De Russische LGBTQ-activiste Anna Dvornitsjenko in het azc in Sneek.

InterviewRusland

De Russische LGBTQ-activiste Anna Dvornitsjenko zit met pijn in het hart in een azc in Sneek

De Russische LGBTQ-activiste Anna Dvornitsjenko in het azc in Sneek. Beeld Reyer Boxem

De Russische LGBTQ-activiste Anna Dvornitsjenko ontvluchtte na diverse aanvallen haar thuisland en vroeg asiel aan in Nederland. ‘Ik wil terug, maar krijg nog altijd doodsbedreigingen.’

Een gevecht tegen de bierkaai, zo laat de strijd van Anna Dvornitsjenko zich het best omschrijven. De Russische LGBTQ-activiste begon in 2016 met actievoeren voor gelijke rechten voor de homogemeenschap in haar woonplaats Rostov aan de Don. Een stad in het zuiden van Rusland met ruim een miljoen inwoners en een orthodoxe, bijna middeleeuwse mentaliteit, grapt Dvornitsjenko.

In een café aan het Amsterdamse Spui vertelt de 27-jarige activiste over haar acties en de consequenties die deze voor haar persoonlijk hebben gehad. Ze klinkt strijdbaar. Door haar inktzwarte haar, met potlood getekende wenkbrauwen en bleke huid lijkt het alsof ze zo uit een modern sprookje komt wandelen. Niets is minder waar. Eind vorig jaar ontvluchtte Dvornitsjenko na twee aanvallen en diverse doodsbedreigingen haar moederland en vroeg ze asiel aan in Nederland. Inmiddels verblijft ze in een azc in Sneek.

De beslissing om haar biezen te pakken kende een lange aanloop, vertelt Dvornitsjenko. “Toen ik begon met mijn activisme in 2016 was er nog niets aan de hand. Ik organiseerde lezingen over feminisme en LGBTQ-rechten. Er waren genoeg geïnteresseerden, niemand legde me een strobreed in de weg.” Dat veranderde een jaar later. “Mijn optreden werd activistischer en ik ging ook demonstraties organiseren. Op de universiteit van Rostov waar ik studeerde, begonnen professoren te morren na een lezing die ik daar had georganiseerd over homorechten. Er ontstonden geruchten dat ik financiering uit Europa zou ontvangen om homopropaganda te verspreiden.”

Wet voor ‘anti-homopropaganda’

Sinds 2013 is het voor Russische homoactivisten bijzonder lastig en gevaarlijk om actie te voeren voor gelijke rechten. Naast de conservatieve norm die veel Russen er over homoseksualiteit op nahouden, wierp de overheid zeven jaar terug nog een extra belemmering op. Toen werd een wet ingevoerd die het promoten van homoseksualiteit bij minderjarigen strafbaar stelt.

In het kort verbiedt de wet het openlijk spreken over homoseksualiteit met als doel om kinderen te beschermen. Naast een verbod op acties en demonstraties, is de wet bovenal een vrijbrief gebleken voor geweld tegen homo’s. Dat werd vorig jaar zomer duidelijk toen Jelena Grigorjeva in Sint-Petersburg om het leven werd gebracht door wurging en meerdere messteken. De prominente homoactiviste ontving voorafgaand aan de moordaanslag regelmatig doodsbedreigingen en stond op een online dodenlijst voor LGBTQ-activisten.

Ook Dvornitsjenko werd slachtoffer van straffeloosheid. “In 2019 hield ik een eenmansprotest in het centrum van Rostov, omdat je voor groepsdemonstraties een vergunning moet hebben die de autoriteiten vrijwel nooit afgeven. Dus stond ik daar in mijn eentje met een poster in mijn hand op een plein toen er een man op me af kwam rennen en me bespoot met pepperspray. Hij riep naar me dat ‘Rostov geen Sodom en Gomorra is’.” Een dag later kreeg Dvornitsjenko bezoek van een aantal leden van de lokale kozakkenvereniging waar ook haar belager toe behoorde. “Ze lieten me op even kalme als dreigende toon weten dat de volgende aanval serieuzer zou zijn.”

Een verkapt kruisverhoor

Die aanval volgde een maand later, op 4 augustus. Tijdens een lezing over homorechten in een café in Rostov gooide dezelfde man die Dvornitsjenko in juli aanviel een rookbom door het raam naar binnen. “Daarna blokkeerde hij de deur, waardoor iedereen via het raam naar buiten moest. Het stond helemaal blauw en bezoekers tuimelden hoestend en kokhalzend over elkaar heen.” En nog was de gifbeker niet leeg. “In de dagen daarna kwam er een constante stroom aan doodsbedreigingen op gang. Voornamelijk via sociale media. Mensen wilden me dood hebben of dreigden me te verkrachten.”

Dvornitsjenko stapte naar de politie. Maar ook daar moesten ze niets van haar hebben. “Op het bureau weigerden ze een onderzoek in te stellen. Een echte reden daarvoor gaven ze niet. Maar ik kan er wel een bedenken: ze zijn hartstikke homofoob en wíllen me dus niet helpen.” Sterker nog, twee weken later stonden de autoriteiten bij Dvornitsjenko zelf op de stoep. “Twee leden van het lokale anti-extremismecentrum in Rostov klopten bij me aan met vragen over mijn activistische activiteiten.”

Dvornitsjenko wil graag terug naar Rusland. 'Ik vind het moeilijk te verkroppen dat mijn activisme stilligt.'Beeld Reyer Boxem

Het bleek een verkapt kruisverhoor. De agenten vroegen Dvornitsjenko om deelnemerslijsten en contact- en adresgegevens van alle personen die lezingen of andere activiteiten van Dvornitsjenko bijwoonden. Ze weigerde. Kort daarna volgde een officiële tenlastelegging. De activiste werd beschuldigd van extremisme en het verspreiden van homopropaganda onder minderjarigen. “Het is de wereld op zijn kop. Ik word aangevallen en bedreigd, de daders gaan vrijuit en mij hangt een gevangenisstraf van enkele jaren boven het hoofd.” Het was de druppel voor Dvornitsjenko. “Ik wilde niet in de gevangenis belanden op basis van gefingeerde aanklachten of net als andere activisten gemarteld worden in een of andere donkere kelder.”

‘Dit voelt alsof ik faal’

Dvornitsjenko besloot naar Nederland te vertrekken en asiel aan te vragen. “Als bewijs heb ik documenten aangedragen over de aanvallen en de weigering van de autoriteiten om een strafzaak tegen de aanvallers te beginnen.” Binnen tien dagen was het rond. Nu zit Dvornitsjenko al ruim een half jaar in een azc in Friesland. Met pijn in het hart. “Ik wil terug naar Rusland. Ik vind het moeilijk te verkroppen dat mijn activisme stilligt. Het voelt alsof ik faal en de autoriteiten me eronder hebben gekregen.”

Toch zit een terugkeer er voorlopig niet in. “Ik krijg nog altijd online doodsbedreigingen en mijn naam stond tot voor kort op een online dodenlijst. Inclusief mijn Russische adres en telefoonnummer en dat van mijn ouders. De kust in Rusland is voor mij nog lang niet veilig.”

Lees ook:

In Tsjetsjenië worden homo’s zo slecht behandeld dat zelfs het Kremlin opriep tot matiging

In Tsjetsjenië worden homo’s voor straf opgesloten. Al zijn ze er niet, beweert de regering.

Europees mensenrechtenhof ergert Rusland met afwijzing anti-homowet

De Russische wet die ‘propaganda’ voor homoseksualiteit verbiedt, is discriminerend en in strijd met de vrijheid van meningsuiting. Dat oordeel heeft het Europees Hof voor de Rechten van Mens vandaag geveld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden