Duitse verkiezingen

De sociaaldemocraten maken een comeback in Duitsland: Scholz stuwt de SPD naar de top van de peilingen

Olaf Scholz bij een campagne-bijeenkomst in Berlijn. Beeld AFP
Olaf Scholz bij een campagne-bijeenkomst in Berlijn.Beeld AFP

Vier weken voordat de stembussen opengaan staan de drie kandidaten voor het Duitse bondskanselierschap zondag tegenover elkaar in hun eerste echte verkiezingsdebat. De SPD is bezig met een opmars in de peilingen.

Voor de Duitsers wordt het zondag een ongewone avond als Armin Laschet (CDU), Annalena Baerbock (de Groenen) en Olaf Scholz (SPD) met elkaar in debat gaan over het klimaat, buitenlandbeleid en betaalbaar wonen. Sinds het eerste Duitse tv-verkiezingsdebat in 2002 doen voor het eerst niet twee, maar drie kandidaten mee. En voor het eerst sinds 2005 is Angela Merkel er niet bij.

Helmut Kohl’s Mädchen

De strijd om het Duitse bondskanselierschap ging altijd tussen de twee grote volkspartijen, de christendemocratische CDU en de sociaaldemocratische SPD. Maar deze verkiezingen doen de Groenen het zo goed dat de nieuwe bondskanselier ook van deze partij zou kunnen komen.

De kijkcijfers zouden zondag die van het meest populaire verkiezingsduel in 2005 kunnen overtreffen. Twintig miljoen Duitsers keken toen hoe Helmut Kohl’s Mädchen, Angela Merkel van de CDU, het opnam tegen toenmalig bondskanselier Gerhard Schröder van de SPD. Sindsdien moest elke kandidaat van de SPD het opnemen tegen Merkel, die de toon zette. Tijd voor meerdere tv-duels had ze nooit, dus moest elk tv-kanaal hetzelfde debat uitzenden. Met de drie nieuwe kandidaten is er dit jaar ruimte voor drie verschillende tv-debatten.

De drie partijen kropen steeds dichter naar elkaar toe

Het wordt een spannende strijd tussen de CDU, de SPD en de Groenen. De afgelopen maand kropen de partijen in de peilingen steeds dichter naar elkaar toe en nu zweven ze alle drie rond de 20 procent van de stemmen. De CDU lag aan het begin van dit jaar met 36 procent in de peilingen nog ver voor op de andere partijen, maar zakt, ondanks een opleving in juni, steeds verder weg. In mei waren de Groenen zo populair dat ze even op de eerste plek terecht kwamen. Maar nu staan ze met 18 procent achter de CDU en de SPD, beide op 23 procent.

Dat de SPD het zo goed doet, is verrassend. Na het hele jaar op 15 procent van de stemmen te zijn blijven steken, steeg de partij de afgelopen maand opeens in de peilingen. De partij lijkt ervan te profiteren dat zowel de CDU als de Groenen geen overtuigende bondskanselier-kandidaat hebben gevonden. Na verschillende misstappen van Laschet en Baerbock (zie kader), vragen Duitsers zich af of de twee wel geschikt zijn om het land door het post-Merkeltijdperk te leiden.

Volgens een onderzoek van de Bertelsmann Stichting wil een meerderheid van de Duitsers grote beleidsveranderingen zien. Toch lijken ze tegelijkertijd op zoek naar een bekend gezicht om hen op dat pad te leiden. Volgens een onderzoek van RTL blijkt Scholz van de SPD, sinds 2018 minister van financiën, de populairste kandidaat voor het bondskanselierschap, met 29 procent van de stemmen, tegenover 15 voor Baerbock en slechts 12 voor Laschet. Dat beangstigt vooral de CDU, waar ze een zogeheten ‘stoplicht-coalitie’ van de SPD, Groenen en de FDP vrezen.

Dit zijn de drie mogelijke nieuwe bondskanseliers van Duitsland

1 - Armin Laschet

In een diep verdeelde CDU won de 60-jarige Armin Laschet begin dit jaar de positie als partijvoorzitter. De minister-president van de deelstaat Noordrijn-Westfalen won van de conservatieve Friedrich Merz en de progressieve nieuwkomer Norbert Röttgen, omdat hij wordt gezien als een sympathieke bruggenbouwer. Toch twijfelden CDU-leden er lang aan of hij wel geschikt zou zijn als kandidaat voor het bondskanselierschap.

Toen de knoop in april werd doorgehakt, steeg de CDU onder zijn leiding weer in de peilingen. Maar sinds juli heeft de CDU het moeilijk. De dodelijke overstromingen in Laschets deelstaat Noord-Rijnland-Westfalen zetten schijnwerpers op zijn tekortkomingen. Hoewel hij deze verkiezingen belooft zich voor het klimaat in te zetten, heeft hij in zijn eigen deelstaat op dit gebied nauwelijks iets bereikt. Daarbij kwam hij tijdens de crisis, lachend en stuntelend, meer over als een joviale burgemeester dan een kundig staatsman.

Armin Laschet. Beeld Federico Gambarini/dpa
Armin Laschet.Beeld Federico Gambarini/dpa

2 - Annalena Baerbock

De toekomst van de Groenen zag er goed uit toen de 40-jarige Annalena Baerbock in april werd gekozen als kandidaat-bondskanselier voor de Groenen. Maandenlang voerde Baerbock campagne samen met Robert Habeck. In april kondigde hij aan een stap opzij te willen doen, om zo plaats te maken voor een vrouw op de belangrijkste post van de partij.

Dat leverde de partij meteen een forse stijging in de peilingen op en korte tijd haalden de Groenen de CDU zelfs in. Baerbock kreeg veel aandacht in de Duitse media, als de tweede vrouw in de Duitse geschiedenis die voor de post van bondskanselier gaat.

Maar al snel ging het mis. In juni kwam aan het licht dat Baerbock geknipt en geplakt had in haar cv. Het leidde tot kritiek in de Duitse media en twijfel over haar geschiktheid als bondskanselier. Later in de maand kwam Baerbock nogmaals negatief in de media, toen ze werd beschuldigd van plagiaat in haar pas verschenen boek Jetzt.

Annalena Baerbock. Beeld Moritz Frankenberg/dpa
Annalena Baerbock.Beeld Moritz Frankenberg/dpa

3 - Olaf Scholz

In tegenstelling tot de twijfels bij de CDU en de Groenen was het bij de SPD duidelijk dat de 63-jarige Olaf Scholz de bondskanselierskandidaat van de partij zou worden. De huidige minister van financiën is een bekend gezicht in Berlijn, met veel ervaring. Toch was hij geen opvallende kandidaat. Terwijl de schijnwerpers gericht waren op de opkomst van de Groenen en het machtsvacuüm in de CDU na Merkel, viel de SPD weg in de Duitse media en de peilingen.

Maar de afgelopen maand kwam Scholz weer langzaam in beeld. Terwijl leden van de CDU en de Groenen kibbelden of ze niet beter een andere kandidaat naar voren hadden moeten schuiven, staat de SPD eensgezind achter Scholz. Hij straalt in de onrustige weken voor de verkiezingen stabiliteit en zekerheid uit. Voor Duitsers die Mutti Merkel zullen missen, kan Scholz zo opeens de juiste keuze blijken.

Olaf Scholz. Beeld Reuters
Olaf Scholz.Beeld Reuters

Lees ook:

Wie wordt de nieuwe Merkel?

Na een roerig jaar kiest de CDU dit weekend haar nieuwe partijvoorzitter. De partij verkeert in een identiteitscrisis en hoopt dat een nieuw gezicht duidelijkheid in de partij kan scheppen. In aanloop naar de nationale verkiezingen in de herfst van 2021, is de stemming een strijd om de ziel van de CDU geworden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden