Déjà VuSpanje

De zwervende laatste jaren van de grootvader van Juan Carlos

Koning Alfonso XIII achter het stuur in de Franse stad Deauville. Jaartal onbekend.Beeld Getty Images

Gemeenteraadsverkiezingen in het voorjaar van 1931 beslechtten het lot van de Spaanse koning Alfonso XIII, de grootvader van de deze week naar elders vertrokken emeritus vorst Juan Carlos. Vertegenwoordigers van republikeinse partijen hadden de monarchisten overtuigend verslagen. 

Vooral in de grote steden konden ze rekenen op enorme meerderheden. Op diverse plekken in Spanje riepen mensen de republiek uit. In Madrid stroomden op 14 april de straten vol met mensen die het vertrek van de koning eisten. Het kabinet zag dat er geen houden meer aan was en adviseerde Alfonso –al was het maar uit lijfsbehoud– om de hoofdstad snel te verlaten.

Eén minister en wat familie riepen Alfonso op om stand te houden, maar die besloot anders en legde een verklaring af: “De verkiezingen hebben laten zien dat ik niet langer de liefde van mijn volk geniet. Ik zou moeiteloos de middelen kunnen vinden om mijn koninklijke macht te verdedigen tegen ieder die hem bedreigt, maar ik ben vastbesloten om niets te maken te hebben met het opzetten van mijn landslieden tegen elkaar in een burgeroorlog van broedermoorden. Aldus zal ik, totdat de natie spreekt, willens en wetens het gebruik van mijn koninklijke rechten opschorten.”

Allerlei plannen beramen

Die laatste zin was cruciaal. Die suggereerde zoiets als een tijdelijke verstandsverbijstering van de onderdanen. Alfonso vertrok maar deed geen afstand van de troon. Formeel uitte de koning zich ook daarna als voorstander van het bewaren van de lieve vrede: “Ver boven het formele idee van republiek of monarchie staat Spanje.”

In werkelijkheid beraamde de koning allerlei plannen. Hij kwam een samenwerking overeen met de Carlisten, die hun eigen troonpretendent hadden. Eerst zouden ze proberen om de republiek en de laatste resten democratie ten grave te dragen. Daarna was er tijd genoeg om onderling uit te maken wie Spanjes absolute vorst mocht worden.

Toen in 1936 de Spaanse Burgeroorlog uitbrak, koos Alfonso de kant van de Nationalisten. Franco en de zijnen probeerden verdeel en heers te spelen in de koninklijke familie en lieten er ondertussen geen twijfel over bestaan dat van een terugkeer van de monarchie geen sprake kon zijn.

Vijf minnaressen

Net als zijn kleinzoon Juan Carlos later was Alfonso niet eenkennig in de liefde. Hij had minstens zes buitenechtelijke kinderen bij vijf minnaressen. Na zijn vertrek uit Spanje zette hij zijn playboy-achtige levensstijl voort. En net als bij Juan Carlos en zijn in Spanje achterblijvende echtgenote koningin Sofia maakte ook de ballingschap van Alfonso en zijn vrouw Victoria Eugénie, een kleindochter van de Britse koningin Victoria, duidelijker dan voorheen hoe ver de koninklijke echtelieden uit elkaar waren gegroeid.

Het echtpaar werd na het opschorten van de koninklijke rechten met een marineschip naar Marseille gebracht en reisde daarna door naar Parijs. Daar scheidden hun wegen. Victoria Eugénie bracht haar leven buiten Spanje vooral door in haar geboorteland Engeland en in Zwitserland, waar ze in 1968 overleed. Alfonso zwierf ondertussen over de hele wereld, tot in India en Australië, en vond uiteindelijk iets van een thuis in het Italië van Mussolini.

De kroonprins heette ook Alfonso. Hij leed aan hemofilie en trouwde in 1933 met een Cubaanse uit een burgerfamilie, waarna hij afstand van zijn rechten deed. Jaime, zijn iets jongere broer, die niet kon horen en nauwelijks kon spreken, deed daarna hetzelfde. Juan, het vijfde kind en de derde zoon van Alfonso XIII, werd de nieuwe kroonprins.

De koning voelde in 1941 zijn einde naderen en deed op 15 januari van dat jaar in Rome afstand van de troon ten gunste van Juan. Alfonso XIII stierf anderhalve maand later in de Italiaanse hoofdstad.

Lees ook: 

Juan Carlos: van gevierd hervormer tot schlemiel

Juan Carlos, ex-koning van Spanje, liet maandag weten zijn thuisland te verlaten vanwege de vele schandalen omtrent zijn persoon. Hoe een ooit gevierd vorst van zijn voetstuk viel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden