Aanslag Hanau

De schutter van Hanau leefde al jaren met het waanbeeld gevolgd te worden

Op het marktplein van Hanau komen mensen samen om de slachtoffers van de aanslag te herdenkenBeeld Getty Images

De dader van de racistische aanslag in Hanau zocht de aandacht via YouTube en zelfs bij justitie. Toch kon hij woensdagavond ongestoord zijn gang gaan. 

Op de sokkel van het standbeeld van de gebroeders Grimm op het marktplein in Hanau liggen tussen de honderden brandende kaarsjes bossen verse tulpen, de meeste nog in plastic. Een gezin staat er zwijgend naar te kijken, de kinderen hebben rode pruiken op.

De inwoners van Hanau hadden zich het begin van het carnavalsweekeinde wat anders voorgesteld dan zo verdrietig om het verlies van tien stadgenoten. De grote optocht van morgen is afgelast. Alleen op scholen wordt een kleinschalig verkleedfeest gehouden.

Op een kartonnen bord staat geschreven: ‘Wij zijn met meer, stop racisme’. Even verderop, aan de Heumarkt, hangen rood-witte politielinten, zoals op alle plaatsen die iets met schutter Tobias Rathjen te maken hebben. Ze hangen ook voor de snackbar in Kesselstadt waar hij om zich heen schoot, voor de parkeerplaats waar de politie behoedzaam zijn zwarte BMW vandaan takelde.

Teruggekeerd naar het ouderlijk huis

Ook in de Helmholtzstrasse, waar in een tussenwoning de 43-jarige Rathjen met zijn beide ouders woonde, voor hij op woensdagnacht een bloedbad aanrichtte op twee plekken in de stad en in zijn ouderlijk huis. In totaal doodde hij negen mensen met een migratie-achtergrond, zijn moeder en zichzelf.

Hij heeft er niet altijd gewoond. Een tijd lang, tijdens zijn studie, woonde hij op zichzelf, maar ergens in de afgelopen jaren moet hij zijn zelfstandigheid hebben opgegeven en zijn teruggekeerd naar zijn ouderlijk huis. Hij had geen verkering.

Achter een van de witte kozijnen moet zijn kamer zijn geweest. Op een YouTube-video is de inrichting te zien. Een twijfelaar in een hoek met een blauw-groen gestreepte dekbedhoes. Een oranje fauteuil, een boekenkast met een eindeloze rij ordners, een bureau met een computer, een kapstokhaak.

Het is op een opname die Rathjen maakte om de Amerikanen te waarschuwen. Van reguliere media zouden ze het niet horen, zegt hij, dus moet hij het vertellen: dat in hun land een ‘onzichtbare geheime organisatie’ actief is die het brein van de bevolking aanstuurt. Ook zijn er ‘ondergrondse militaire bases’ waar ‘kleine kinderen misbruikt en gedood worden’. Hij roept de Amerikanen op om in opstand te komen. Het beeld van zijn uiterst serieuze gezicht op dat filmpje, van zijn blauwe colbertje, zijn witte overhemd, donkere wenkbrauwen en dikke haardos is het enige recente beeld van de schutter van Hanau.

Drie geschriften

Zijn vader wordt door de politie als getuige gehoord. Buurtbewoners en ook agenten kenden eigenlijk vooral hem, niet de zoon. Het verhaal gaat dat de vader ooit al het huisvuil uit de vuilnisbakken van de buurt over de parkeerplaatsen uitspreidde. Van de 72-jarige Hans-Gerd Rathjen, econoom van beroep, is ook bekend dat hij negen jaar geleden eens kandidaat stond voor de gemeenteraadsfractie van de Groenen. Hij werd niet verkozen.

Zoon Tobias wist zijn leven lang min of meer onopgemerkt te blijven, al was dat niet zijn eigen keuze. Op een eigen website, die op donderdagochtend door de autoriteiten uit de lucht werd gehaald, liet hij zeker drie geschriften achter waarin hij de wereld probeerde te waarschuwen voor gevaren die alleen hij zag.

In het langste van de drie vertelt hij hoe hij zijn leven lang overtuigd is dat hij wordt afgeluisterd en bekeken. Eerst, schrijft hij, was het nog een sluimerende gedachte, maar na 11 september 2001 wist hij het zeker.

Een klassiek geval van paranoïde wanen, concludeerden psychologen gisteren in de Duitse kranten, gecombineerd met een zwaar racistisch gedachtegoed. Tobias Rathjen schreef ook over de raszuiverheid van het Duitse volk en hoe in zijn ogen allerlei andere volken moeten worden vernietigd.

Clandestien gevolgd

Gistermiddag bleek dat de politie hem eerder in het vizier had kunnen hebben. De landelijke recherchechef Holger Münch gaf op een persconferentie toe wat vele kranten al ’s ochtends schreven: dat hij in november nagenoeg hetzelfde manifest toegestuurd had gekregen. Hij had er geen aandacht aan geschonken, er komen vaker enveloppen met verwarde manifesten op zijn bureau terecht. “Niet al die mensen gaan moorden.”  

Ook zou de schutter tot twee keer toe hulp hebben gevraagd aan de politie. Hij deed in 2002 en een paar jaar later nog eens aangifte, omdat hij er zeker van was dat hij clandestien werd gevolgd. 

Wie had opgelet, had duidelijk eerder kunnen weten dat Tobias Rathjen aan wanen leed. Dat had een beletsel kunnen vormen om hem een wapenvergunning te verlenen, maar dat gebeurde niet.

Rathjen doorstond alle toetsen die voor het bezitten van wapens nodig zijn en mocht thuis drie wapens houden. Op de schietvereniging had nooit iemand doorgehad dat hij er vreemde gedachten op nahield.

Lees ook: 

‘Nazis Raus’ scanderen de Hanauers op het marktplein

Inwoners van het stadje in Hessen rouwden en demonstreerden na de aanslag door een rechts-extremistische eenling. 

De moslims in Duitsland zagen Hanau al aankomen

Islamitische organisaties in Duitsland zijn onthutst door de dodelijke aanslag van woensdag in Hanau. Boos zijn ze ook, want hun waarschuwingen en verzoeken om bescherming werden vaak niet gehoord of genegeerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden