Verenigde Staten

Deze verdedigingstactieken moeten Trump redden van impeachment

Beeld Fotomontage Trouw

De impeachment van president Donald Trump gaat vandaag een nieuwe fase in, met openbare verhoren. De republikeinse verdedigingstactieken lopen uiteen: er is niets aan de hand, of het is een democratisch complot. Of het is wel waar, maar niet ernstig.

Ik zweer (verklaar) dat ik in alles aangaande de berechting na impeachment van William Jefferson Clinton, die nu aanhangig is, onpartijdig zal oordelen in overeenstemming met de Grondwet en de wetten (zo helpe mij God).

Meer dan twintig jaar geleden, in februari 1999, legden de leden van de Amerikaanse Senaat die gelofte af. Ze moesten een oordeel vellen over een president die onder ede had gelogen over zijn affaire met een stagiair. Over enkele weken, of hooguit maanden, zal die eed weer klinken. Nu gaat het om een president die de macht van zijn ambt gebruikt zou hebben om een politieke tegenstander een hak te zetten, met de onvrijwillige hulp van Oekraïne.

En net als de vorige keer zal er van die onpartijdigheid weinig terechtkomen.

Beeld Reuters

Dat president Donald J. Trump een ‘rechtszaak’ in de Senaat te wachten staat, is vrijwel zeker. De aanklacht daarvoor, ‘impeachment’, moet komen uit het Huis van Afgevaardigden. Daar hebben de Democraten de macht.

Nadat de commissie voor de inlichtingendiensten van het Huis een aantal diplomaten en ambtenaren achter gesloten deuren verhoorde, doen vanaf vandaag een aantal van die getuigen in het openbaar hun verhaal. Officieel is dat nog steeds om zo veel mogelijk feiten boven water te halen. Maar wat de getuigen gaan zeggen, is uit verslagen al bekend. Het gaat vooral om het overtuigen van de Amerikaanse publieke opinie.

Dat impeachment terecht is, daarvan zijn blijkens een recente stemming in het Huis, over de procedure, alle Democraten op twee na overtuigd. Maar niet één Republikein stemde voor. Als de kaarten zo blijven liggen, is er voor Trump dus geen vuiltje aan de lucht. Hij hoeft alleen weg als in de Senaat twee derde van de aanwezige leden voor afzetting stemmen. Van de honderd senatoren zijn er maar 47 Democraat. Dat er ook nog twintig Republikeinse senatoren bereid zullen zijn de president van hun eigen partij weg te sturen, is moeilijk voorstelbaar.

En toch zitten de Republikeinen met de impeachment in hun maag. Met hun president voorop, die onophoudelijk twittert dat de komende verhoren doorgestoken kaart zijn, en dat zijn gesprek met de Oekraïense president Volodimir Zelenski, op 25 juli, ‘PERFECT’ was. Van dat gesprek maakte Trump onder grote politieke druk in september zelf het verslag openbaar, nadat een klokkenluider alarm had geslagen. Die had gehoord dat de president zijn Oekraïense collega een ruil had gesuggereerd. De Verenigde Staten deden veel voor Oekraïne, had Trump benadrukt, ‘maar ik wil wel een gunst vragen’. Die was: een onderzoek naar corruptie door Joe Biden, ex-vicepresident en Democratisch presidentskandidaat, en zijn zoon Hunter, die voor een Oekraïens gasbedrijf had gewerkt.

Al gauw werd duidelijk dat Trumps verzoek deel uitmaakte van een complete campagne om dit van Oekraïne gedaan te krijgen. Een hulppakket van honderden miljoenen dollars voor aanschaf van militair materieel, goedgekeurd door het Congres, was vastgehouden. Een bezoek van Zelenski aan het Witte Huis aangehouden. Eerst moest dat onderzoek naar de Bidens er komen en het moest per se in het openbaar worden aangekondigd. Dat kreeg Zelenski te horen van Amerikaanse diplomaten, die deze orders niet kregen van de minister van buitenlandse zaken, maar van Trumps persoonlijke advocaat Rudy Giuliani.

Valt dat nog recht te praten? Veel Republikeinse afgevaardigden en senatoren zeggen er in het openbaar zo min mogelijk over. Als je Trumps handelwijze niet kunt goedkeuren, val hem dan uit politiek lijfsbehoud in ieder geval niet publiekelijk af, lijkt het devies. Thuis in het kiesdistrict beslissen immers Republikeinse kiezers over je politieke toekomst, en van hen heeft de president altijd nog zo’n 85 procent aan zijn kant.

Rudy Giuliani, de persoonlijke advocaat van Donald Trump. Beeld AP

Maar er zijn ook Republikeinse Congresleden die voor Trump in het strijdperk treden. Tijdens de verhoren zullen ze met hun vragen aan de getuigen proberen hun eigen verhaal over de president en zijn avonturen met Oekraïne te vertellen. In de hoop dat het aantal Amerikanen dat vindt dat de president wel afgezet mag worden – nu ongeveer de helft – niet verder toeneemt.

Dat verhaal kende de afgelopen weken wel vele variaties. Want wat de ene dag nog plausibel klonk, kon de volgende dag alweer onderuit gehaald zijn door nieuwe informatie die uit de besloten verhoren kwam. De belangrijkste republikeinse verdedigingstactieken op een rij:

1: Niets aan de hand

De meest vergaande verdediging, onvermoeibaar uitgedragen door president Trump zelf. Volgens hem heeft een president het volste recht om hulp tegen te houden als hij zich zorgen maakt over de corruptie in een land. Het probleem met dat standpunt is dat het Congres het geld voor Oekraïne had vrijgemaakt. Met als doel het land te helpen weerstand te bieden tegen Russische agressie, een belangrijk Amerikaans doel. En dat Trumps zorg vooral vermeende corruptie van zijn politieke tegenstander Joe Biden en diens zoon bleek te zijn.

2: Geen handjeklap

Toen het gespreksverslag net openbaar gemaakt was, wezen veel Republikeinen erop dat Trump wel om een gunst vroeg, maar niet expliciet een tegenprestatie beloofde. Er was geen ‘quid pro quo’, zoals het in juridische kringen heet als het gaat om afpersing of omkoping.

Geen handjeklap, geen misdaad, dus geen impeachment? Zo simpel ligt het niet. De Grondwet schrijft die impeachment voor als de president ‘verraad, omkoping of andere hoge misdaden en overtredingen’ begaat. Wat dat zijn, mag het Congres zelf uitmaken, het wetboek van strafrecht hoeft daar niet bij open. Het woordje ‘hoge’ duidt er alleen op dat er machtsmisbruik of wanbestuur in het spel moet zijn. De hoop van de Republikeinen is dat die nuance het publiek ontgaat.

3: Wel handjeklap, maar dat is normaal

Oefent niet elke Amerikaanse regering druk uit op andere regeringen om iets gedaan te krijgen? Een heel relevant voorbeeld is wat Joe Biden zelf deed toen hij nog vice-president was. Hij dwong de regering van Oekraïne een als corrupt beschouwde aanklager te ontslaan. Volgens de Republikeinen ging Biden daarmee bovendien zelf in de fout, omdat die aanklager bezig zou zijn geweest het gasbedrijf te onderzoeken waar Hunter Biden werkte.

De Democraten wijzen die vergelijking af. Want Biden was destijds bezig het beleid van zijn baas Barack Obama uit te voeren, met steun van andere landen en de EU. Terwijl Trump juist Amerikaans belang, het steunen van Oekraïne tegen Rusland, aan de kant zette ten dienste van zijn eigen herverkiezing.

‘Onbehoorlijk, maar hij overtrad geen wet’

“Het was duidelijk onbehoorlijk wat Trump deed. Maar is het een ‘hoge misdaad of overtreding’? Als je denkt dat hij iets heeft misdaan, stem hem dan volgend jaar november weg!”

John Hunt, Republikeins lid van het Huis van Afgevaardigden van de staat New Hampshire, gaat vandaag zeker kijken naar het eerste openbare impeachment-verhoor. “Maar ik zou erg verbaasd zijn als er iets uit komt wat ik nog niet gehoord heb.”

Volgens Hunt is impeachment niet terecht als er geen duidelijke wet is die Trump overtreden heeft. “En als je het dan toch helemaal verkeerd vindt wat hij deed, dan moet je daar maar een wet over aannemen. Zo werkt het in Amerika, wij zijn een vliegramp-samenleving in dat opzicht.”

Hunt was ‘nooit een grote fan’ van Trump. “In de voorverkiezingen heb ik niet op hem gestemd. Maar ik zit al 34 jaar in de politiek en ik vind dat hij zich aan zijn verkiezingsbeloften heeft gehouden, beter dan elke andere president die ik heb meegemaakt. Met rechtersbenoemingen, de economie, de beurs, het aanpakken van China. Volgend jaar stem ik zeker weer op hem.”

4: Het zijn beschuldigingen uit de tweede hand

Nog heeft niemand getuigd dat hij of zij president Trump hoogstpersoonlijk en expliciet heeft horen zeggen dat Oekraïne de hulp moest verdienen met een onderzoek naar de Bidens. Een van degenen die daarvoor in aanmerking komt is zijn stafchef Mick Mulvaney. Trump heeft hem verboden te getuigen en hij houdt zich daaraan.

5: Het is één groot complot van de Democraten

De naam van de klokkenluider die de Oekraïne-kwestie aan het rollen bracht, is nooit officieel bekend gemaakt. Hij zou een Democraat zijn en ooit, in zijn functie bij de CIA, voor vice-president Biden hebben gewerkt. Hij heeft bovendien voor hij zijn klacht indiende contact gehad met medewerkers van de Democratische voorzitter van de commissie voor de inlichtingendiensten, Adam Schiff.

De Republikeinen willen dat de klokkenluider wordt opgeroepen voor een openbaar verhoor. De Democraten blokkeren dat. Wie de klokkenluider is, maakt niet meer uit, zeggen ze, nu andere getuigen zijn klacht ruimschoots hebben bevestigd.

6: Het is waar, maar niet ernstig

Dat is het laatste bastion waarin de Republikeinen zich kunnen terugtrekken, als alle andere verdedigingswerken gevallen zijn. Maar het is wel het sterkste. Want als straks de Senaat zegt dat Trumps druk op Oekraïne geen afzetting waard is, dat is dat per definitie zo. Er is geen andere autoriteit.

De Democraten gaan er vanuit dat de uitspraak ook zo zal luiden. Dat de Republikeinse meerderheid in de Senaat, kijkend naar wat de eigen achterban ervan vindt, Trump zal vrijspreken, met wat voor argument dan ook. Onpartijdigheid, weten ze, is niet af te dwingen met een eed.

‘Verspilling van tijd en energie’

“Het is een partijdige vertoning, bedoeld om een legitiem verkozen president af te zetten. Dat wilden ze al vanaf de dag na Trumps verkiezing.”

Rich Nalevanko, Republikein, woont in Alstead, een klein plaatsje in een uithoek van de staat New Hampshire. Maar hij heeft ook in Londen gewoond en in Tokio en Hongkong. Hij was manager bij een energiebedrijf. “Ik denk dat ik een betere achtergrond heb dan Hunter Biden”, lacht hij.

Nalevanko ziet de impeachment als het vervolg op de Democratische pogingen om Trump een samenzwering met Rusland tijdens de verkiezingen van 2016 aan te wrijven. “Dat is uitgezocht door Robert Mueller en dat bleek een zeperd. Geen bewijs van samenzwering en hij werd niet aangeklaagd voor het hinderen van de rechtsgang. Ook niet vrijgepleit nee, maar in dit land ben je onschuldig tot je schuld bewezen is.

“Als ze de president willen afzetten, dan kan dat over nog geen jaar. In de tussentijd neemt het zoveel tijd en energie en aandacht in beslag dat er geen bal gebeurt, de regering is verlamd. Handelsakkoorden, de begroting, er zijn veel dingen waar het Congres actie op moet ondernemen. Er is hier een politieke partij zich aan het misdragen, zijn macht aan het misbruiken. Dat zien de mensen.

“Dus let op mijn woorden, hij wordt niet afgezet. En hij zal er sterker uit te voorschijn komen: hij wordt herkozen.”

Lees ook:

Een president afzetten is de Amerikanen nog nooit gelukt. Zegt dat iets over Trumps kansen?

Voor de vierde keer in de Amerikaanse geschiedenis begint het Huis van Afgevaardigden een impeachment-procedure tegen een president. Voorspellen de eerdere gevallen iets over de uitkomst daarvan?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden