null Beeld Trouw
Beeld Trouw

VS-columnBas den Hond

Democraten en Republikeinen zijn niet eens zo verschillend als het om covid gaat

Joe Biden heeft het helemaal gehad met Facebook. “Ze maken mensen dood”, zei hij vrijdag kortweg tegen journalisten.

De reden voor zijn woede is dat Facebook volgens hem te weinig doet tegen onzin die op het platform wordt verkocht over corona en het coronavaccin. En het was geen toevallige oprisping. De hele week al richtten medewerkers van de president hun pijlen op de sociale media.

“Onze grootste zorg, en ik vind eerlijk gezegd dat het ook jullie grootste zorg zou moeten zijn, is het aantal mensen in het land dat doodgaat omdat ze onjuiste informatie krijgen, die hen er toe brengt het vaccin niet te nemen”, zei Bidens woordvoerster Jen Psaki vrijdag. Een dag eerder noemde ‘s lands gezondheidsadviseur, surgeon-general Vivek Murthy, samenzweringstheorieën “een ernstige bedreiging van de volksgezondheid.”

Voor een deel zal daar een politieke gedachte achter zitten: Biden had plechtig beloofd dat op 4 juli, Onafhankelijkheidsdag, 70 procent van de volwassen Amerikanen minstens één dosis van het vaccin zou hebben gekregen. Maar het bleef steken op 67.

Wantrouwen onder republikeinen

Buiten Washington is weerstand tegen het vaccin natuurlijk een reëel probleem. Neem de staat Tennessee. Volgens de cijfers die de Washington Post bijhoudt, moet van de Amerikanen van 12 jaar en ouder 44 procent zijn eerste dosis vaccin nog krijgen. In Tennessee is dat 59 procent. Het is daarmee een van de meest achterlopende staten. Maar Tennessee is bepaald niet bezig die achterstand in te halen. De staat stopt met vaccinatie-activiteiten op scholen. En niet alleen die voor het coronavaccin, maar ook voor mazelen en andere ziekten waarvoor tot nu toe gevaccineerd werd zonder dat er opschudding over ontstond.

Tennessee is ook een staat waar rood, voor Republikeins, de overheersende politieke kleur is. Dat is niet toevallig. Op de kaart van de vaccinatiegraad die de New York Times bijhoudt, zie je de lichte plekken, waar het vaccin het minst toegediend is, aardig overeenkomen met de regio’s waar vorig jaar november vooral op Donald Trump werd gestemd.

Onder Republikeinen is het wantrouwen duidelijk het grootst. Dat komt niet direct door Donald Trump. Die is juist trots op het feit dat in de VS het vaccineren vlot is verlopen in vergelijking met bijvoorbeeld Europa. Hij heeft zichzelf ook laten vaccineren. Maar daar gaf hij dan weer weinig ruchtbaarheid aan, want hij had toen al te maken met het gegeven dat zijn achterban niet erg openstond voor zo’n door de regering gepropageerd middel.

Enkele Republikeinse politici proberen mee te liften op dat wantrouwen. Het controversiële lid van het Huis van Afgevaardigden Marjorie Taylor Greene bijvoorbeeld heeft de mogelijke verplichting om een vaccinatiebewijs te tonen vergeleken met het door de nazi’s afgedwongen dragen van de jodenster. Daar heeft ze haar excuses voor aangeboden, maar korte tijd later was ze alweer terug met haar wereldoorlog-2-vergelijkingen, en het onjuiste verhaal dat vaccinatie verplicht wordt. De burgers “hebben geen medische bruinhemden nodig die voor je deur staan en je opdragen een vaccin te nemen”, twitterde ze.

Dodelijke onzinpraat

Dat soort onzinpraat is dus dodelijk, vindt Biden. En daar heeft hij tegelijk gelijk en ongelijk in schrijft commentator Kara Swisher in de New York Times. Want terwijl op Facebook veel goede informatie over de pandemie en over vaccins te vinden is, wordt die overstemd door leugens. De film ‘Plandemic’, die veel van die leugens voor waar verkoopt, was kort nadat die vorig jaar mei in omloop kwam al acht miljoen keer bekeken. Dankzij Facebook.

Maar uiteindelijk zijn het gewone mensen die elkaar op de onzin opmerkzaam maken, schrijft media-columnist Jack Shafer in Politico. En niet eens altijd omdat ze het geloven. Hijzelf heeft ook wel eens iets raars doorgestuurd, gewoon om anderen te vermaken, en misschien ook wel een beetje om te laten zien hoe goed hij de dingen bijhoudt.

Verkeerde informatie tegenspreken helpt niet echt, zo wijst onderzoek uit. Het goede werk van factcheckers gebeurt achteraf. Dat de Republikeinse senator Ron Johnson van de Washington Post vier Pinocchio’s toegekend kreeg voor zijn stelling dat er mogelijk al duizenden doden zijn gevallen door vaccin, komt nauwelijks onder de ogen van degenen die zijn uitspraken doorsturen.

Wat wel helpt: zorgen dat gewone gebruikers van Facebook het waar of onwaar zijn van berichten in het achterhoofd hebben. Canadese onderzoekers publiceerden vorig jaar een studie onder enkele duizenden twitteraars die hadden gelinkt naar twijfelachtige sites. Ze stelden hen een vraag over een heel andere site, of die wel of niet betrouwbaar zou zijn. Of de twitteraars antwoord zouden geven, en wat het antwoord was, interesseerde de onderzoekers niet; wel wat in de weken daarna het gedrag van de twitteraars zou zijn. En wat bleek: alleen al door het stellen van die vraag, steeg de kwaliteit van websites waar die twitteraars daarna naar verwezen.

Het verjaardagseffect

Het is kennelijk te gemakkelijk om Amerika te verdelen in een helft die verstandig nadenkt en een helft die slaafs achter volksmenners aan loopt. Dat blijkt ook uit een onderzoek waarover wetenschappers van de Harvard universiteit zaterdag schreven in de New York Times.

Zij wilden meer weten over de kloof die gaapt tussen Republikeinen en Democraten als je ze vraagt naar de ernst van een eventuele corona-infectie, en dus ook de noodzaak voor mondkapjes en vaccinaties. Hoe zou het zitten met het werkelijke gedrag van Amerikanen van verschillende politieke kleur?

Heel slim kozen ze daarvoor een helder epidemiologisch signaal: het verjaardagseffect. Het coronavirus woedt inmiddels zo lang onder ons dat iedereen al minstens één pandemie-verjaardag heeft moeten vieren. Sommigen hebben daarbij zich netjes aan de beperkingen gehouden, anderen maakten er toch een gezellig feestje van.

Het gevolg is voorspelbaar: als je kijkt naar een groep die op dezelfde dag jarig is, zie je een paar weken later een toename van de besmettingen in die huishoudens. Minstens 30 procent hoger dan het gemiddelde. Bij kinderen was het effect drie keer zo sterk als bij een volwassene.

Een beetje relativeren

De onderzoekers werkten met gegevens van drie miljoen mensen, die ze hadden gekregen van zorgverzekeraars. Die vragen hun klanten niet op welke partij ze stemmen. Maar het is wel bekend waar ze wonen, en je mag aannemen dat als in een district een meerderheid op Donald Trump stemde, ook de meerderheid van degenen met een zorgverzekering dat zal hebben gedaan. Kortom: als er een politiek effect is in de houding ten opzichte van de beperkingen, dan zou dat zijn sporen moeten nalaten in het verjaardagseffect.

Welnu, dat deed het niet.

Dat wil niet zeggen dat het debat over vaccineren niet gepolitiseerd is, schrijven de onderzoekers. En dat heeft reële effecten, de vaccinatiecijfers in een staat als Tennessee spreken daarover duidelijke taal. De duidelijke taal van Biden is dan ook echt niet overbodig.

Maar we mogen het ook wel een beetje relativeren. Kennelijk zijn Democraten en Republikeinen toch minder verschillend dan het lijkt. De onderzoekers vonden dat prachtig: “Onze studie laat niet alleen zien hoezeer het gedrag van Republikeinen en Democraten op elkaar lijkt, het geeft aan hoe er een diepere overeenkomst is: de sociale behoefte om bij elkaar te komen en iets te vieren, stelde, ondanks de duidelijke risico’s die dat opleverde, de politiek in de schaduw.”

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden