ColumnBas den Hond

Democraten sparen Trump niet in crisistijd: ‘Zijn ontkenning was dodelijk’

Donald Trump heeft het bloed van vele Amerikanen aan zijn handen. Duidelijker had Nancy Pelosi het niet kunnen zeggen. 

In een interview zondag met CNN verweet ze de president persoonlijk het gebrek aan maatregelen, na het uitbreken van de corona-epidemie in China, en na het opduiken van de eerste ziektegevallen in de VS.

“De ontkenning van de president in het begin was dodelijk. Zijn vertraging in het zorgen voor apparatuur was dodelijk.” Verwijzend naar de legende over keizer Nero tijdens de brand van Rome: “Terwijl de president viool speelt, zijn mensen aan het sterven.”

Ze sprak geen onwaarheid – hetzelfde harde oordeel over de president vellen epidemiologen en gouverneurs van staten die snel met een tekort aan beademingstoestellen zullen zitten, zoals New York. Maar de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, even gehaaid als ervaren, zegt zoiets natuurlijk niet zomaar tegen een landelijke nieuwszender. Ze heeft er een bedoeling mee.

In de eerste plaats kan ze er president Donald Trump mee willen prikkelen. Uiteraard zal die verontwaardigd elke schuld ontkennen. De afgelopen dagen wijst hij meer en meer naar de gouverneurs van de afzonderlijke staten als degenen die verantwoordelijk zijn voor noodplannen.

Veel van die gouverneurs roepen juist wanhopig om nationale coördinatie. Bijvoorbeeld bij de aanschaf en verdeling over het land van beademingsapparatuur. Nu gaan ze allemaal apart de markt op, waarbij ze moeten opbieden tegen hun collega-gouverneurs. Ze blijken zelfs te moeten concurreren met de federale overheid, die de centrale noodvoorraad probeert op te voeren.

Ook in andere opzichten heeft Trump de afgelopen weken meer gepraat dan gedaan. Hij stelde bijvoorbeeld anderhalve week geleden een wet in werking, die hem de macht geeft fabrieken opdracht te geven dingen te maken die het land nodig heeft. Maar daarna gebruikte hij die bevoegdheid een tijdlang niet. Pas vrijdag kreeg General Motors van hem de opdracht beademingsapparatuur te gaan maken. De dagen ervoor had zijn regering onderhandeld over vrijwillige productie, maar GM zou teveel geld hebben gevraagd.

President Donald Trump met vicepresident Mike Pence aan zijn zijde bij een briefing over de bevoorradingslijnen in het Witte Huis. Beeld AP

Pelosi heeft nu de deur open gezet naar het hardst mogelijke verwijt aan een Amerikaanse president: dat hij zijn burgers niet heeft weten te beschermen. Als dat allerwegen begint te klinken, zou dat de president tot kordater actie kunnen bewegen.

En de verkiezingen dan?

Maar Pelosi’s beschuldiging zou ook bedoeld kunnen zijn om de nu stilletjes voortsudderende presidentsverkiezingsstrijd weer wat op te laten laaien, ten gunste van de Democraten. Onafwendbaar – want grondwettelijk voorgeschreven – nadert de dag in november dat de Amerikanen moeten kiezen tussen Donald Trump en – zeer waarschijnlijk – Joe Biden. Normaal gesproken zou Biden de nominatie inmiddels zo’n beetje in zijn zak hebben, en als boegbeeld van de Democraten ten strijde zijn getrokken tegen de president.

Maar er brak een pandemie uit, wat Biden heeft teruggeworpen naar een marginale positie. Zijn enige overgebleven concurrent, Bernie Sanders, is tenminste nog senator, die van zich kon laten horen tijdens de taaie onderhandelingen over het steunpakket dat vrijdag door het Congres werd aangenomen. Biden kan hoogstens online vertellen wat hij zou doen als hij iets te zeggen had. En als hij daarbij even niet uit zijn woorden kan komen door emotie, worden daar meteen hatelijke clips van rondgestuurd.

Ondertussen staat Trump elke dag uitgebreid de pers te woord over de nieuwste ontwikkelingen rond de coronacrisis, terwijl er voor Biden nauwelijks aandacht is.

En hoe negatief de verslaggeving over die optredens van Trump ook is – over zijn onterechte optimisme, en de halfbakken ideeën die zijn medewerkers dan weer snel weer moeten wegmasseren – die centrale rol doet hem geen kwaad in de peilingen.

In het gemiddelde van de statistiek-site fivethirtyeight.com is het aantal mensen dat hem een slechte president vindt voor het eerst sinds begin 2017 (een fractie) lager dan 50 procent. Een voor zijn doen riante 46 procent vindt hem wel goed bezig. Daarmee is hij nog steeds 4 procent ‘onder water’, in het politieke jargon van Washington, maar het is veel erger geweest.

Dat merk je ook in de peilingen waarin Trump met Joe Biden wordt vergeleken, zoals een die de Washington Post zondag publiceerde. Van alle Amerikanen zou nu 50 procent liever Biden als president hebben en 44 liever Trump. Maar beperk je de steekproef tot Amerikanen die zich hebben geregistreerd als kiezer, dan is het voordeel van Biden nog maar 49-47 procent, kleiner dan de statistische onzekerheid in die uitslag.

Nog zorgwekkender voor Biden wordt het als je die kiezers vraagt naar hun geestdrift voor de kandidaat van hun voorkeur. Van de Trump-kiezers is 55 procent ‘heel enthousiast’ over hem. Van de Biden-kiezers zegt maar 28 procent dat over hun keuze. De Democraat moet vrezen dat veel van de andere 72 procent in november thuis blijven.

Nu zijn de presidentsverkiezingen pas in november. Het is denkbaar dat tegen die tijd het ergste leed – zowel medisch als economisch – geleden is, en de kiezers weer aandacht hebben voor de gewone politieke onderwerpen. Het geeft de Democraten enigszins hoop dat een president altijd populairder wordt in crisistijd, maar dat die stijging in waardering dan meestal veel groter is dan die Trump nu ten deel valt. Ook in tijden van corona weet Trump de Amerikanen niet te verenigen. Was het anders geweest, dan had Pelosi niet durven zeggen wat ze zei.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden