null Beeld
Beeld

De megastadJohannesburg

De schoen maakt de immigrant in Johannesburg

Niels Posthumus

Eloff Street in het centrum van Johannesburg was ooit de duurste straat van Zuid-Afrika, maar alleen haar plek op het in 1963 in Zuid-Afrika geïntroduceerde Monopoly-spel herinnert daar nog aan. Nou ja, en één schoenenwinkel: Spitz. Ik ben, tijdens een wandeling door Johannesburg, nogal verbaasd dat ik uitgerekend die in Eloff Street tegenkom, tussen de straathandelaren en recht om de hoek bij een hele serie leegstaande en vervallen panden in het arme en onveilige oude centrum van de stad.

Winkelketen Spitz vind je normaal in de noordelijke villawijken van de stad. Want wie koopt er in het centrum van Johannesburg nu de mocassins van omgerekend 150 euro die ik in de etalage zie staan?

Gelukkig heb ik Charlie Moyo bij me, een stadsgids die ik ontmoette voor een verhaal over stadsvernieuwing in Johannesburg. Ik ken niemand die het centrum van mijn woonplaats zo goed kent als hij. Ik maak een vragend gebaar naar hem, voordat ik naar de etalage met dure schoenen wijs.

Verdient hij weinig, dan koopt hij een tweedehands paar

Charlie moet lachen. “Die winkel zit hier vanwege alle immigranten die in het centrum wonen”, legt hij uit. Ik kijk hem na dat antwoord alleen nog maar vragender aan. Want als er nou één groep doorgaans niet rijk is, dan zijn het wel de (illegale) immigranten uit het stadshart van Johannesburg. Maar aan de andere kant, Charlie zal het weten. Hij kwam ooit zelf als immigrant uit Zimbabwe naar Zuid-Afrika, nadat hij daarvoor al vanuit zijn geboorteland Botswana naar Zimbabwe was verhuisd.

“Migranten die aankomen in Johannesburg zijn in hun beginperiode op zoek naar twee dingen”, zegt hij. “Hoogste prioriteit heeft uiteraard het vinden van een baantje. Maar zodra er werk is gevonden – het maakt niet uit wat, als er maar geld mee kan worden verdiend – gaat een immigrant op zoek naar schoenen. Zijn eerste inkomsten besteedt hij daar aan. Verdient hij weinig, dan koopt hij een tweedehands paar bij een straatverkoper op de stoep. Maar wie een beter baantje weet te vinden, gaat op zoek naar de duurste schoenen die hij zich kan veroorloven, in een winkel als Spitz.”

Charlie legt uit dat duur schoeisel het symbool vormt voor welvaart in zuidelijk Afrika. “Je wilt dus als immigrant mooie schoenen, om daarvan een foto te maken die je vervolgens naar je familie stuurt. Zo’n foto is het teken aan het thuisfront dat je goed terecht bent gekomen, dat je genoeg geld weet te verdienen. Je ouders hoeven zich niet langer zorgen te maken. En zij weten dan ook meteen dat er binnenkort wat geld hun kant op zal komen.”

Felgekleurde sneakers en glanzende leren schoenen

De obsessie met hippe schoenen was me in Zuid-Afrika al wel opgevallen. Het straatbeeld in Johannesburg puilt uit van de modieuze, vaak felgekleurde sneakers en de glanzende leren schoenen, die bovendien altijd brandschoon gepoetst zijn. Ik had alleen nooit deze link gelegd.

Ik kijk in Eloff Street onwillekeurig even naar mijn eigen afgetrapte All Stars. Opeens besef ik dat mijn goedkope schoenen niet alleen een uiting zijn van een matig gevoel voor mode, maar ook een resultaat van mijn westerse, economische privileges. Ook ik ben immers een immigrant in Johannesburg, maar mijn ouders hebben zich nooit zorgen hoeven maken over mijn financiële situatie in die stad.

Koop een paar fatsoenlijke

Heel even denk ik erover mijn moeder voor de grap ter plekke een foto van mijn gympen te sturen. Maar zij zou waarschijnlijk slechts iets antwoorden als: “Niels, je bent veertig, kun je zelfs op die leeftijd niet eindelijk eens een paar fatsoenlijke schoenen kopen?”

Uitdijende metropolen bieden een groeiend deel van de wereldbevolking onderdak. Hoe houden de mensen het daar leefbaar? Trouw-correspondenten doen wekelijks verslag uit hun eigen megastad.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden