InterviewHistoricus David Shimer

De stiekeme inmenging in verkiezingen VS door Rusland is ‘oud spel’, zegt deze historicus

Rusland bouwt met zijn pogingen om verkiezingen in andere landen te beïnvloeden voort op de Koude Oorlog, vertelt historicus David Shimer. Ook de CIA manipuleerde vaak verkiezingen. ‘Ik pleit voor een democratisch coalitie die zich hiertegen gaat verzetten.’

De lobby van het CIA-hoofdkwartier in Langley in de Amerikaanse staat Virginia.Beeld AFP

Als de Russische president Vladimir Poetin vragen krijgt over inmenging in de verkiezingen in de Verenigde Staten in 2016, reageert hij steevast met ontkenningen of met verwijten aan het adres van de Amerikaanse veiligheidsdienst CIA. En volgens de jonge Amerikaanse historicus David Shimer zijn zulke verwijten begrijpelijk, gezien Poetins verleden als geheim agent. Want wat de Russen in de VS uithaalden, was volgens hem, afgezien van de nieuwe digitale methoden, ‘een oud spel’. Een spel waaraan Washington zelf ook decennialang hard meedeed. “Er is een enorme geschiedenis op dit punt”, zegt Shimer.

De Amerikaan, verbonden aan Yale en Oxford, heeft net een boek getiteld ‘Rigged’ geschreven, dat volgende week uitkomt. Shimer interviewde hiervoor een groot aantal voormalige inlichtingenfunctionarissen en regeringsmensen, onder wie oud-president Bill Clinton. Hij beschrijft hoe de CIA en de Sovjet-inlichtingendienst KGB tijdens de Koude Oorlog wereldwijd tegenover elkaar stonden en verkiezingen beïnvloedden. Van Italië tot Guyana en van El Salvador tot Japan werden verkiezingen gemanipuleerd met koffers vol contanten, misinformatie en allerlei smerige trucs om kandidaten zwart te maken.

Historicus David Shimer.

Zo financierde de CIA in 1948 in Italië, in samenwerking met de katholieke kerk, angstaanjagende christen-democratische propaganda over een dreigende Sovjet-invasie, om een linkse alliantie te verslaan. ‘God ziet je in de vertrouwelijkheid van het stemhokje, Stalin niet’, luidde een van de slogans. “De CIA zette zelden echt een stembusgang naar zijn hand”, zegt Shimer. “Meestal werd alleen de publieke opinie bewerkt.”

Volgens Shimer bouwt Moskou met zijn huidige beïnvloedingsoperaties, die grotendeels plaatsvinden via sociale media, dan ook voort op een traditie uit de Koude Oorlog. Waar de Russen vroeger probeerden het communisme te verspreiden, willen ze tegenwoordig vooral wantrouwen en verdeeldheid zaaien om andere landen te verzwakken, zodat ze zelf relatief sterker worden. Het laatste geval van verkiezingsbeïnvloeding door de CIA dat Shimer met zekerheid wist te achterhalen was in 2000 in Servië.

Wat deed de CIA in Servië?

“De zittende president Milosevic was een nationalist en bondgenoot van Rusland, die de mensenrechten op grote schaal schond. De Amerikaanse regering steunde openlijk kritische journalisten en activisten. Maar president Clinton gaf tegelijk ook opdracht aan de CIA voor een geheime beïnvloedingsoperatie. Volgens een voormalige CIA-chef in Belgrado, die ik heb gesproken, hadden CIA-agenten in het buitenland ontmoetingen met Servische oppositiemensen, en gaven ze hun ter plekke miljoenen aan contanten. CIA-mensen zijn ervan overtuigd dat ze een grote rol hebben gespeeld.”

Ik begrijp dat president Bush in 2004 een stokje stak voor een soortgelijke operatie in Irak.

“Ja, Amerikaanse troepen waren in 2003 Irak binnengevallen en er kwamen verkiezingen, waarin pro-Iraanse politici op een enorme zege afstevenden. De CIA stelde aan president George W. Bush voor om de verkiezingen heimelijk te manipuleren. Bush discussieerde hierover uitgebreid met zijn adviseurs. Maar hij zag ervan af, omdat er geen massavernietigingswapens waren gevonden en hij van de democratisering van Irak zijn nieuwe doel had gemaakt. Bush was bang dat, als de CIA-operatie uit zou komen, de Iraakse democratie in diskrediet zou worden gebracht. Dan zou de rechtvaardiging voor de invasie helemaal wegvallen.”

Doen andere landen als China of Iran dit soort dingen ook?

“Een land als Iran probeert zeker verkiezingen in zijn regio te beïnvloeden. En China doet ook dingen in bijvoorbeeld Taiwan en Australië. Maar dat zijn geen grootscheepse beïnvloedingsoperaties zoals Rusland ze de laatste jaren uitvoerde in bijvoorbeeld Oekraïne en Montenegro en bij het brexit-referendum in Groot-Brittannië.”

U stelt dat de CIA dit inmiddels niet of nauwelijks nog doet. Hoe weet u dat?

“Dat baseer ik op de vele gesprekken die ik heb gevoerd. Tijdens de Koude Oorlog was Amerika gefocust op het indammen van het communisme wereldwijd. Daarin werd de rechtvaardiging gevonden. Maar de Koude Oorlog is voorbij.”

“Hierbij komt dat het door internet en sociale media niet alleen veel makkelijker is geworden om verkiezingen te beïnvloeden, het komt ook sneller uit dat je het hebt gedaan. En als Amerika betrapt wordt op dit soort operaties, dan ondermijnt het zijn ‘soft power’, die gebaseerd is op de idealen van vrijheid en democratie. Bovendien zijn de VS door de grote rol van het internet zelf veel kwetsbaarder hiervoor geworden dan vroeger. Dat bleek wel in 2016, toen Trump heimelijke steun kreeg van de Russen. Er is hierdoor geen steun meer voor.”

Het zou anders weinigen verbazen als Trump bijvoorbeeld verkiezingen in Venezuela zou laten manipuleren.

“Ik kan natuurlijk niet met zekerheid zeggen wat de huidige CIA-mensen doen of wat Trump besluit. Ik ben historicus. Maar de VS zijn er de afgelopen twee decennia wel van weg bewogen. Dat is duidelijk. En ik vind ook dat de VS dit niet meer moeten doen.”

“Amerika dient bovendien onder ogen te gaan zien dat het zelf heel kwetsbaar is geworden hiervoor. Ik pleit er voor dat de VS samen met andere gelijkgestemde democratieën een coalitie vormen die zich hiertegen gaat verzetten. Zij moeten regels opstellen voor wat wel en niet acceptabel is. Als landen zich vervolgens niet aan die regels houden, zoals Rusland, moeten ze gestraft worden.”

Lees ook:

De Russen hielpen Trump bij zijn verkiezing, maar Mueller vindt geen bewijs voor samenspanning

Donald Trump kreeg bij zijn verkiezing in 2016 hulp van de Russen, maar hij of zijn campagne-organisatie spanden niet met hen samen. En mede daarom kunnen acties van de president die het onderzoek daarnaar belemmerden, niet worden beschouwd als een strafbare ‘belemmering van de rechtsgang’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden