ReportageWit-Rusland

Demonstreren tegen Loekasjenko is bijna onmogelijk. Toch lukt het

Supporters van presidentskandidaat Sviatlana Tichanovskaja voeren donderdag campagne in Minsk. Beeld Sergei GAPON / AFP

De verkiezingsstrijd in Wit-Rusland wordt overal gevoerd: op straat, vanaf het spreekgestoelte van president Loekasjenko en rond de reeds geopende stembureau’s.

Het is een vreemd gezicht. Een vrouw zit op een klapstoeltje op de stoep, buiten een schoolgebouw in een buitenwijk van Minsk. Zij, Maria Michajlovna, is in het dagelijks leven ondernemer, maar nu is ze “officieel geregistreerd waarnemer” van de presidentsverkiezingen. Vanaf dinsdag kunnen de Wit-Russen al ‘vroegstemmen’, en dus is de school omgetoverd tot stembureau. Hoewel ze officieel in functie is, mag ze slechts enkele uren per dag binnen doorbrengen. “Ze veranderden plotseling de regels”, zegt Michajlovna.

Het is opnieuw een dag vol commotie in Wit-Rusland, in aanloop naar zondag, wanneer de meeste mensen zullen stemmen. De oppositie had een groots optreden aangekondigd van hun presidentskandidate Sviatlana Tichanovskaja, met toespraken en omlijst met concerten. Ze rekenden op tienduizenden mensen, net als een week geleden. Toen kwamen 60.000 mensen haar en haar twee vrouwelijke compagnons toejuichen; de grootste oppositiebijeenkomst sinds mensenheugenis in Wit-Rusland.

Halverwege de dag kreeg de oppositie echter bericht van de autoriteiten: de bijeenkomst bleek verboden te zijn. Op de geplande locatie was plotseling een staatsevenement georganiseerd, gewijd aan de nationale spoorwegen. Een groepje soldaten werkte aan het opzetten van een podium en er paradeerden mannen met rode vlaggen. Intussen kwam het officiële staatspersbureau met waarschuwingen tegen chaos. “We kunnen en zullen dat niet laten gebeuren”, sprak president Loekasjenko.

Bij het stembureau is het ondertussen doodstil. Wat er binnen precies gebeurt, mag Maria Michajlovna niet zien. Wel heeft ze het aantal kiezers geteld: vandaag kwamen er twintig mensen opdagen, net als gisteren. Met de opkomstcijfers valt bij dit stembureau in elk geval niet te marchanderen, zoals de oppositie in Wit-Rusland vreest.

Overheidsevenement wordt oppositiefeest

Die oppositie kwam rond tweeën in de middag met een alternatief plan. Het idee: aan het eind van de middag deelnemen aan een ander, eveneens door de staat georganiseerd evenement, dat gewijd is aan het onderwijs op het Kiev-plein. “We gaan als burgers van Minsk legaal deelnemen aan dat feest”, aldus de drie oppositievrouwen in een videoboodschap. In zijn verklaring zette Loekasjenko de opposanten weg als vertegenwoordigers van buitenlandse krachten. “We weten niet wie er achter hen staan. Misschien zijn het de Amerikanen en de NAVO, of het zijn onze oosterburen (Rusland, red) die ons hun liefde willen tonen. Er is een hybride oorlog gaande tegen Wit-Rusland”, sprak hij.

Tegen zessen druppelen de mensen het plein op, waar het officiële feest begint. Het is een concert. Om klokslag zeven uur, tegen het eind van de manifestatie, klinkt plotseling ‘Peremen’ (veranderingen) uit de luidsprekers: het is het protestlied dat de oppositie gebruikt tijdens hun bijeenkomsten. De diskjockeys blijken op de hand van de oppositie en heffen hun handen omhoog: die zijn omgord met witte armbandjes, het merkteken van de oppositie. Gejuich stijgt op uit het publiek: in één klap verandert het overheidsevenement in een oppositiefeest. Terwijl de politie hulpeloos toekijkt, komt oppositiekandidate Sviatlana Tichanovskaja haar publiek vergezellen. “Leve Wit-Rusland”, roepen ze.

“De mensen zijn actief geworden”, zegt Maria Michajlovna, aan het eind van haar dienst op de klapstoel, nu plots met tranen in de ogen. “Wij laten zien dat we hen steunen. Eerlijke verkiezingen, dat is de eerste stap tot een dialoog met de staat.”

Lees ook:

Deze vrouw komt in verzet tegen eeuwige president Loekasjenko, door zichzelf verkiesbaar te stellen.

Door zijn tegenstanders al voor de verkiezingen uit te schakelen leek Aleksandr Loekasjenko verzekerd van een nieuwe termijn als president van Wit-Rusland. Maar hij rekende buiten hun echtgenotes en een vrouwelijke campagneleidster.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden