ReportageMidterms

Democraten in Georgia hopen ondanks herziene stemwet op winst: ‘We proberen alle obstakels weg te nemen’

null Beeld Mari Meyer
Beeld Mari Meyer

In de nasleep van de presidentsverkiezingen van 2020 keek de hele wereld naar swingstate Georgia. Donald Trump beweerde dat hem daar de verkiezingswinst was ontnomen. Hij kreeg geen gelijk, maar de stemwet werd wel aangescherpt. Tot ongenoegen van de Democraten.

Mari Meyer

Tricia Tholen Gephardt rent in een blauw T-shirt – want: Democraat – over haar oprit in Sandy Springs, tussen buren, vrienden, familieleden en politieke kandidaten door die ze in een razend tempo aan elkaar voorstelt. “Dit is afgevaardigde Nikema Williams, daar staat afgevaardigde Shea Roberts!” Het is zondagmiddag, de kerk is net uit, en Tholen Gephardts man en zoon hebben voor iedereen pizza gehaald. Ook zijn er gratis gazonborden, T-shirts en stickers met de namen van de kandidaten voor de aanwezigen, en kunnen ze poseren naast een uitvergrote versie van één van Tholen Gephardts beroemde ansichtkaarten.

Zowel binnen als buiten haar gemeenschap in Atlanta is ze bekend als oprichter van het Georgia Postcard Project, een door vrijwilligers gerund initiatief dat postzakken vol handgeschreven ansichtkaarten verstuurt naar potentiële stemmers. “250.000 kaarten dit jaar!”, zegt Tholen Gephardt even later opgetogen door de microfoon tegen de zo’n dertig toehoorders, die zich onder de hete herfstzon in campingstoelen hebben laten zakken. “Samen zorgen we ervoor dat iedereen een plan heeft om te gaan stemmen en winnen we in Georgia!”

De hele wereld keek in de nasleep van de presidentsverkiezingen van 2020 naar Georgia, de zuidelijke swing state met 10,5 miljoen inwoners en zo’n 7,4 miljoen stemgerechtigden. Hier was hem de verkiezingswinst ontnomen door fraudeurs, zei Donald Trump, nadat hij op het nippertje verloor van Joe Biden. Samen met een legertje aan gehaaide advocaten eiste hij hertellingen (die er kwamen en de uitslag niet veranderden) en spande hij rechtszaken aan (die stuk voor stuk een stille dood stierven).

Minder drop boxes

Hoewel het Republikeinse staatsbestuur de eis van de voormalige president om extra ‘stemmen te vinden’ had weerstaan, bood de ophef hen een uitgelezen kans om de bestaande stemwetgeving te herzien. Wie kan er immers bezwaar hebben tegen nóg minder fraudegevoelige verkiezingen? Zo kreeg Georgia een veel strengere stemwet, waar andere door Republikeinen geleide staten als Arkansas en Texas inmiddels een voorbeeld aan nemen.

De nieuwe wet in Georgia vermindert het aantal drop boxes, een soort brievenbussen waar mensen in 2020 nog 24 uur per dag hun stembiljet in konden deponeren, en verplaatst de overgebleven afgiftepunten naar binnen zodat ze enkel toegankelijk zijn tijdens openingstijden. Een stemmer mag geen ingevuld en dichtgeplakt stembiljet meer afgeven voor mensen buiten het eigen huishouden.

Bij het stemmen per post wordt een extra identiteitscheck gedaan middels bijvoorbeeld een ID-kaart, enkel een handtekening is niet meer voldoende. Er mag door vrijwilligers geen water en eten meer worden uitgedeeld aan wachtenden in lange rijen bij stembureaus. En er is een nieuwe vijf leden tellende kiescommissie ingesteld door de staat, die regionale toezichthouders kan schorsen of vervangen bij verdenkingen van fraude.

Lewanna Heard Beeld Mari Meyer
Lewanna HeardBeeld Mari Meyer

Het is niets meer dan een poging om Democratische stemmers, en dan vooral mensen uit minderheidsgroepen, weg te houden bij de stembus, aldus Lewanna Heard. Het verminderen van het aantal drop boxes treft bijvoorbeeld vooral dichtbevolkte buurten waar veel zwarte stemmers wonen. Heard staat al acht jaar aan het hoofd van de Fulton County Democrats, die de grootste regio van Atlanta bedienen. Ze maakte alles van dichtbij mee: hoe Georgia, en dan vooral de regio rondom Atlanta, de afgelopen tien jaar steeds minder conservatief werd, hoe Trump probeerde in haar district de verkiezingswinst af te dwingen, en hoe de verdachtmakingen uit 2020 mensen angst inboezemden om hun stem te laten horen.

‘Mensen maken zich echt zorgen dat hun stem er niet toe doet’

“Stemmers registreren was voor ons slechts stap één”, vertelt Heard over de afgelopen maanden. Absoluut belangrijk, benadrukt ze, want Republikeinse bestuurders kunnen besluiten om de registratie van ‘inactieve stemmers’, mensen die een paar verkiezingen op rij aan zich voorbij hebben laten gaan, ongedaan te maken. “En dat gebeurt nog steeds”, zegt ze, zichtbaar gefrustreerd, vooral in gebieden waar statistisch gezien veel Democraten wonen. “Dus we checken of ze geregistreerd zijn, en zo nee, dan zorgen we daarvoor.”

Sinds de deadline voor de registratie op 11 oktober sloot, is de volgende fase aangebroken. “Nu gaat het erom: komen ze ook opdagen?” Heard en een klein leger aan vrijwilligers bellen rond, kloppen op deuren, staan buiten in winkelcentra, en organiseren bijeenkomsten bij mensen thuis. Ze zijn vriendelijk, doch vasthoudend. “Weet u waar uw stembureau is? Heeft u een plan om te stemmen? Mogen we u bellen? We proberen alle mogelijke obstakels weg te nemen”, zegt Heard. “Vooral als mensen voor de eerste keer gaan stemmen. Het is heel belangrijk dat ze een positieve ervaring hebben. Zeker met alle leugens over fraude die de ronde doen. Mensen maken zich echt zorgen dat hun stem er niet toe doet.”

Op de ansichtkaarten van Tricia Tholen Gephardt staat precies daarom sinds dit jaar ook een speciaal telefoonnummer dat mensen kunnen bellen met vragen over het stemproces. De hotline is een van de weinige uitvloeisels van de nieuwe stemwet waar de Democraten over te spreken zijn. “Als mensen toegang hebben tot duidelijke informatie, denk ik dat de kans groter is dat ze daadwerkelijk gaan stemmen”, zegt Tholen Gephardt.

Ze begon Georgia Postcard Project in 2019 vanuit haar huis in een suburb van Atlanta met 3000 ansichtkaarten. “Ik dacht: zou het niet cool zijn als ik samen met vrienden al die ansichtkaarten kon schrijven en versturen?” Ze nam contact op met de Democratische Partij in Georgia, die niet meteen begreep waarom ze duizenden adressen van stemmers nodig had, maar best wilde helpen. “Ik kreeg de adressen en daarna brak de gekte los.”

Tricia Tholen Gephart naast de uitvergrote ansichtkaart Beeld Mari Meyer
Tricia Tholen Gephart naast de uitvergrote ansichtkaartBeeld Mari Meyer

Voor de schrijvers wordt alles geregeld, het enige dat ze zelf moeten betalen zijn de postzegels. Uiteindelijk schreef Tholen Gephardt in de aanloop naar de presidentsverkiezingen van 2020 samen met vrijwilligers uit haar buurt, de staat én de rest van het land 500.000 ansichtkaarten met een bemoedigende boodschap naar stemmers in Georgia: jouw stem doet ertoe, dus gebruik ’m. “Ik kon er gewoon niet mee leven dat zoveel kiezers onderdrukt werden. Stacey Abrams heeft wat dat betreft veel ogen geopend.”

Mythische status in Georgia

Stacey Abrams, de huidige Democratische kandidaat voor het gouverneurschap die in 2018 probeerde om staatssecretaris van Georgia te worden en verloor, heeft een mythische status in Georgia. De meeste Democraten wisten pre-Abrams wel enigszins wat voter suppression, het achterstellen en ontmoedigen van bepaalde groepen kiezers, was. Maar Abrams, een welbespraakte en gepassioneerde activist, richtte stemrechtorganisatie Fair Fight op en gaf een hele generatie progressieve Amerikanen handvatten om in actie te komen. Nog altijd is stemrecht één van haar belangrijkste campagnepunten.

Republikeinen moeten van dit activisme niks hebben en ontkennen überhaupt dat ze proberen het oprukkende Democratische electoraat een halt toe te roepen. “Met extra veiligheidsmaatregelen is niks mis”, zegt Republikein Harrison Parker. Hij staat aan het hoofd van de Buckhead Young Republicans, gevestigd in het pal boven Atlanta gelegen Buckhead, een van de meest welvarende gemeentes van Georgia.

Over de gebeurtenissen van 2020 en Trumps fraudeclaims houdt hij zich op de vlakte. “We zullen nooit precies weten wat er gebeurd is.” Dat bepaalde bevolkingsgroepen bij het stemmen worden achtergesteld, ontkent hij. “De zwarte gemeenschap is juist teleurgesteld in de Democraten, die hun steun als vanzelfsprekend zien”, aldus Parker, die vindt dat de Democraten de energie die wordt gestoken in discussies over stemrecht beter kunnen besteden aan onderwerpen als inflatie.

Bovendien zijn ze minder heilig dan ze zich voordoen. “Het merendeel heeft ongetwijfeld goede intenties, maar er zitten sluwe lui tussen die nergens voor terugdeinzen. Onderschat nooit je tegenstander.” Dat er op 8 november – verkiezingsdag – agenten paraat zullen staan bij stemlocaties, is volgens Parker daarom alleen maar goed.

Eindeloos getouwtrek

Niet iedereen die zich toelegt op het werven van stemmers mengt zich strijdlustig in het eindeloze getouwtrek tussen de Democraten en Republikeinen. Medewerkers van Georgia Muslim Voter Project (GAMVP) in Norcross, ten noordoosten van Atlanta, kiezen nooit hardop een kant. “Al hebben we natuurlijk zelf wel onze meningen en soms hele verhitte discussies”, lacht directeur Shafina Khabani. Achter haar hangen aan de witte muren posters die oproepen tot meer rechten voor immigranten, gevangenen en mensen van kleur.

GAMVP werd in 2015 opgericht en heeft maar een doel: tienduizenden moslims die in Georgia wonen naar de stembus krijgen. “Er was in Georgia nog geen organisatie die zich specifiek op de moslimgemeenschap richtte, die trouwens ontzettend divers is. We zagen dat mensen politiek actief wilden zijn, maar werden genegeerd door de kandidaten en niet wisten waar ze moesten beginnen”, vertelt Asim Javed, binnen de organisatie verantwoordelijk voor communicatie.

Wat mensen stemmen, maakt niet uit, zegt Javed. “Zolang ze uiteindelijk maar gaan.” De nieuwe stemwet vormt daarbij een extra uitdaging. “Stel je voor dat je nog niet heel lang politiek geïnteresseerd bent. In 2020 heb je zonder problemen gestemd, maar nu zijn er allerlei veranderingen doorgevoerd en moet je een heel nieuw proces doorlopen.”

null Beeld Mari Meyer
Beeld Mari Meyer

GAMVP heeft in zeven jaar tijd een database opgebouwd met 70.000 tot 80.000 namen van mensen die zeker of vermoedelijk moslim zijn. Dat klinkt minimaal op een bevolking van miljoenen, maar Biden won twee jaar geleden in Georgia met precies 11.779 stemmen en was daarmee de eerste landelijke Democratische winnaar in de staat in bijna 30 jaar tijd. Een tienduizendtal stemmen kan dus absoluut een verschil maken.

Veilige plekken als de moskee

Stemmers worden door GAMVP benaderd op plekken waar “het voor hen veilig voelt”, aldus Javed: moskeeën, lokale restaurants, en hun eigen huizen. Op dat laatste bereidt hij vandaag een groep vrijwilligers voor. De tien aanwezigen hebben grote bekers bubble tea voor hun neus om te vieren dat ze de afgelopen maanden honderden nieuwe stemmers hebben geregistreerd en kijken aandachtig naar een demonstratie van een speciale app. Die bevat alle adressen waar ze straks zullen aanbellen. “Vergeet niet: als er meerdere stemmers op een adres wonen, proberen we ze allemaal te spreken te krijgen. Als er niemand thuis is, hangen we een flyer aan de deur”, zegt Javed.

Terwijl de schemering langzaamaan invalt, rijdt de groep van hun kantoor op een industrieterrein naar een verderop gelegen woonwijk. Het is er stil rond etenstijd en bij lang niet elk huis waar mogelijk moslims wonen gaat de deur open. Een vrouw staat de vrijwilligers te woord via haar slimme deurbel, maar laat haar gezicht niet zien. Een man die in zijn pick-up truck op de oprit zit, neemt na enige aarzeling door het autoraam een flyer in ontvangst.

Bij een huis in een ruim opgezette straat met hoge naaldbomen heeft het team meer geluk: de in eerste instantie wantrouwige bewoner blijkt oorspronkelijk uit Bangladesh te komen, waar een van de vrijwilligers ook familie heeft. Dat breekt het ijs. Hij weet nog niet zeker of hij gaat stemmen, maar vermoedt dat hij geregistreerd staat. Javed en Khabani checken op hun telefoon of dat klopt, het kan immers ook dat hij na een paar gemiste verkiezingen van de lijst af geknikkerd is. “U staat geregistreerd!”, klinkt het een minuut later, waarna ze hem een door GAMVP opgestelde lijst met kandidaten en hun standpunten laten zien die online te raadplegen is.

“Kijk, zo kunt u op uw telefoon alvast invullen op wie u wil stemmen”, laat Javed zien. “In het stemhokje heeft u dan straks een handig spiekbriefje.” Nadat ze de man hebben verteld waar zijn stembureau is, lopen ze voldaan de oprijlaan af. “Beter dan dit kan het eigenlijk niet gaan”, glundert Javed, terwijl hij in de app het volgende adres opzoekt. Nu maar hopen dat de man ook daadwerkelijk gaat stemmen.

Midterms op 8 november

In een serie verhalen vanuit Georgia en Pennsylvania blikt Trouw vooruit op de tussentijdse verkiezingen op dinsdag 8 november. Bij deze midterms worden alle zetels in het Huis van Afgevaardigden en een groot aantal zetels in de Senaat verdeeld. De uitkomst bepaalt of de Democraten hun meerderheid in het Congres behouden. In swing state Georgia gaat het onder meer om de gouverneurspost en een Senaatszetel.

Lees ook:

Nu het landelijke recht op abortus is verdwenen, zijn voor de Democraten alle lokale verkiezingen kritiek

Sinds het federale recht op abortus werd geschrapt, is Georgia de enige staat in de VS waar een ongeboren kind wordt erkend als rechtspersoon. Dit tot woede van de Democraten. Zij grijpen het onderwerp aan om zoveel mogelijk mensen naar de stembus te krijgen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden