Grensconflict

‘Dialoog’ over Oost-Oekraïne ver te zoeken

Een Oekraïense militair loopt patrouille in het dorp Pesli, nabij de frontlinie met de 'Volksrepubliek Donetsk' in Oost-Oekraïne.  Beeld AFP
Een Oekraïense militair loopt patrouille in het dorp Pesli, nabij de frontlinie met de 'Volksrepubliek Donetsk' in Oost-Oekraïne.Beeld AFP

Op veel plekken in de wereld wordt gesproken over Oekraïne. Maar in Oekraïne is een ‘dialoog’ tussen rebellen en regering onmogelijk.

Michiel Driebergen

Een oplossing van de oorlog in het oosten van Oekraïne lijkt verder weg dan ooit. Hoe erg is dat? “In Oekraïne geeft men inmiddels de voorkeur aan de huidige status quo”, aldus politiek analist Maria Zolkina in Kiev. “Een deel van het grondgebied is bezet en er is een frontlinie. Maar de gevolgen van re-integratie van de niet door Kiev gecontroleerde gebieden is onvoorspelbaar.”

Eigen staatjes

In april 2014, vlak na de pro-Europese Majdanrevolutie in Kiev en de daaropvolgende annexatie van de Krim, bezetten gewapende milities strategische gebouwen in het oosten van het land. De mannen bleken veteranen van het Russische leger, vrijwillige strijders uit Rusland en lokale pro-Russische separatisten. Al gauw riepen ze hun eigen staatjes uit: de Volksrepubliek Donetsk en Volksrepubliek Loegansk.

Toen Oekraïne in mei 2014 een militaire operatie begon tegen de separatisten, brak er een grootschalige oorlog uit die voortduurt tot vandaag. Tot nu toe vielen er bijna 14.000 doden, meer dan anderhalf miljoen mensen ontvluchtten het gebied.

Woensdag onderhandelden vertegenwoordigers van Rusland, Oekraïne, Frankrijk en Duitsland in Parijs over een oplossing van het conflict. Daarbij borduurden ze voort op het zogeheten Minsk-akkoord, dat in februari 2015 door deze vier landen werd gesloten. Die overeenkomst moest een einde maken aan het bloedvergieten, en voorzag re-integratie van de afgescheiden gebieden in Oekraïne.

Onderhandelaars blijven hameren op de uitvoering van ‘Minsk’, hoewel de eerste afspraken van het akkoord, een staakt-het-vuren en het terugtrekken van zware wapens, nooit werden nagekomen. “Er is geen alternatief voor Minsk”, aldus de Russische minister Lavrov, afgelopen week. Daarmee echoot hij de woorden van zijn Amerikaanse collega Blinken, die vorige maand precies hetzelfde zei.

Status van de zelfbenoemde republieken

Belangrijk twistpunt is een niet nader omschreven ‘dialoog’ over de status van de zelfbenoemde republieken, zoals beschreven in het akkoord. Rusland wil dat Oekraïne rechtstreeks overlegt met de vertegenwoordigers daarvan – Moskou presenteert zichzelf als buitenstaander in de strijd. “Het is onacceptabel om ons af te schilderen als partij in het conflict”, aldus Lavrov.

Maar Oekraïne beschouwt de autoriteiten van de afgescheiden republieken als terroristen die door Rusland worden aangestuurd. Als de afgevaardigden van deze gebieden zouden integreren in de Oekraïense politiek vreest Kiev dat zij de besluitvorming verregaand beïnvloeden. Ze zouden bijvoorbeeld gaan meepraten over een eventueel besluit om toe te treden tot de Navo.

“De dialoog waartoe Minsk oproept zal derhalve voorlopig niet worden gehouden”, concludeert Maria Zolkina, die het vredesproces al jaren volgt namens de denktank Ilko Kucheriv Democratic Initiatives Foundation. Hetzelfde probleem bestaat voor de afgesproken amnestie voor mensen die betrokken waren bij het vechten. Daar wil Kiev niet aan. “Oekraïne wil niet dat mensen die serieuze misdaden hebben gepleegd vrijuit gaan.”

Controle over de eigen oostgrens

Terwijl Rusland een autonome status eist voor de republieken, wil Oekraïne vooraleerst de controle over de eigen oostgrens terug. Tot het zover is, zegt Kiev, blijft Rusland de separatisten bevoorraden met wapens en manschappen. “Voor Oekraïne is de controle van de grens een kwestie van basale veiligheid. Dit is de belangrijkste tegenstelling tussen Rusland en Oekraïne.” Het is de reden waarom de absolute meerderheid van de Oekraïners het Minsk-akkoord niet accepteert.

Binnenkort zal het Russische parlement vergaderen over een recent voorstel om de afgescheiden republieken te erkennen. Dan zou Rusland, zo vreest Oekraïne, een reden hebben om hen te ‘beschermen’ tegen Kiev en verder het land in te trekken.

Wat de bewoners van de door de Rusland gecontroleerde gebieden willen is onduidelijk. Een jaar geleden slaagde het instituut van Maria Zolkina erin ter plekke honderd interviews af te nemen. De conclusie van deze niet-representatieve online steekproef was dat de bewoners in elk geval onder een staat willen vallen. “Ze willen of volledige integratie met Rusland, of volledig terug onder Oekraïens bewind”, aldus Zolkina. “Op dit moment neemt niemand verantwoordelijkheid voor deze mensen.”

Lees ook:

‘De angst van het Kremlin is dat de grens tussen Rusland en Oekraïne ook de grens wordt tussen twee mentaliteiten’

Al wekenlang wordt Oekraïne geteisterd door berichten over een naderende Russische invasie. Schrijver Andrej Koerkov is een van de meest vooraanstaande schrijvers van Oekraïne, die zich bovendien actief met het publieke debat bemoeit. Hij duidt de sfeer in het land en de aard van het conflict.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden