JemenFondsenwerving

De strijd om geld dreigt Jemen fataal te worden

Patiënten van wie vermoed wordt dat ze het nieuwe coronavirus hebben, rusten uit in het ziekenhuis in Aden.Beeld AP

Terwijl het coronavirus in Jemen om zich heen grijpt, keert de wereld zich steeds verder af van ’s werelds grootste humanitaire crisis. Saudi-Arabië werpt zich op als redder in nood en oogst daarmee kritiek.

In het al-Wali ziekenhuis in Aden, in het zuiden van Jemen, gebruiken ze een CT-scan om te bepalen of iemand corona heeft. Coronatesten zijn er niet, of te weinig en dus is een blik op de longen de beste manier om te zien of iemand ziek is.

Het is een van de weinige ziekenhuizen in de regio dat coronapatiënten toelaat, en daarom overvol. Artsen vertellen de Britse nieuwszender Channel 4 dat de helft van het zorgpersoneel het virus heeft opgelopen, omdat er onvoldoende beschermingsmateriaal is. Na vijf jaar oorlog tussen de Houthi-rebellen en de door Saudi-Arabië gesteunde regering is slechts de helft van de ziekenhuizen en ­gezondheidsklinieken in Jemen nog in gebruik. De ziekenhuizen die nog open zijn, ontbreekt het aan de meest basale benodigdheden.

Half april werd in Jemen het eerste coronageval ontdekt. Inmiddels zijn volgens de officiële statistieken 591 mensen met het virus besmet en 136 mensen overleden. Hulporganisaties waarschuwen dat zowel het aantal ­besmettingen als het aantal sterf-­gevallen veel hoger ligt.

Al vijf jaar oorlog

In Jemen woedt sinds maart 2015 een oorlog tussen sjiitische Hou-thi-rebellen en de internationaal erkende regering van de Jemenitische president Hadi, waarbij volgens schattingen al 100.000 mensen zijn omgekomen. De Houthi-rebellen krijgen steun van Iran en controleren het noordelijk deel van Jemen. De regering krijgt ­militaire hulp van een coalitie van soennitische moslimlanden onder leiding van Saudi-Arabië, en hebben het grootste deel van het zuiden in handen. Westerse landen als de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk leveren wapens aan die coalitie. Saudi-Arabië kondigde begin april een eenzijdig bestand af, dat twee weken later werd verlengd. Desondanks gaat het vechten nog steeds door. 

Al is het maar omdat de Houthi-autoriteiten weigeren informatie te geven over het aantal besmettingen en doden in de noordelijke regio’s, waar zij de macht hebben. Lokale journalisten vertellen hoe lichamen van coronapatiënten in het donker worden weggevoerd en begraven. Grafdelvers die vragen krijgen over de doodsoorzaak, zouden geïnstrueerd worden te antwoorden dat het gaat om ‘ongeïdentificeerde lichamen uit de oorlog’. De minister van volksgezondheid van de Houthi’s zei tegen persbureau AP: “We publiceren geen cijfers, omdat dergelijke publiciteit een angstaanjagende uitwerking heeft op de psychische gezondheid van mensen”.

Landen zijn terughoudender met hun uitgaven

Jemen heeft hulp nodig, weten de Verenigde Naties. Bovenop de oorlog en de cholera-uitbraken die het land elk voorjaar treffen is de corona-uitbraak een crisis te veel voor het land. Maar een onlinefondsenwerving van de VN om geld op te halen draaide uit op een fiasco. Vorige week dinsdag werd in plaats van de beoogde 2,4 miljard dollar aan humanitaire hulp, slechts 1,35 miljard dollar toegezegd. Dat is de helft van wat de internationale gemeenschap vorig jaar aan ­Jemen uitgaf.

Dat landen nu minder happig zijn te doneren, komt deels doordat ze vanwege de economische gevolgen van de coronacrisis terughoudender zijn met hun uitgaven, maar er speelt meer. Veel overheden zijn ontevreden over de opstelling van de Houthi-autoriteiten, die hulp blokkeren, of proberen te controleren wie er aanspraak op kan maken. Ze vrezen dat op die manier voedsel en hulpgoederen niet belanden bij de bevolking, maar aan Houthi-strijders worden gegeven.

Dat is geen nieuwe zorg. Al sinds eind 2018 dreigt de Wereldvoedsel-­organisatie regelmatig dat als de Houthi-rebellen niet meer doen om de diefstal van hulpgoederen tegen te gaan, ze de toevoer ervan zullen stoppen. Volgens Lise Grande, de VN-coördinator voor humanitaire hulp aan Jemen, is sindsdien het een en ander verbeterd, en hebben hulporganisaties vrijere toegang tot de noordelijke regio’s dan voorheen.

Toelage VN is vaak enige salaris

Toch maakten de Verenigde Staten in maart al bekend dat ze voor tientallen miljoenen bezuinigen op humanitaire hulp aan het noorden van Jemen; het zuiden, bolwerk van de regering, blijft wel steun krijgen. Ook Nederland is kritisch. Minister Sigrid Kaag (D66) van ontwikkelingssamenwerking beloofde namens Nederland een bijdrage van 15,4 miljoen dollar. De helft daarvan is al overgemaakt, maar de andere helft volgt pas wanneer de humanitaire hulp ‘ongelimiteerde toegang’ krijgt. 

Alleen Saudi-Arabië trekt onverminderd de portemonnee. Het koninkrijk was dinsdag niet alleen de virtuele co-host van de fondsenwerving, het beloofde zelf ook 500 miljoen dollar bij te dragen aan humanitaire hulp. Het kwam de Saudi’s desondanks op felle kritiek te staan, want als leider van de internationale coalitie die tegen de Houthi’s strijdt, wordt Saudi-Arabië verdacht van ernstige oorlogsmisdaden in Jemen. De Saudische coalitie voerde onder meer luchtaanvallen uit op ziekenhuizen en scholen.

Voorafgaand aan de fondsenwerving zei Grande dat als de donaties onder de 1,6 miljard zouden blijven, de VN “catastrofale bezuinigingen” moeten doorvoeren. De eerste zijn er al door. De 8,5 miljoen Jemenieten die voedselhulp krijgen van de Wereldvoedsel-­organisatie zagen hun rantsoenen gehalveerd worden, en de 10.000 zorgmedewerkers die werken in door de VN gefinancierde ziekenhuizen en klinieken, krijgen niet langer de ­gebruikelijke toelage van de VN. Voor velen is dat hun enige salaris.

Jemen moet flink bezuinigen

Na een teleurstellende fondsenwerving voor humanitaire hulp aan Jemen, moeten alle VN-organisaties in het land drastisch bezuinigen. Zo ook de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties (UNHCR), die onder meer zorg draagt voor miljoenen Jemenieten die door de oorlog ontheemd zijn geraakt. Jacqueline Parlevliet is hoofd van de juridische beschermingsafdeling van UNHCR en woont en werkt in Jemen. Een maand geleden keerde ze tijdelijk ­terug naar Nederland; ze is in afwachting van een vlucht die haar ­terug kan brengen naar Sanaa.  

Wat betekent het voor jullie dat er minder geld is opgehaald dan gehoopt?

“Het is heel teleurstellend natuurlijk. Het wordt echt crisis. Ik denk dat er harde keuzes gemaakt moeten worden. We overwegen onder andere om voortaan alleen het basisonderwijs aan vluchtelingenkinderen te gaan steunen, en niet langer ook vervolgonderwijs, omdat dat te duur wordt. Het is heel tragisch.”

Op welke hulp willen jullie absoluut niet bezuinigen?

“We willen in elk geval onze cash-programma’s (waarmee bijna negen miljoen Jemenieten financieel ondersteund worden, red.) beschermen. Niet omdat we zo graag geld willen uitdelen, maar omdat we echt denken dat de allerarmsten baat hebben bij dat beetje extra geld voor hun basisbehoeften. Als mensen helemaal geen inkomsten meer hebben, gaan ze risico’s nemen. Vrouwen gaan bijvoorbeeld bedelen, terwijl dat hen kwetsbaar maakt voor seksueel geweld. Of je ziet dat jonge mensen, omdat ze toch iets moeten verdienen, in de criminaliteit terechtkomen en drugs gaan smokkelen.”

Hoe zijn de vier miljoen ontheemden in Jemen getroffen door de coronacrisis?

“Velen wonen in kampen waar sociale isolatie vrijwel onmogelijk is. Ze moeten vaak ver lopen voor water. We proberen de mensen daar meer te leren over hygiëne. Zeker in het voorjaar zijn er altijd veel ziektes; dat komt door de regen. Elk jaar organiseren we voorlichtingscampagnes om mensen op de hoogte te brengen. De mensen in de kampen weten wat dengue, malaria en cholera zijn, herhaaldelijk voorkomende ziektes. Maar velen weten nog niet goed wat het coronavirus is en daardoor is het extra beangstigend.

“Daarnaast zijn veel ontheemden hun werk kwijtgeraakt. Ze runnen vaak kleine winkeltjes, werken als hulp in de huishouding of in restaurants. Ik sprak iemand die normaal gesproken werkt als schoonheidsspecialist. In de zomermaanden verdient zij normaal haar geld, omdat er dan veel trouwerijen zijn. Nu organiseren mensen dat op veel kleinere schaal, en willen ze vaak niet iemand van buiten toelaten om make-up en haar van de bruid te doen. Zo loopt ze veel inkomsten mis.”

Lees ook: 

Zal corona de doorbraak blijken die de oorlog in Jemen nodig had?

Saudi-Arabië legt in Jemen de komende twee weken de wapens neer. Als dit staakt-het-vuren het houdt, is dat vooral omdat alle partijen een corona-uitbraak vrezen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden