InterviewOnderwijs

Deze leraar in Hongkong ziet zijn lessen veranderen: ‘Chinees patriottisme wordt verplicht op school’

De vlaggen van Hongkong en China wapperen buiten het gebouw van het parlement van de stad.  Beeld AFP
De vlaggen van Hongkong en China wapperen buiten het gebouw van het parlement van de stad.Beeld AFP

Scholen in Hongkong krijgen nieuwe lesboeken uit China en een aangepaste leergang. Leraar Tin Fong Chak legt uit wat dit betekent voor zijn leerlingen en de stad.

Het vak dat Tin Fong Chak geeft, bestaat volgend schooljaar niet meer. Volgens de autoriteiten gaat het om een aanpassing van de naam en de leerdoelen, maar Tin ziet het als een stap in de toenemende invloed van de communistische regering in Peking op de stad die tot voor kort relatieve vrijheid kende.

Tin (32) is leraar op een middelbare school in Hongkong en vicevoorzitter van de grote onderwijsbond HKPTU. Hij geeft al tien jaar ‘liberal studies’, een verplicht vak dat vergelijkbaar is met maatschappijleer. “Ik probeer de leerlingen maatschappelijk bewustzijn bij te brengen. We praten over welzijn, de rechtsstaat en globalisering. Kritisch denken is belangrijk, we organiseren ook debatten.”

“De overheid vond ons niet leuk, we kregen al veel kritiek van politici die pro-Peking zijn. Die zeiden dat we kritisch denken aanwakkeren en dat de leerlingen daarom lastiger worden.” Vanaf september krijgen de leerlingen het vak ‘burgerschap en sociale ontwikkeling’. Onder deze onschuldige titel schuilt volgens Tin indoctrinatie vanuit Peking. “Straks gaat het vooral om de voordelen van de Chinese ontwikkeling.”

In die verandering past ook de zending van Chinese boeken over het vaderland naar alle scholen in Hongkong. Wat vindt u daarvan?

“Het is de eerste keer dat de overheid ons uit eigen beweging schoolboeken toestuurt. Die zijn bedoeld voor een patriottische opvoeding, er staan teksten in als ‘de vlag wordt gehesen, ik ben enthousiast’. In liberal studies doen we dat niet, ook niet als het om Hongkong gaat. Maar vanaf september is Chinees patriottisme een verplicht onderdeel van het curriculum.”

Welke boodschap geeft Peking hiermee?

“Je bent Chinees, daar draait het straks om. Tot nu toe onderwezen we het principe van ‘één land, twee systemen’. De nadruk lag op onze autonomie, op de Basic Law (de eigen grondwet van Hongkong, red.) Nu wordt de nationale identiteit beklemtoond, ze verwachten emotionele gehechtheid en respect voor China. De opgestuurde boeken zijn niet verplicht, maar ze worden wel gepromoot, ook door lokale politici. Dat is besproken met de schoolbesturen, dus ik heb geen keus.”

Wat leren jongeren in Hongkong tot nu toe over identiteit?

“We hebben vanochtend nog gediscussieerd over de etnische kant. In Hongkong zijn er ook minderheden, vooral mensen uit Zuidoost-Azië. We zijn een multi-etnische samenleving, met een gelaagde identiteit: Hongkongs, Chinees en wereldburger. Of mijn leerlingen wel of niet van China houden, of van Hongkong, dat is hun keus. Ik wil ze geen nationale identiteit opleggen.

“We discussiëren ook over de donkere bladzijden: armoede, milieuvervuiling of de kritiek uit het buitenland. Mensenrechten komen aan bod, dan praten we vooral over sociaal activisme en dissidenten zoals Liu Xiaobo (schrijver en Nobelprijswinnaar, red.) Ik gaf ook les over de kritiek en de protesten in Hongkong zelf, maar dat is nu te gevoelig.

“Veel leraren hebben klachten gekregen omdat ze de protesten steunden en daarom vermijden ze nu dit onderwerp. Die klachten komen van ouders of mensen die zeggen dat ze ouders zijn, meestal anoniem. Ze worden doorgegeven door de schooldirectie. Vroeger werden anonieme klachten niet serieus genomen, nu wel. Ik ben ook voorzichtiger geworden.”

Tin Fong Chak, leraar in Hongkong: ‘Als ik leerlingen vraag wat het grootste probleem in Hongkong is, antwoorden ze glimlachend: “Dat mogen we niet zeggen.”’ Beeld
Tin Fong Chak, leraar in Hongkong: ‘Als ik leerlingen vraag wat het grootste probleem in Hongkong is, antwoorden ze glimlachend: “Dat mogen we niet zeggen.”’Beeld

Kunt u in het nieuwe schooljaar nog dezelfde lessen geven?

“Daar is weinig ruimte voor. De voorzitter van het comité dat het curriculum opstelt heeft gezegd: je kan wel negatieve dingen benoemen over China, als je daarna maar aangeeft wat eraan gedaan wordt. Het moet positief blijven, dat is wat ze willen. Volgens mij is onderwijs geen indoctrinatie, maar het gebeurt nu al en het zal erger worden.”

Wat merkt u in de klas van de veranderingen?

“De leerlingen willen hun mening niet meer geven over politieke zaken. Ik vraag bijvoorbeeld: Wat is het grootste probleem in Hongkong? Dan wil ik het hebben over de kwaliteit van leven, ze gaven vaak als antwoord: ‘woningnood’ (de woningprijzen in Hongkong behoren tot de hoogste ter wereld, red.). Dit jaar antwoorden ze, met een glimlach: ‘Dat mogen we niet zeggen’. Ik weet dat ze denken: de overheid is het grootste probleem, maar dat proberen ze nu op een andere manier uit te drukken.

“Ze zijn stiller, ze lijken teleurgesteld. Ze richten zich op hun studie of ze willen emigreren. Dat vertellen ze als we praten over hun vervolgopleiding. Sommigen willen naar Taiwan, anderen naar Australië of Canada.”

Wat betekent dit voor de toekomst van Hongkong?

“Ik ben optimistisch. Als Hongkong open en internationaal blijft, met persvrijheid en internet zonder de ‘great firewall’ (die in China de toegang tot veel vrije media blokkeert, red.), dan houden we hier een vrije samenleving. De leerlingen zullen in gedachten in ieder geval vrijer zijn dan die op het vasteland.

“En bovendien: ook nu zijn er verschillende identiteiten in China, mensen zijn trots op hun lokale cultuur en geschiedenis. Waarom zou dat in Hongkong niet kunnen?”

Maakt u zich zorgen over uw eigen toekomst?

“Voor mij is het waarschijnlijk afgelopen als vicevoorzitter van de bond. In interviews leg ik vaker de nadruk op het belang van mensenrechten, van kritisch denken en het tegengaan van indoctrinatie. Op die manier blijf ik lesgeven.”

Lees ook:

De inwoners van Hongkong weten dat hun oude leven voorbij is

Hongkong was een vrije en bruisende stad. Maar de inwoners weten dat hun oude leven voorbij is, nu China hen met nieuwe wetgeving onder de duim kan houden. ‘We zijn onze vrijheid van meningsuiting kwijtgeraakt.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden