De Russische president Poetin krijgt een glas champagne aangereikt. Alleen Russische mousserende wijn mag voortaan ‘champagne’ heten in Rusland. Beeld Reuters
De Russische president Poetin krijgt een glas champagne aangereikt. Alleen Russische mousserende wijn mag voortaan ‘champagne’ heten in Rusland.Beeld Reuters

Déjà vuPaul van der Steen

De Russische strijd voor een eigen champagne kent een lange geschiedenis

Vrede, land en brood, beloofde Vladimir Lenin de Russen in het geval van een succesvolle revolutie. Mousserende wijn stond niet op de prioriteitenlijst van het arbeidersparadijs. Integendeel, die stond eerder symbool voor de oude, decadente orde. Maar de behoefte aan wat feestelijke bubbels stak snel weer de kop op. Al in de jaren twintig van de vorige eeuw gaf de leiding van de Sovjet-Unie wijnmakers opdracht om een champagne voor het volk te ontwikkelen. Die kwam er onder de naam Sovjetskoje Sjampanskoje (Sovjetchampagne) en was betaalbaar voor hardwerkende proletariërs.

Het huidige Rusland leek deze week opnieuw de eigen champagne dé standaard te maken. Zelfs mousserende wijnen geïmporteerd uit de Franse Champagnestreek mogen die naam niet meer dragen. Dit keer zitten daar geen communistische motieven achter, maar waarschijnlijk uiterst kapitalistische drijfveren. Veel van de wijnhuizen die Russische champagne produceren zijn in handen van vrienden van Vladimir Poetin.

De Russische champagnetraditie is dik twee eeuwen oud. De bloedig aan zijn einde gekomen tsaar Paul I (1754-1801) nam als eerste het initiatief om eigen bubbels te maken. Een beetje buitenlandse inbreng bleek toch onontbeerlijk: de kennis en kunde van wijnmakers op De Krim werd aangevuld met de inzichten van enkele naar Rusland gehaalde champagne-specialisten.

Beter thuis in de beau monde

De productie nam kwalitatief en kwantitatief pas echt een grote vlucht toen prins Leo Golitsyn (1845-1915) zich er in de tweede helft van de negentiende eeuw mee ging bemoeien. Hij kwam helemaal niet uit de wijnwereld. Golitsyn had in eigen land, Frankrijk en Duitsland gestudeerd en was vanwege zijn familieachtergrond en werk voor het Russische ministerie van buitenlandse zaken beter thuis in de beau monde. Pas na de verwerving van landerijen op De Krim ontstond zijn ambitie om een wijnhuis van aanzien op te zetten.

Dat lukte – opnieuw met hulp van Franse specialisten – uitstekend, zowel wat betreft de ‘normale’ wijnen als wat betreft de champagne. Golitsyn gold zelf als een kenner met eigen kelders vol voortreffelijke flessen op diverse plekken in binnen- en buitenland. Zijn champagne beleefde zijn hoogtijdagen rond 1900, toen deze op internationale tentoonstellingen het bij blinde testen zelfs won van de concurrenten uit de Franse Champagnestreek.

Een advertentie uit 1952 prijst Sovetskoye Shampanskoye aan. Beeld
Een advertentie uit 1952 prijst Sovetskoye Shampanskoye aan.

Aan het einde van zijn leven verging het Golitsyn financieel minder goed. Om in elk geval zijn wijngaarden te redden besloot hij ze te schenken aan tsaar Nicolaas II. Hoe kon de prins vermoeden dat die welhaast heilige figuur een paar jaar later van al zijn macht beroofd zou worden en zou sterven voor een executiepeloton.

De Sovjetskoje Sjampanskoje heeft Golitsyn zelf niet meer kunnen proeven. Dat is misschien maar goed ook. Want het nieuw ontwikkelde, in 1936 onder deze naam geïntroduceerde product voor de massa betekende aanvankelijk kwalitatief en smaaktechnisch een stap achteruit. De voorkeuren van het volk speelden eveneens een rol: er bestond een droge variant, maar de halfzoete en zoete variant van de Sovjetchampagne bleek populairder.

Huwelijk van kapitalistische en communistische wijnmakers

De lof kwam nu niet meer uit het buitenland maar uit het binnenland. De mannen die de champagne ontwikkelden en na de Tweede Wereldoorlog probeerden te verbeteren werden onderscheiden met Lenin- en Stalin-medailles. Het was uiteindelijk meer dan ‘Wij van WC-Eend adviseren WC-Eend’. Het gerenommeerde Moët & Chandon vond de Sovjet-champagne voldoende aan de maat om in 1975 een licentie te kopen, die het mogelijk maakte om onder eigen naam Sovjetchampagne te produceren. Het huwelijk van kapitalistische en communistische wijnmakers kwam waarschijnlijk voort uit opportunisme: Moskou kon de deviezen gebruiken, Moët & Chandon kreeg toegang tot een markt met stevige innemers.

De Sovjetchampagne overleefde de Sovjet-Unie. Na de val van het communisme kregen de Russische consumenten wel een ruimere keuze uit binnen- en buitenlandse merken.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden