null

ProfielPrayuth Chan-ocha

De Thaise premier zit klem tussen studentenprotest en excentrieke vorst

Beeld Photo News

De Thaise premier en oud-juntaleider Prayuth Chan-ocha heeft het niet zo op journalisten. Toen hij enkele jaren geleden de vraag kreeg wat hij zou doen met verslaggevers die zich niet aan zijn restricties hielden, antwoordde hij grappend dat hij ze “alleen maar zou executeren”. Hij gooide ook al eens een bananenschil naar een cameraman. En hij nam een keer een levensgrote kartonnen afbeelding van zichzelf mee naar een persconferentie, die hij neerzette voor de journalisten. “Stel je vragen maar aan deze kerel”, zei hij en beende weg.

Het verbaasde dan ook weinigen in Thailand dat Prayuth deze week de censuur intensiveerde om aanhoudende demonstraties de kop in te drukken. Vorige week had de premier ook al de noodtoestand afgekondigd, waardoor bijeenkomsten van meer dan vier personen verboden zijn. Bovendien liet hij tientallen protestleiders arresteren. En nu probeert hij om kritische tv-stations, websites en de berichtenapp Telegram, die de betogers gebruiken, te blokkeren.

Kaste van hoge militairen heeft grote invloed

Prayuth Chan-ocha toont zich hiermee een typische representant van Thailands kaste van hoge militairen, die grote invloed heeft in het Zuidoost-Aziatische land. In 2014 greep Prayuth samen met andere generaals de macht, na jaren van straatgeweld tussen de zogenoemde ‘roodhemden’, die vooral steun genoten van armen en plattelandsbewoners, en de met het leger en de monarchie verbonden ‘geelhemden’, die gesteund werden door de stedelijke elite en middenklasse. “Ik kon niet toestaan dat nog meer schade werd toegebracht aan het land”, zei hij later tegen Time.

Militairen hebben in Thailand sinds de afschaffing van de absolute monarchie in de jaren dertig twaalf keer met succes een staatsgreep gepleegd. En sinds de jaren vijftig oefenen de generaals hun macht doorgaans uit in een ondoorzichtige symbiose met het koningshuis, dat ook aan veel touwtjes trekt. Een legercoup is eigenlijk pas geslaagd als het paleis er – eventueel stilzwijgend – mee heeft ingestemd.

Geheel in lijn met deze traditie liet Prayuth na zijn coup in 2014 de grondwet aanpassen in het voordeel van de strijdkrachten. Zo worden alle 250 leden van de senaat tegenwoordig aangewezen door de militairen. En de oud-legerleider zelf regeert sinds de verkiezingen vorig jaar, die hij naar zijn hand zette, als premier in burgerpak.

Studenten en jongeren voeren de protesten aan

Maar sinds enkele maanden ziet Prayuth zich dus geconfronteerd met groeiende demonstraties, gedreven door studenten en jongeren, die zijn aftreden eisen. De betogers willen meer democratie en minder macht voor de koning. En Prayuth is er, ondanks het beproefde repressieve recept, nog niet in geslaagd het protest te smoren. Ook dinsdag gingen weer duizenden in Bangkok de straat op.

Een van Prayuths problemen is dat hij als premier behoorlijk zwak staat, ook doordat hij persoonlijk weinig sympathie geniet. De voormalige juntaleider heeft met onder meer tv-praatjes en het schrijven van patriottische liedjes, die worden uitgezonden op de staatsradio en –televisie, wel geprobeerd om zichzelf een warmer imago aan te meten. Maar hij blijft toch een tamelijk botte generaal, die slecht kan omgaan met openlijke kritiek, en die moeite heeft om zijn regeringscoalitie bijeen te houden. Zijn land kampt door de coronapandemie bovendien met een diepe economische crisis.

Hier komt nog eens bij dat de Thaise koning Maha Vajiralongkorn, die vier jaar geleden zijn overleden vader Bhumibol opvolgde, bij lange na niet het respect heeft verworven dat zijn vader had. Vajiralongkorn woont het grootste deel van de tijd in een hotel in Zuid-Duitsland en heeft een reputatie als een wispelturige, excentrieke playboy, die vooral belust is op vrouwelijk schoon. De vorst kan Prayuth hierdoor niet de legitimiteit verschaffen die zijn vader wel gaf aan eerdere coupplegers.

De opvolger van Bhumibol voert harde macht uit

Bovendien heeft de nieuwe koning ook in staatszaken een andere stijl. Waar vader Bhumibol vaak discreet achter de schermen opereerde, oefent Vajiralongkorn liever harde, directe macht uit. Zo heeft de koning het rechtstreekse bevel naar zich toegetrokken over een legereenheid van enkele duizenden manschappen in Bangkok en heeft hij eigen militaire beschermelingen bevorderd, terwijl hij bondgenoten van Prayuth op een zijspoor rangeerde. ‘Thaise militaire macht verschuift weg van Prayuth’, kopte het blad Nikkei Asian Review vorig jaar boven een analyse van deze machinaties.

Hoe Prayuth nu verder zal omgaan met de demonstraties, is onzeker. Dit soort straatprotest eindigt in Thailand nogal eens met geweld of een coup. De oud-legerchef lijkt er op te hopen dat hij de betogers met arrestaties en opgeklopte beschuldigingen, waarbij met levenslange celstraffen wordt gedreigd, zo kan intimideren dat de demonstraties geleidelijk aan kracht verliezen. Maar als de protesten aanhouden, groeit de kans dat hij zelf door andere generaals aan de kant wordt geschoven.

Ook al bezwoer hij zelf deze week dat hij absoluut niet van plan is te vertrekken. “Het enige dat we vragen van de mensen is dat ze geen verkeerde dingen doen en de regering of bezittingen van mensen verwoesten”, zei hij maandag. “De regering moet de monarchie beschermen.”

Lees ook:

Noodtoestand houdt demonstranten in Bangkok niet tegen

Duizenden Thai betoogden toch weer voor meer democratie, ook al was de noodtoestand afgekondigd. “Laat onze vrienden vrij!”

Drie mensen vertellen waarom ze meedoen aan Thailands grootste protestbeweging

In de Thaise hoofdstad Bangkok wordt een grote anti-regeringsdemonstratie verwacht. Het is de zoveelste demonstratie nadat studenten afgelopen zomer de straat opgingen om het vertrek van premier Prayuth Chan-ocha te eisen, en op te roepen tot het herstel van de Thaise democratie.

Impopulair op de troon: intriges en repressie aan het Thaise hof

De nieuwe Thaise vorst Vajiralongkorn grossiert in excentrieke strapatsen en trekt steeds meer macht naar zich toe. “Zijn vader pretendeerde tenminste nog dat het een democratie was.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden