ReportageRegioverkiezingen Spanje

De rijzende ster van rechts Isabel Díaz Ayuso stevent dankzij antilockdownbeleid af op de zege in Madrid

De conservatieve Isabel Díaz Ayuso zwaait zondag in Madrid naar haar aanhangers. Kiezers gaan dinsdag naar de stembus in de Spaanse hoofdstad.  Beeld Getty Images
De conservatieve Isabel Díaz Ayuso zwaait zondag in Madrid naar haar aanhangers. Kiezers gaan dinsdag naar de stembus in de Spaanse hoofdstad.Beeld Getty Images

De conservatieve regiopresident Isabel Díaz Ayuso opende midden in de pandemie de Madrileense horeca. Dankzij tapas en biertjes stevent ze bij de regioverkiezingen dinsdag af op de winst.

Een lange rij goed bemande statafels vol koude biertjes en plakken Iberico-ham. Het is twee uur ’s middags, lunchtijd in Madrid. “Dit kan allemaal dankzij Ayuso”, glundert ober Miguel Sanz (26) als hij een rondje langs de gasten loopt in zijn zaak Cervezas La Fábrica, waar het ene na het andere biertje uit een goudkleurig tap stroomt.

De open horeca te midden van de pandemie, van vroeg in de ochtend tot aan de late avondklok, is inmiddels een bekend beeld in de Spaanse hoofdstad. Het fenomeen zorgde zelfs voor een stormloop van jonge Franse feestvierders. Maar het soepele beleid groeide ook uit tot een krachtig politiek wapen van de conservatieve regiopresident Isabel Díaz Ayuso, die voor de belangrijke vervroegde regioverkiezingen dinsdag op winst staat. “Ik hoop dat Ayuso blijft, anders kan dit zomaar voorbij zijn”, zegt Sanz.

De ‘catalanisering’ van Madrid

Hoewel Díaz Ayuso geen virusontkenner is, trok de rijzende ster van de Volkspartij (PP) haar eigen plan nadat Spanjes machtige autonome regio’s sinds halverwege vorig jaar deels zelf het coronabeleid mogen vormgeven. Het mondde uit in aanhoudende confrontaties met de landsregering over zaken van gebiedsafsluitingen tot horeca-restricties, waarbij Madrid zich als de regio van de ‘vrijheid’ profileerde. Er wordt al wel schertsend gesproken over de ‘catalanisering’ van Madrid, verwijzend naar Catalonië dat zich in 2017 probeerde los te weken van Spanje.

“Ons sociale leven speelt zich af in bars en in restaurants. Dus als je tapas en biertjes tot speerpunt maakt in deze tijd, dan werkt dat”, zegt Pablo Simón, een politicoloog van de Madrileense Carlos III Universiteit. Het is een schril contrast met een jaar terug, toen Madrid een van de zwaarst getroffen coronagebieden ter wereld was. En ook nu zijn de coronacijfers er hoger dan het landelijk gemiddelde, maar dit lijkt de regiopresident electoraal niet te deren.

Steun nodig van extreemrechts

De verwachting is dat Díaz Ayuso, ondanks haar voorspelde verkiezingswinst, niet alleen zal kunnen regeren in de Madrileense regio, waar de conservatieven al een kwarteeuw de scepter zwaaien. Waarschijnlijk zal zij de steun nodig hebben van de extreemrechtse partij Vox, aangezien haar huidige coalitiepartner, het centrumrechtse Ciudadanos, op imploderen staat.

Vox wist de afgelopen jaren succesvol de extreemrechtse flank van conservatief Spanje voor zich te winnen, kreeg regionale bestuursmacht en groeide uit tot de derde partij van het land.

De partij, die vergeven is van de juristen, manoeuvreert handig om elke gelijkenis met het franquisme te vermijden. In het Europees Parlement sloot Vox zich ook liever aan bij de conservatieven dan bij de nationalisten, waar onder meer het Franse Front National zich thuisvoelt.

Lont in een kruitvat

Op een verkiezingsbijeenkomst van Vox in de Madrileense voorstad Leganés krijgen alle aanwezigen een Spaanse vlag in de hand geduwd en schalt het volkslied: in de toespraken gaat het over overlast van migrantenjongeren en het ‘verraad van links’ aan de gewone Madrileen. “Links heeft stoplichten met afbeeldingen van mensen met hetzelfde geslacht neergezet in de stad. Maar ze zijn de problemen van de mensen vergeten”, zegt Santiago Ribas, die het campagneteam van de regiopresidentskandidaat voor Madrid aanstuurt. Hij stelt dat de kandidatuur van de voormalig vicepresident Pablo Iglesias van het activistisch linkse Podemos in de hoofdstad als een lont in een kruitvat heeft gewerkt.

Het is de keuze tussen ‘communisme of vrijheid’, tweette Díaz Ayuso. De anti-lockdownretoriek is voor haar ook het ideale instrument gebleken voor een frontale aanval op de linkse landsregering van premier Pedro Sánchez. En op het veronderstelde linkse gevaar dat nu ook Madrid te wachten zou staan. Links spreekt intussen van een strijd tegen het ‘fascisme’ en de ‘Slag om Madrid’. Behalve uiterst felle retoriek kregen verschillende linkse politici ook doodsbedreigingen: Iglesias kreeg vier kogels toegestuurd, voor hem en zijn gezin. En een bijeenkomst van Vox werd gewelddadig verstoord door links.

De stembusgang is een van de meest gepolariseerde die politicoloog Simón zich kan heugen. “Als de sfeer zo gespannen is, wordt de taal van de burgeroorlog weer van stal gehaald. Maar uiteindelijk stemmen de meesten gewoon op centrumpartijen naar aanleiding van reële problemen, en niet om ‘het communisme’ te stoppen.”

Oud-immigrant kandidaat van Podemos

“Ik ben Spanjaard en Madrileen”, vertelt Serigne Mbayé. De geboren Senegalees kwam in 2006 als migrant op een bootje aan op de Canarische Eilanden en is nu bij de regioverkiezingen een van de kandidaten voor Podemos. Volgens Mbayé is het hoognodig dat migranten zichtbaarder worden in de Spaanse politiek, want bijna een miljoen Madrilenen hebben hun wortels elders. “Wij werken overal. Tijdens de pandemie waren wij er voor de ouderen en in de zorg. Als wij er niet zouden zijn, stonden Madrid en Spanje stil.” Mbayé was zelf ooit straatverkoper en zette zich later als vakbondsman in voor zijn oud-collega’s op straat.

De extreemrechtse partij Vox stelde voor Mbayé te deporteren toen zijn kandidatuur bekend werd. Het is volgens Mbayé een voorbeeld van het alom aanwezige racisme in de Spaanse hoofdstad, zowel op straat als in de instituties. “Er wordt liever over je dan met je gepraat.”

Lees ook:

Stierengevechten zijn de nieuwste frontlijn in de Madrileense politiek

Voor het eerst sinds het uitbreken van de coronapandemie kunnen liefhebbers volgende week weer naar stierengevechten in de beroemde Las Ventas-arena in de Spaanse hoofdstad Madrid.

Sánchez krijgt zijn unieke coalitieregering erdoor

De Spaanse sociaal-democraat Pedro Sánchez mag beginnen als premier van het eerste coalitiekabinet van Spanje sinds de jaren zeventig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden