Analyse MH17-verdachte

De Russisch-Oekraïense gevangenenruil is wellicht een stap naar vrede maar tegen welke prijs?

Vrienden en familie wachten in Kiev op het vliegtuig dat gevangenen uit Rusland brengt. Beeld AFP

Al in zijn eerste toespraak nadat hij tot president verkozen werd - afgelopen april - beloofde Volodimir Zelenski de 24 Oekraïense zeelieden terug te brengen naar huis. 

Ook zijn eerste telefoongesprek met Vladimir Poetin, afgelopen juli, ging over de mariniers, die in november vorig jaar werden gearresteerd door de Russische kustwacht nabij de Straat van Kertsj. “We hebben gedaan wat we hebben beloofd”, sprak de president op de luchthaven van Kiev. “De onzen zijn thuis.”

De gevangenenruil zaterdag werd door Zelenski nadrukkelijk in het teken gezet van zijn streven om de oorlog tussen regeringstroepen en door Rusland gesteunde milities in Oost-Oekraïne te eindigen. De vrijlating van gevangenen over en weer is volgens hem ‘het eerste hoofdstuk’ in nieuwe relaties met Rusland.

De vrijlating van de gevangenen ging boven het vasthouden van de MH17-verdachte Vladimir Tsemach, zo liet Zelenski doorschemeren. “We hebben alles gedaan dat de Europese leiders ons hebben gevraagd. Het was erg moeilijk. Ik was heel bang dat de uitwisseling hierom zou stuklopen.”

Vrijlating van politieke gevangenen

Voor Oekraïne is de thuiskomst van de zeelieden, maar ook de andere gevangen, van niet te onderschatten belang. Al jaren hangt de tekst ‘Bevrijd Sentsov’ op allerlei gebouwen overal in het land, van de nationale universiteit in Kiev tot op de militaire stellingen in het uiterste oosten van het land. De 43-jarige filmmaker Oleg Sentsov, die zich in 2014 verzette tegen de Russische annexatie van de Krim, ging tijdens zijn gevangenisstraf 145 dagen lang in hongerstaking om uitgerekend dit te bereiken: een vrijlating van de Oekraïense politieke gevangenen in Rusland.

Ook de andere vrijgelaten activisten, zoals Volodymyr Baloech, Mykola Karpjoek en Pavlo Hryb zijn in Oekraïne klinkende namen: hun levensverhalen en politieke strijd worden al jaren op televisie uitgemeten. “Ik dank alle mensen die voor ons hebben gevochten”, sprak Oleg Sentsov namens de groep vrijgelatenen, in het bijzijn van Zelenski.

Geruild voor terroristen en criminelen

Behalve voor Nederland en de nabestaanden van MH17-slachtoffers heeft de gevangenenruil ook een een wrange kant voor Oekraïne zelf. Zo oordeelde het Internationaal Zeerechttribunaal in mei al dat Rusland de 24 zeelieden tegen de internationale rechtsregels vasthield. Toch worden zijn nu ingeruild, tegen - in Oekraïense ogen - terroristen en criminelen.

Daarnaast blijven tientallen Oekraïners achter in de gevangenissen in Rusland en in de gebieden die door Rusland gesteunde milities worden gecontroleerd. Voor hen is geen Tsemach meer over om mee te ruilen.

Toch lijkt Zelenski met deze deal het hoogst haalbare te hebben bereikt. Sinds de oorlog in april 2014 losbarstte zijn meer dan 13.000 Oekraïners omgekomen, onder wie duizenden burgers. Dat hij met zijn belofte vrede te brengen bijna driekwart van de stemmen haalde, betekent dat de Oekraïners meer dan oorlogsmoe zijn. Bovendien zou de gevangenenruil zonder de vrijlating van Tsemach niet zijn doorgegaan, zo verklaarde de directeur van de Oekraïense veiligheidsdienst.

Uiteraard is het de vraag in hoeverre de - cruciale - internationale steun voor Oekraïne lijdt onder de vrijlating van Tsemach. Zelenski zegt te hopen dat de uitwisseling leidt tot nieuwe onderhandelingen over het conflict. Afgaand op de woorden van Poetin, die afgelopen week zei te streven naar ‘normalisering van de verhoudingen’, is die kans er nu veel groter op geworden.

Lees ook:

Oekraïne draagt MH17-verdachte Vladimir Tsemach over aan Rusland, ondanks Nederlands protest

Oekraïne heeft zaterdag MH17-verdachte Vladimir Tsemach overgeleverd aan Rusland als deel van een gevangenenruil. Nederland heeft Tsemach nog kunnen verhoren voor hij aan Rusland werd overgedragen. Toch betreurt het kabinet het vertrek van Tsemach naar Rusland zeer.

Vrijlating Oekraïense MH17-verdachte wijst op stroeve samenwerking in internationaal onderzoek

Het Openbaar Ministerie wilde dat Oekraïne Vladimir Tsemach langer vasthield vanwege zijn mogelijke rol bij het neerhalen van vlucht MH17. Nu een rechtbank in Kiev zijn voorarrest opheft, bestaat de vrees dat hij naar Rusland vertrekt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden