medeburgers. In grote delen van het land zijn Chinezen afhankelijk van de toestemming van hun app, als ze bijvoorbeeld gebruik willen maken van het openbaar vervoer.

De app TraceTogether, waarmee contacten in kaart kunnen worden gebracht om de verspreiding van het coronavirus in kaart te brengen, die is uitgebracht door de overheid in Singapore. Beeld REUTERS

Arbeidsintensief

Onder epidemiologen lijkt zich wel een consensus te ontwikkelen dat digitaal contactonderzoek bij Covid-19 waarschijnlijk effectiever is dan de ouderwetse methode, waarbij mensen die positief getest zijn gevraagd wordt met wie ze de afgelopen weken contact hebben gehad. Want los van dat dat nogal arbeidsintensief is: mensen herinneren zich niet al hun contacten, en weten vaak ook niet wie er in de bioscoopstoel of aan de cafétafel naast ze heeft gezeten. Zo glippen er een hoop besmettingen tussendoor. 

Maar tegen welke prijs komt dat voordeel? Want het is maar de vraag of regeringen na de coronacrisis afstand doen van de kennis die ze nu vergaren over waar hun burgers zich allemaal ophouden. Eerste pogingen van analisten om wijs te worden uit de code van de Chinese app, leverden al het vermoeden op dat niet alleen de gezondheidsautoriteiten, maar ook de politie allemaal data aangeleverd krijgt over de locatie van Chinese burgers.

TraceTogether 

Singapore gooide het de afgelopen maanden over een andere boeg. Op 23 januari kreeg het land met de eerste coronabesmetting te maken, en sindsdien heeft het alles op alles gezet om het virus onder de duim te houden met een agressief test- en quarantainebeleid, waarbij elektronische surveillance ook een rol speelde. 

Op 23 maart introduceerde Singapore de app TraceTogether. Wat die app doet, is eigenlijk niet zo heel veel: hij houdt bij welke andere gebruikers er in de buurt zijn. En als een gebruiker van de app positief getest wordt op Covid-19, en die informatie invoert, krijgen de gebruikers die langdurig bij het besmettingsgeval in de buurt  zijn geweest een melding.

Interessanter is eigenlijk wat de app allemaal níet doet: hij slaat bijvoorbeeld geen locatiegegevens op. Via bluetooth wordt alleen de afstand tussen verschillende  gebruikers gemeten, en dat is eigenlijk het enige wat van belang is bij het inschatten van het besmettingsgevaar.  

Geen geheime achterdeuren

Die gegevens worden na 21 dagen ook weer automatisch gewist, als de incubatietijd verstreken is. De overheid kan bovendien niet zomaar rondneuzen in de gegevens. Ten slotte kunnen gebruikers er van op aan, dat de overheid geen ‘geheime achterdeuren’ in de app heeft ingebouwd om gebruikers te bespioneren: de broncode is namelijk openbaar, en gratis beschikbaar voor andere landen die ermee aan de slag zouden willen.

Volgens Jason Bay, de hoge ambtenaar die de ontwikkeling van de app overzag, heeft het gebruik van bluetooth niet alleen privacyvoordelen, maar is het in een stad als Singapore, waar veel mensen dicht op elkaar leven, bovendien preciezer dan gps. “Als je een verdieping lager zit  in een gebouw kan je gps-locatie er precies hetzelfde uitzien als iemand een verdieping hoger.”

Aanvullend instrument

TraceTogether is geen vervanging van het contactonderzoek, maar een aanvulling erop. Singapore voerde bovendien ook allerlei andere maatregelen in: temperatuurcontroles bij de ingang van grote gebouwen en een verplichte quarantaine voor mensen die het land binnenkomen. “We zien het als een belangrijk instrument in onze gereedschapskist”, benadrukt Sutowo Wong, directeur informatieverwerking op het ministerie van volksgezondheid van Singapore. “Hoe meer mensen het gebruiken, hoe effectiever het wordt.”

Tot nu toe zijn de coronacijfers uit Singapore jaloersmakend, bezien vanuit Europees perspectief. Hoewel de eerste besmetting al op 23 januari plaatsvond, staat de teller tweeënhalve maand later pas op 1,481besmettingen en zes doden. Tot nu toe was het openbare leven ook nog niet tot stilstand gekomen: de restaurants en de winkels bleven open. Omdat het aantal besmettingen de afgelopen tijd toch flink opliep, besloot de regering deze week alsnog tot een lockdown van een maand.

In die tijd kan blijken of de app echt aanslaat. Want het installeren ervan is niet verplicht. Na een week hadden 1 miljoen Singaporezen de app geïnstalleerd. Veel, maar lang nog niet genoeg, vertelde Wong aan de Straits Times. Om echt effectief te zijn, moeten eigenlijk driekwart van de bijna zes miljoen inwoners van de stadsstaat de app installeren.

Lees ook:

Technologie kan deze pandemie bestrijden, maar wel tegen een prijs

Big data en elektronische surveillance lijken effectief in de strijd tegen het coronavirus. Data-activisten waarschuwen echter voor het lukraak achter een technologische oplossing aanlopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden