Pelgrimstocht

De sobere hadj is een financiële én ideologische aderlating voor Saudi-Arabië

Leden van de hadj komen samen rond de Kaaba bij de Grote Moskee in Mekka. Beeld AFP

In Saudi-Arabië begint woensdag de hadj, de jaarlijkse pelgrimstocht naar Mekka. Door corona gaat die er dit jaar net even anders aan toe.

Heilig water uit plastic flesjes en gedesinfecteerde kiezels om de duivel mee te stenigen: ook ten tijde van corona begint woensdag de jaarlijkse pelgrimstocht naar Mekka. Toch gaat het dit jaar in Saudi-Arabië nét even anders. Waar normaal gesproken miljoenen moslims van over de hele wereld naar het land komen om de rituelen uit te voeren die bij de bedevaart horen, zijn nu enkel inwoners van het koninkrijk welkom in de Grote Moskee.

De beslissing geen buitenlandse pelgrims toe te laten betekent een behoorlijke financiële aderlating voor Saudi-Arabië, dat aan religieus toerisme naar schatting tussen 12 en 16 miljard dollar per jaar verdient, rond de 7 procent van het bruto binnenlands product. Ongeveer de helft daarvan wordt verdiend aan de hadj, de andere helft aan moslims die gedurende het jaar Mekka en Medina bezoeken voor de umra, de kleine bedevaart. Nu Mekka en Medina al sinds februari de deuren gesloten houden voor bezoekers, en alleen staatsburgers van Saudi-Arabië en migranten met een verblijfsvergunning de hadj mogen uitvoeren, loopt het koninkrijk belangrijke inkomsten mis.

Tegelijkertijd krijgt Saudi-Arabië grote economische klappen door de wereldwijd sterk gedaalde olieprijs. Ondanks plannen van kroonprins Mohammed bin Salman, de facto leider van het land, om minder afhankelijk te worden van de olie-inkomsten, vormen die nog altijd de belangrijkste inkomstenbron van Saudi-Arabië. Het Saudische koninkrijk, dat ook nog eens hard getroffen wordt door het coronavirus, krijgt hoe dan ook een grote economische tegenslag te verwerken. Volgens de IMF zal de economie van het land dit jaar met bijna 7 procent krimpen.

Flinke bezuinigen, maar bouw entertainmentcentrum gaat door

De eerste maatregelen om die tegenslagen te boven te komen zijn dan ook al aangekondigd. Het koninkrijk sloot hoge leningen af, en verhoogde de btw van 5 naar 15 procent. Ook zou er volgens de Saudische krant Okaz 30 miljard Saudische riyal (ongeveer 7 miljard euro) worden bezuinigd op innovatieprojecten, al is niet geheel duidelijk om welke projecten het dan gaat.

In elk geval wordt niet bezuinigd op de bouw van Qiddiya, een entertainmentcentrum in Riyad dat plaats moet gaan bieden aan luxe resorts en pretparken. Ook de aanleg van Diriyah Gate, een megaproject ter waarde van naar schatting ongeveer 17,5 miljard euro, gaat gewoon door. Het wordt een toeristische hub vol dure hotels en musea, gebouwd in een oud kasteel op zo'n 15 minuten rijden van Riyad. Jerry Inzerillo, CEO van het project, zei tegen het financiële mediabedrijf Bloomberg dat de kroonprins van Saudi-Arabië de planners opdroeg het project voort te zetten “met volle kracht vooruit, geen vertraging”.

‘Kritiek kun je niet uiten’

Dat Mohammed bin Salman zijn plannen doorzet ondanks economische tegenslagen, verbaast politicoloog en Saudi-Arabië-kenner Paul Aarts helemaal niets. “We kennen het karakter van de kroonprins”, zegt hij desgevraagd. “Hij gaat door roeien en ruiten. Hij trekt gewoon zijn plan en wordt onvoldoende bijgestuurd door mensen die het wellicht beter zien.”

Om diezelfde reden verwacht Aarts niet dat Saudi-Arabië ineens terughoudender zal zijn met buitenlandse investeringen, of zal bezuinigen op de oorlog in Jemen, die het koninkrijk bakken met geld kost. “Tenzij de oliemarkt totaal in elkaar zakt, kan Saudi-Arabië zich dit soort uitgaven voorlopig permitteren”, denkt Aarts. “Kritiek kun je niet uiten in Saudi-Arabië, dus wat de gemiddelde inwoner (als die al bestaat), vindt van het megalomane gedoe van het huis van Saud, weten we eigenlijk niet.”

Toch is het desondanks pijnlijk voor het koningshuis dat het dit jaar niet miljoenen moslims van over de hele wereld kan ontvangen in Mekka en Medina, zegt Aarts. “Al die mensen die elk jaar binnenkomen, worden beïnvloed door wat Saudi-Arabië salafisme noemt, en wij in Nederland aanduiden met de term wahabisme”, zegt Aarts, doelend op de conservatieve islamitische stroming die in Saudi-Arabië dominant is. “De mogelijkheid tot beïnvloeding van die pelgrims vervalt natuurlijk als de hadj en de umra inzakken. Wat dat betreft, is het niet alleen een financiële aderlating, maar ook een ideologische.”

Lees ook:

De hadj is nog steeds niet afgelast. Wat nu?

Hadjreisbureaus en pelgrims verkeren al maanden in onzekerheid. Met nog anderhalve maand te gaan heeft Saudi-Arabië de hadj nog niet afgeblazen vanwege het coronavirus. Wat nu?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden