Wit-Ruland

Deze vrouw komt in verzet tegen eeuwige president Loekasjenko, door zichzelf verkiesbaar te stellen

Svetlana Tikhanovskaya in het midden neemt het op tegen president, Aleksandr Loekasjenko van Wit-Rusland. Zij wordt gesteund door de echtgenote en de campagneleidster van twee kandidaten die niet mee mogen doen met de presidentsverkiezingen in Wit Rusland.                  Beeld Reuters, Vasily Fedosenko
Svetlana Tikhanovskaya in het midden neemt het op tegen president, Aleksandr Loekasjenko van Wit-Rusland. Zij wordt gesteund door de echtgenote en de campagneleidster van twee kandidaten die niet mee mogen doen met de presidentsverkiezingen in Wit Rusland.Beeld Reuters, Vasily Fedosenko

Door zijn tegenstanders al voor de verkiezingen uit te schakelen leek Aleksandr Loekasjenko verzekerd van een nieuwe termijn als president van Wit-Rusland. Maar hij rekende buiten hun echtgenotes en een vrouwelijke campagneleidster.

De drie vrouwen staan naast elkaar op het podium. De eerste vouwt haar handen samen tot een hart, de tweede balt haar vuist, de derde maakt het victorieteken. En hoewel de staatsmedia de oppositiebijeenkomst negeren, stroomt het publiek massaal toe. “We hebben het recht te spreken, we hebben recht op een beter leven”, roept de aanvoerster van de drie, Svetlana Tikhanovskaya. De mensen applaudisseren geestdriftig. Ze overstelpen de vrouwen met rozen.

Het is een kleine twee weken voor de presidentsverkiezingen in Wit-Rusland. En niet eerder tijdens de 26-jarige regeerperiode van president Aleksandr Loekasjenko kreeg de oppositie zo veel mensen op de been als nu.
“Voorheen schoof de regering vrouwelijke politici onmiddellijk aan de kant. Nu staan zij hier plotseling, uit eigen beweging.” Daria Vasjkevitsj, in het dagelijks leven vertaalster, was met haar gezin aanwezig bij de verkiezingsbijeenkomst van Svetlana Tikhanovskaya in de Wit-Russische hoofdstad Minsk. “Er zijn veel twintigers en dertigers en gezinnen met kinderen. Die zag je hier voorheen niet.”

Haar man werd gearresteerd

Svetlana Tikhanovskaya, een 37-jarige lerares, taalkundige en moeder van twee kinderen had niet gepland voor het presidentschap te gaan. Ze stelde zich pas kandidaat toen haar man, Sergej Tichanovski, in mei werd gearresteerd. De populaire YouTube-blogger had president Loekasjenko een ‘kakkerlak’ genoemd en zijn gehoor opgeroepen de president te ‘vermorzelen’ tijdens de verkiezingen. “Iedereen weet hoe ik in deze positie ben terechtgekomen: uit liefde voor mijn echtgenoot”, aldus Tikhanovskaya. Zij bracht afgelopen week haar kinderen in het buitenland in veiligheid omdat het regime gedreigd zou hebben die bij haar weg te halen.

Er waren nochtans genoeg mannen die zich aanmeldden als kandidaat. Dat waren serieuze kanshebbers: zoals Viktor Babaryko, een voormalig bankdirecteur die de belabberde economische situatie van Wit-Rusland aan de kaak stelde. Hij verzamelde meer dan 400.000 handtekeningen om zijn kandidatuur te ondersteunen – en dat in een land met amper 9,5 miljoen inwoners. Maar ook hij werd half juni opgepakt door de veiligheidsdienst KGB, op verdenking van belastingontduiking en witwassen van geld. Volgens Loekasjenko is Babaryko betrokken bij “een buitenlands complot om een revolutie te veroorzaken”.

Zeventien journalisten opgepakt

Afgelopen week weigerde de kiescommissie op procedurele gronden ook de kandidatuur van Valeri Tsepala, oprichter van een succesrijk ICT-bedrijf. Bij protesten die volgden werden honderden Wit-Russen opgepakt, onder wie zeventien journalisten.

De kandidatuur van Svetlana Tikhanovskaya werd echter toegestaan. En dus schaarden de echtgenote van Tsepala en de campagne-leidster van Babaryko zich achter haar, ‘om samen het dictatoriale regime verslaan’, zoals het campagneteam het uitdrukt. “De president begrijpt niet dat de dreiging niet van de kandidaten komt, maar van het volk. De mensen willen niet meer met vernedering en angst leven”, aldus Tikhanovskaya.

“Op televisie zeggen ze niks over de politieke gevangenen in ons land, of over de armoede onder de bevolking.”
De boodschap lijkt aan te spreken in de provinciesteden, waar men al een kwart eeuw trouw op Loekasjenko stemt, maar waar het vrouwelijke trio nu honderden of zelfs duizenden op de been krijgt.

Een vrouwelijke president ‘kan niet’

Zo draait de campagne plotseling om ‘de vrouwelijke factor’, zoals Olga Karatsj het noemt. Ze is oprichter van de Wit-Russische mensenrechtenorganisatie Ons Huis. Volgens haar tellingen zijn sinds mei 1200 Wit-Russen opgepakt of beboet. “Waar het Loekasjenko gaat om kracht, haat en vernedering, stralen deze vrouwen liefde, respect en menselijkheid uit”, aldus Karatsj. “Ook al zouden ze bij de verkiezingen niets voor elkaar krijgen, deze vrouwen hebben de Wit-Russen geactiveerd.” “Tikhanovskaya kan leider worden van een nieuwe burgerbeweging”, vult Daria Vasjkevitsj aan.

Intussen waarschuwt president Loekasjenko voor chaos, of een revolutie zoals die volgens hem in 2014 in buurland Oekraïne plaatsvond. “Oorlogen beginnen op straat, en dan komt er een Majdan”, zei hij afgelopen week tijdens een bezoek aan een militaire basis. Eerder, voor een gehoor van medewerkers van een tractor-fabriek, liet hij weten niet te geloven in een vrouw als president. “Onze samenleving is daar niet klaar voor. Onze grondwet geeft de president veel macht. Dus zal de president een man zijn.”

De staatstelevisie geeft hem gelijk. Volgens officiële peilingen stemt een kleine 70 procent op Loekasjenko en krijgt Tikhanovskaya slechts 2 procent toebedeeld. De oppositiekandidate roept haar landgenoten op massaal te gaan stemmen, om fraude tegen te gaan en om vervolgens nieuwe verkiezingen te eisen. “Mijn doel is eerlijke verkiezingen, met deelname van alle kandidaten.”

Lees ook:

Hoe Europa de oostelijke grenslanden naar zich toe trekt

Oekraïne, Wit-Rusland, Moldavië, Georgië, Armenië en Azerbeidzjan schurken langzaam maar zeker tegen Europa aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden