ProtestenWit-Rusland

De vrijlating van demonstranten door Loekasjenko zal zeker niet genoeg zijn

Een vrouw omhelst iemand van de ordetroepen tijdens een demonstratie tegen de zittende president Loekasjenko.Beeld EPA

Protesten en stakingen brengen de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko in het nauw. Door de vrijlating van gevangen demonstranten lijkt hij een gebaar te willen maken, maar oppositie-voorvrouw Sviatlana Tichanovskaja roept op tot nationaal protest. De EU zet intussen sancties klaar.

In groepjes strompelden ze vrijdag de gevangenis uit. Mannen en vrouwen – sommigen heel jong – die de afgelopen week gevangen waren gezet nadat ze protesteerden tegen de uitslag van de Wit-Russische presidentsverkiezingen van zondag, die volgens hen (en de EU) frauduleus zijn verlopen. 

De meesten worden vrijgelaten zonder enige vorm van proces of formele veroordeling. Degenen die dat kunnen, vertellen over mishandelingen van de bewakers: slaan, schoppen, en andere fysieke en psychische martelingen. Ze spreken over overvolle cellen: tientallen mensen die in cellen voor vier personen worden gepropt, met gebrek aan hygiëne, voedsel en schoon drinkwater.

De vrijlating lijkt te duiden op een mogelijk keerpunt. Na een week van straatprotesten, organiseerden vrijdag ook fabrieksarbeiders overal in het land protestbijeenkomsten. Zij spraken hun steun uit voor de eis van de oppositie, namelijk nieuwe, eerlijke verkiezingen. Voorheen golden arbeiders als loyaal aan de president, al was het maar uit angst voor baanverlies.

Aan het begin van de middag sprak president Aleksandr Loekasjenko in een korte verklaring bagatelliserend van “een paar dozijn” arbeiders die “hun mening uitten en weer aan het werk gingen”, en waarschuwde hij dat stakingen een “slechte uitwerking” hebben op de economie. Maar niet lang erna kondigde de politie aan tweeduizend gevangenen vrij te laten – kennelijk in een poging om de gemoederen wat tot bedaren te brengen.

Het is onwaarschijnlijk dat dat gebaar voldoende zal zijn om de volksopstand te smoren, sterker: vrijdagavond is er opnieuw een enorme mensenmassa op de been, én een grote politiemacht. 

Loekasjenko haalt uit naar ‘Nederlandse’ rol bij protesten

Loekasjenko heeft na dagenlange protesten gezegd dat vanuit het buitenland wordt geprobeerd om onrust te stoken in zijn land. Hij zei volgens staatsmedia dat onder meer mensen uit Nederland zijn gekomen. “De agressie tegen ons land is begonnen”, waarschuwde hij.

Loekasjenko wees tijdens zijn toespraak met een beschuldigende vinger naar het buitenland. “Er zijn mensen gekomen vanuit Polen, Holland, Oekraïne en Rusland”, zei hij. Het gaat volgens hem onder meer om mensen die zijn gelieerd aan de Russische politicus Aleksej Navalni, een politieke tegenstander van president Vladimir Poetin. De Wit-Russische leider riep zijn landgenoten op zich verre te houden van de protesten. “Begrijp dat jullie en jullie kinderen worden gebruikt als kanonnenvoer.”

Een demonstrant tegen president Loekasjenko in Minsk, vrijdagavond.Beeld EPA

De druk opvoeren

Uit het buitenland klonk uitgesproken steun voor de betogers. De EU-ministers van buitenlandse zaken, die vrijdag in spoedzitting ‘bijeen’ kwamen (per videoverbinding), eisen dat de Wit-Russische bevolking de mogelijkheid moet krijgen om zich via eerlijke verkiezingen uit te spreken. Volgens VVD-minister Stef Blok komt dat neer op ‘ofwel geheel nieuwe verkiezingen onder internationaal toezicht, ofwel hertelling onder internationaal toezicht’ van de stembusgang van afgelopen zondag.

Het EU-overleg was informeel, dus harde besluiten konden de ministers niet nemen. Toch sprak Blok van “steun voor een helder signaal”. Op ambtelijk niveau worden nu ‘sancties klaargezet’ tegen Wit-Russische functionarissen die verantwoordelijk worden gehouden voor de frauduleuze verkiezingen of het geweld in de nasleep ervan. Die sancties kunnen op elk gewenst moment in werking treden.

Demonstranten met de Wit-Russische vlag in het centrum van de hoofdstad Minsk, vrijdag.Beeld AP

Oppositieleidster Sviatlana Tichanovskaja bleef vanuit haar schuilplaats in buurland Litouwen de druk opvoeren. Ze riep haar landgenoten op tot een ‘nationaal protest’, dit weekeinde. “Ik vraag alle burgemeesters om vredige massabetogingen toe te staan.” In de stembureau’s waar eerlijk was geteld zou ze zestig tot tachtig procent van de stemmen hebben gekregen, voegde ze toe. “We willen niet meer leven onder de voormalige regering”, zei ze.

Lees ook:

Hoe Loekasjenko is gegijzeld door zijn eigen systeem

Dat de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko de protesten in eigen land hardhandig neerslaat, ligt afgaand op zijn verleden in de lijn der verwachting. Het past in de regeerstijl die hij al ruim een kwart eeuw hanteert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden