Hongarije

De verkiezingen winnen wordt voor Poetin-vriend Orbán moeilijker dan ooit

Aanhangers van de Hongaarse oppositiekandidaat Peter Marki-Zay hebben op een plakkaat de gezichten van premier Viktor Orbán en de Russische president Poetin samengevoegd. Zijn goede verstandhouding met Poetin kan Orbán bij de verkiezingen dit weekend stemmen kosten. Beeld Getty Images
Aanhangers van de Hongaarse oppositiekandidaat Peter Marki-Zay hebben op een plakkaat de gezichten van premier Viktor Orbán en de Russische president Poetin samengevoegd. Zijn goede verstandhouding met Poetin kan Orbán bij de verkiezingen dit weekend stemmen kosten.Beeld Getty Images

De Hongaarse premier Orbán haalt alle verkiezingstrucs uit de kast om zijn Fideszpartij te laten winnen bij de verkiezingen van dit weekend. Maar dat wordt lastiger dan ooit.

Roos van Hennekeler

Een fietser in Boedapest passeert een groot, opvallend billboard. Hij kijkt er niet eens meer naar: het hele land hangt al maanden vol met deze posters. Te zien zijn de hoofden van twee politici die zijn gephotoshopt op de lichamen van Dr. Evil en Mini-Me uit de film Austin Powers. Dr. Evil heeft het hoofd van Ferenc Gyurcsány, de voormalig premier van Hongarije die vijftien jaar geleden in een enorm schandaal verwikkeld raakte. Mini-Me is veranderd in Péter Márki-Zay: de uitdager van premier Viktor Orbán tijdens de parlementsverkiezingen dit weekend.

De boodschap voor de Hongaarse kiezer is weinig subtiel: een keuze voor Péter Márki-Zay is een keuze voor de terugkeer van Dr. Evil, in de persoon van de nog altijd impopulaire Gyurcsány. De twee zijn anno 2022 verenigd in een regenboogcoalitie van oppositiepartijen, van de socialisten tot aan het voormalig extreemrechtse Jobbik. De campagne van premier Orbán suggereert dat Gyurcsány de schaduwcoalitie leidt, en dat de andere politici zijn minions zijn. Met andere woorden: ze dienen kwaadaardige meesters.

Vijf minuten zendtijd op woensdagochtend

Op de Hongaarse staatsmedia is ondertussen uitsluitend pro-regeringsnieuws te zien. Uitdager Péter Márki-Zay, een voorheen vrij onbekende onafhankelijke kandidaat en burgemeester van de stad Hódmezovásárhely, kreeg tijdens de hele campagne precies vijf minuten zendtijd: om acht uur ‘s ochtends, op een woensdag.

Ook het merendeel van de geschreven pers volgt trouw Orbán’s partijlijn. Veel van deze media zijn in de afgelopen jaren overgenomen door zakenlui die gelieerd zijn aan de regering. Verkiezingsdebatten worden niet gehouden. De laatste keer dat Orbán meedeed aan een publiek debat was in 2006, tegen diezelfde Gyurcsány. Hij verloor de verkiezingen die vlak na dat debat plaatsvonden. Daar lijkt hij van te hebben geleerd en nu houdt hij enkel nog toespraken.

Dit is het klimaat waarin de verkiezingen dit weekend plaatsvinden. Dat de samenwerkende oppositiepartijen in de peilingen nek aan nek staan met de partij van Orbán en met de christelijke KDNP is verbazingwekkend. Het is voor het eerst in meer dan een decennium dat de oppositie een kans lijkt te maken op winst van de verkiezingen. Tegelijkertijd betekent zo’n nek-aan-nekrace dat kleine verschillen de doorslag zullen geven. Verkiezingsfraude ligt dan op de loer. Bij de vorige verkiezingen is de regering-Orbán daar regelmatig van beschuldigd.

Het roept een vraag op: in hoeverre kan gegarandeerd worden dat de verkiezingen dit wekend eerlijk verlopen? De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) houdt toezicht op het verloop van de stembusgang (zie kader).

Wat is de OVSE?

De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) is een samenwerking tussen 57 lidstaten, waaronder Nederland, die aanvankelijk werd opgericht in de jaren zeventig als forum voor dialoog en onderhandelingen tussen Oost en West-Europa. In de jaren negentig veranderde de OVSE van een conferentie in een organisatie met haar eigen instituties, die op verschillende manieren gericht zijn op het vermijden van conflicten in Europa en op het waarborgen van mensenrechten en democratie in haar lidstaten.

Wanneer er verkiezingen plaatsvinden in één van die lidstaten, dan stuurt de OVSE vrijwel altijd een verkiezingswaarnemingsmissie. De organisatie observeerde zo’n vierhonderd verkiezingen in de afgelopen dertig jaar. Missies bestaan uit teams van objectieve waarnemers van uiteenlopende nationaliteiten, die de verkiezingen lokaal in de gaten houden. Hoe groot zo’n waarnemingsmissie is, verschilt: dat hangt af van de hoeveelheid zorgen die er bestaan over hoe eerlijk de verkiezingen zullen verlopen.

In Boedapest streek afgelopen maand een waarnemingsmissie van de OVSE neer – de op één na grootste die ooit naar een EU-land is gestuurd. In een onopvallend gebouw aan de Donau zit het tijdelijke hoofdkwartier. “Ons kernteam bestaat uit veertien mensen van tien verschillende nationaliteiten”, vertelt Jillian Stirk, een Canadese diplomaat en het hoofd van de missie. “Daarnaast zijn er achttien langetermijnwaarnemers, verspreid door het hele land in teams van twee, en vanaf een paar dagen voor de verkiezingen hebben we nog eens tweehonderd kortetermijnwaarnemers. Onze rol is observeren: we grijpen niet in en we bemoeien ons nergens mee. Uiteindelijk geven we advies, maar alleen in een gepubliceerd rapport. We adviseren niet ter plekke, op de verkiezingsdag.”

De waarnemingsmissie is in Boedapest op officiële uitnodiging van het Hongaarse ministerie van buitenlandse zaken en handel. Volgens Stirk is de missie vriendelijk ontvangen door de relevante ambtenaren binnen de regering-Orbán.

Samenzweringsnetwerk van linkse politici

Maar de pro-regeringsmedia in Hongarije slaan een heel andere toon aan: de OVSE wordt steevast weggezet als onderdeel van een internationaal netwerk van organisaties die dansen naar de pijpen van de Hongaars-Amerikaanse filantroop George Soros. Het bekende blad Mandiner publiceerde een paar weken geleden een lijst met namen van alle waarnemers van de missie, en hoe die – op nogal vergezochte manieren – aan Soros gelinkt kunnen worden. De OVSE wordt in datzelfde blad ‘een internationale organisatie die politiek gemotiveerd verkiezingen verstoort’ genoemd.

Het idee dat internationale instanties en ngo’s behoren tot een internationaal samenzweringsnetwerk van linkse politici en George Soros is inmiddels bekende regeringsretoriek. Ook de Europese Unie wordt regelmatig weggezet onder deze noemer, net als ngo’s als Verslaggevers Zonder Grenzen of Transparency International. De infrastructuur van organisaties en samenwerkingsverbanden die sinds de Tweede Wereldoorlog is opgetuigd om democratische procedures, waarden en mensenrechten te waarborgen, is volgens de regering-Orbán niets meer dan een linkse imperialistische macht. Hoewel Hongarije zich in internationaal verband als OVSE-lidstaat presenteert, wordt de autoriteit van die organisatie via Hongaarse media in eigen land ondermijnd.

Orbán hóeft ook niet zoveel te doen met verkiezingswaarnemingsmissie van de OVSE, omdat die slechts een adviserende rol heeft. De regering kan de adviezen in de wind slaan. Dat gebeurde grotendeels met de voorgaande missies. De OVSE kan inzicht verschaffen in hoe eerlijk deze verkiezingen zullen zijn, maar geenszins garanderen dat de verkiezingen eerlijk verlopen.

Alles in het voordeel van Orbán

Dat inzicht kwam gedeeltelijk vorige week. Toen publiceerde de waarnemingsmissie een voorlopig rapport. Conclusie: de huidige omstandigheden werken op allerlei manieren in het voordeel van Orbán’s partij Fidesz. In het rapport komt aan bod dat het eigenaarschap van de media sterk geconcentreerd is en dat de advertentiemarkt gedomineerd wordt door reclamespotjes voor de huidige regering. Een recente juridische verandering in de definitie van ‘adres’ biedt Fideszkiezers bovendien de kans om zich tactisch in een ander kiesdistrict te laten registreren. Dat laatste zou het effect van gerrymandering (het herindelen van kiesdistricten in eigen voordeel) versterken.

Een ander punt van kritiek van de OVSE is dat wie zich in 2020 per email registreerde om informatie te ontvangen over coronavaccins, nu via diezelfde weg regelmatig campagnemails van regeringspartij Fidesz krijgt. Die zien eruit als officiële aankondigingen van de regering. De lijnen tussen de staat en Orbán’s politieke partij zijn sowieso sterk vervaagd: evenementen zoals de herdenking van een revolutie in 1848 worden aangegrepen als dramatische campagnemomenten, en er wordt publiek geld gestopt in campagneposters op straat.

Dankbaar voor het Hongaarse paspoort

Daarnaast maakt Orbán handig gebruik van de positie van minderheden in de buurlanden die tot de Eerste Wereldoorlog bij Hongarije horen. Stemmen wordt hen gemakkelijk gemaakt, zij kunnen per post hun stem uitbrengen. Dat heeft strategische reden. Veel van deze mensen hebben onder Orbán een Hongaars paspoort gekregen en zijn hem daar dankbaar voor. In Transsylvanië, de regio in Roemenië waar een Hongaarse minderheid woont, stemt 90 procent op Orbán’s Fidesz.

Anders ligt dat voor de half miljoen overwegend jonge Hongaren die in het afgelopen decennium emigreerden naar landen als Duitsland, Engeland of Nederland. Zij kunnen alleen bij de ambassade in het land waar ze wonen stemmen, ongeacht hun woonplaats in het betreffende land. Deze groep stemt juist overwegend op oppositiepartijen.

In het afgelopen decennium zijn ook gevallen van meer directe vormen van verkiezingsfraude in Hongarije gedocumenteerd: politiek cliëntelisme, het intimideren van kiezers en ouderwets gesjoemel met stembiljetten.

Oneerlijk speelveld

Dat alles wil niet zeggen dat de oppositie kansloos is, maar het betekent wel dat het spel gespeeld wordt in een oneerlijk speelveld. “Dat heeft in het verleden al tot debatten geleid binnen de Hongaarse oppositie”, zegt de Amerikaanse academicus en Hongarije-kenner David Baer. “Als je de verkiezingen boycot, dan leg je je als oppositie als het ware volledig neer bij de macht van Orbán. Maar door deel te nemen aan de verkiezingen geef je zijn partij geloofwaardigheid, want je verleent legitimiteit aan de verkiezingen. Doordat de oppositie zich heeft verenigd, wordt dit jaar de indruk gewekt dat ze kan winnen.” Hoewel Baer die kans niet groot acht.

Baer vergelijkt het met een American Football-wedstrijd: als het andere team begint met 28 punten voorsprong, dan kun je in theorie nog wel winnen. Maar aannemelijk is het niet. “En politieke analisten zijn net sportcommentatoren: als de oppositie de verkiezingen verliest, dan zal gewezen worden op fouten die ze gemaakt hebben.”

En fouten worden er gemaakt. De samenwerkende oppositiepartijen kampen met hun eigen problemen, zoals interne verdeeldheid en onhandige uitspraken van premierkandidaat Márki-Zay tijdens de campagneperiode. Ook heeft de oppositie moeite om zich niet alleen als alternatief voor de regering van Viktor Orbán te presenteren, maar ook als een toekomstige regering die zélf vertrouwen inboezemt.

Nog nooit kwam de oppositie zo ver

Toch blijven deze verkiezingen de spannendste in tien jaar: nooit eerder kwam de oppositie in Hongarije zo ver. De regeringscoalitie loopt het risico haar tweederde meerderheid in het parlement te verliezen, óók als Orbán niet van zijn troon gestoten wordt. Dat zou de machtspositie van de premier verzwakken.

“Het lijkt er hoe dan ook op dat de eerste wolken zich samenpakken boven Orbáns horizon,” zegt Baer. “De oorlog in Oekraïne maakt alles moeilijker voor hem: zijn relatie met Poetin, zijn rol binnen de EU.”

Ook financieel gaat het Hongarije momenteel niet voor de wind: de hoge inflatie is nog verder opgelopen vanwege de oorlog, en de staatsschuld dreigt uit de hand te lopen door Orbáns uitgaven aan zijn achterban. Baer: “De meest zekere prognose over de toekomst van Hongarije, ongeacht de uitkomst van de verkiezingen, is dat de komende tijd moeilijk en turbulent zal zijn.”

Lees ook: Handig (voor de regering): Hongaarse krant groepeert al het anti-lhbti-nieuws

In Groot-Brittannië wordt kinderen geleerd dat geslachtsverandering volkomen gezond is.” “In Nederland worden kleuters al gesensibiliseerd door de homolobby.” En: “In het geheim introduceerde een travestiet LHBTI-propaganda bij kinderen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden