Verkiezingen VS

Debat Democraten: schorre Sanders, heldere Warren, warrige Biden

Presidentskandidaten tijdens het debat. Beeld REUTERS

Opvallen en indruk maken was donderdagavond de opdracht voor de tien Democratische presidentskandidaten die aantraden voor hun derde tv-debat. En dan vooral voor de zeven die niet Joe Biden, Bernie Sanders of Elizabeth Warren heten.

Andrew Yang beloofde tien Amerikaanse gezinnen alvast een jaar lang het basisinkomen te geven dat elke Amerikaan zal ontvangen als hij president wordt. Beto O’Rourke wond er geen doekjes om en beloofde inbeslagname van alle militaire vuurwapens in het land. En Julián Castro suggereerde dat Joe Biden dement is.

Van die drie koplopers in de peilingen (Warren, Biden en Sanders) heeft voorlopig Joe Biden de grootste aanhang onder de Democraten, zo’n dertig procent. Maar die is iets aan het slinken. Dat komt gedeeltelijk doordat Elizabeth Warren gestaag populairder wordt, maar misschien ook doordat er in de media voortdurend aandacht is voor zijn versprekingen. Die doen sommigen vermoeden dat hij met zijn 76 jaar te oud is voor het vermoeiende campagnewerk, laat staan voor het presidentschap.

Julián Castro, minister van volkshuisvesting in de regering-Obama, stak een verbaal mes in die zwakke plek tijdens een discussie over gezondheidszorg. Castro had zijn eigen plan daarvoor geroemd, dat mensen automatisch een zorgverzekering geeft als ze bijvoorbeeld na ontslag de verzekering van hun werkgever kwijtraken. Volgens Biden was dat in zijn zorgplan ook zo – maar even daarvoor had hij de uitdrukking ‘zich inkopen’ gebruikt. Castro: “Bent u alweer vergeten wat u twee minuten geleden zei? Ik vind het niet te geloven dat u twee minuten geleden zei dat ze zich moeten inkopen, en nu van niet. U bent het vergeten!”

Het publiek stelde die persoonlijke aanval duidelijk niet op prijs, en na afloop kreeg Castro van journalisten meer vragen over zijn debatteerstijl dan over zijn zorgplan.

Kritiek op Obama

Meer succes had Castro aan het eind van het debat, toen hij Biden betrapte op zigzaggen als het ging om zijn rol in de regering-Obama: “Mijn probleem met vice-president Biden is dat elke keer als iets goeds over Barack Obama aan de orde komt, hij zegt: o, ik was erbij! Terwijl als iemand kritiek heeft op de regering waar we allebei in zaten, zegt hij: tja, dat was de president.”

Biden had die uitvlucht inderdaad gebruikt, toen het ging over de grote aantallen illegale immigranten die tijdens de regeringsperiode van Obama het land uit zijn gezet. En gedwongen door Castro moest hij kleur bekennen: “Ik sta schouder aan schouder met Barack Obama, acht jaar lang. Goed, slecht en gewoon.”

Biden had zichzelf duidelijk ten doel gesteld strijdlustig en energiek over te komen. Hij citeerde president John F. Kennedy, die bij zijn aankondiging van de race naar de maan zei dat ‘het een uitdaging is die we graag aangaan, een die we niet willen uitstellen, en die we van plan zijn te winnen’. Biden: “Dat is me mijn hele leven bijgebleven. Ik weiger zelfs maar een minuut uitstel van het uitgeven van miljarden dollars voor het genezen van kanker, Alzheimer en andere ziekten (..). Ik weiger uitstel van het geven van onderwijs, van kleuterschool tot middelbare school en verder, aan elk kind in Amerika, ongeacht de postcode. Ik weiger uitstel van het aanpakken van de klimaatverandering.”

Aanval Warren en Sanders

Dat klonk doortastend en radicaal, maar zijn twee belangrijkste concurrenten, senatoren Bernie Sanders en Elizabeth Warren, vielen Biden eendrachtig aan om de voorzichtigheid van zijn voorstellen op het gebied van gezondheidszorg. Allebei willen ze ‘Medicare voor iedereen’, het omvormen van het staatsziekenfonds voor ouderen tot een algemene volksverzekering.

Volgens Biden is dat plan met dertig biljoen dollar in de komende tien jaar veel te duur. Zijn eigen verbeteringen van het onder Barack Obama ingevoerde zorgstelsel zouden een fractie daarvan kosten. Maar volgens Sanders was dat een drogreden: “Je hebt gelijk hoor, Joe”, beet hij hem toe met de van hem bekende bozige stem, die door maanden campagnevoeren behoorlijk gehavend was. “Maar de status quo gaat de komende tien jaar wel 50 biljoen kosten!”

Belastingverhoging voor de rijken

De plannen van Sanders en Warren zullen wel ergens van betaald moeten worden, en Warren kreeg de vraag of dat wel lukt met de haar voorgestelde belastingverhoging voor rijke Amerikanen. Zal niet ook voor de middenklasse de belastingdruk omhoog gaan? Het antwoord is duidelijk ja, maar Warren omzeilde die politieke landmijn door de premies voor zorgverzekeringen mee te rekenen: “Gezinnen hebben te maken met de totale kosten. En vergeet niet dat gezinnen vandaag ook voor hun zorg betalen. Ze betalen iedere keer dat een verzekeringsmaatschappij zegt: sorry, je kunt niet naar die specialist. Elke keer dat een verzekeringsmaatschappij zegt: sorry, met die dokter hebben wij geen contract, sorry, dit recept vergoeden we niet.”

Medicare voor iedereen die wil

Net als bij het vorige debat in juli vermeden Sanders en Warren het elkaar de maat te nemen. Dat deden hun concurrenten natuurlijk wel. Senator Amy Klobuchar: “Bernie schreef de wet, ik las hem, 149 miljoen Amerikanen zullen hun huidige verzekering niet kunnen behouden.”

Pete Buttigieg, burgemeester van South Bend, keerde zich ook tegen het verplichte karakter van Medicare voor iedereen. Wat hij voorstelt is ‘Medicare voor iedereen die wil’. “Het probleem, senator Sanders, met de wet die u schreef en die senator Warren steunt, is dat die geen vertrouwen stelt in de Amerikanen. Ik vertrouw er op dat ze kiezen wat voor hen het beste is. Niet: doe het op mijn manier of bekijk het maar.”

De discussie over het zorgstelsel gaf iedereen ruim te gelegenheid om de loftrompet te steken over president Obama, die het in 2010 ingrijpend wist te verbeteren. En in de discussie over de behandeling van minderheden in de VS kwam vaak de huidige president ter sprake. Beto O’Rourke, voormalig Congreslid uit Texas, was het felst. “Het moet gezegd worden dat we een aanhanger van witte suprematie in het Witte Huis hebben zitten, en dat hij een dodelijk gevaar vormt voor mensen van kleur in heel het land.”

Dat onderbouwt O’Rourke onder andere met de massaschietpartij in El Paso in augustus, waarbij 22 mensen omkwamen. De schutter had het specifiek op latino’s gemunt, en toonde zich in een online gepubliceerd document een aanhanger van Trump.

O’Rourke komt uit El Paso en is aan de stad verknocht. Zijn mede-kandidaten respecteerden dat. Senator Kamala Harris was het met hem eens over de president: “Beto, je bent een bovenste beste, zo moedig als je je te midden van die tragedie hebt opgesteld. Mensen in El Paso vroegen aan mij: denk je dat Trump verantwoordelijk is voor wat er is gebeurd? En ik zei: “Hij haalde natuurlijk niet de trekker over. Maar hij heeft beslist wel de munitie in het rond getwitterd.”

Kandidaten waren het ook eens

Over veel van de onderwerpen die daarna nog aan de orde kwamen, van klimaatverandering tot wapenregulering tot het terugtrekken van de troepen uit Afghanistan, waren de kandidaten het eigenlijk wel eens. Des te meer gelegenheid was er voor de kijkers om te vergelijken hoe de kandidaten het probleem uitlegden en hun oplossing verdedigden.

Over het probleem van vuurwapengeweld in de VS zette bijvoorbeeld Elizabeth Warren helder uiteen dat massaschietpartijen vreselijk zijn, maar de aandacht afleiden van het veel grotere aantal doden door vuurwapens bij kleinere schietpartijen, door zelfmoord en door huiselijk geweld. Terwijl ze vertelde over de wet die wapenbezit had moeten reguleren, maar het niet haalde in het Congres, kwam ze op de volgens jaar broodnodige hervorming van de Amerikaanse democratie. 

Joe Biden was tegen het einde van het bijna drie uur durende debat niet altijd in staat om de door zijn hoofd schietende gedachten rustig te ordenen en te formuleren. Op een vraag over de gevolgen die de geschiedenis van slavernij in de VS vandaag de dag nog heeft, besprak hij in ruim een minuut de discriminatie van zwarten door banken, de noodzaak van salarisverhoging voor docenten, het intellectueel stimuleren van kinderen door ‘s avonds grammofoonplaten voor ze te draaien, de noodzaak om Venezolanen asiel te verlenen en een plan om Midden-Amerikaanse landen te helpen zodat daar niet zo veel vluchtelingen meer vandaan komen.

Daarna was het woord toevallig weer aan Julián Castro, en die kon het toch niet laten: “Dat, eh, dat was een hele hoop.”

En daarmee had hij de lachers zonder meer op zijn hand.

Lees ook:

Jong, gelovig en homo: Pete Buttigieg is een ongewone presidentskandidaat, en juist dat maakt hem populair

Hij is een ongewone presidentskandidaat en juist dat maakt dat de aanhang van Pete Buttigieg snel groeit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden