President Saied

De rellen gaan door in Tunesië, dat in een diepe constitutionele crisis zit. Was dit een ‘coup’?

Demonstranten vieren zondagavond het wegsturen van de de regering en het parlement door president Kais Saied in de Tunesische hoofdstad Tunis.  Beeld AP
Demonstranten vieren zondagavond het wegsturen van de de regering en het parlement door president Kais Saied in de Tunesische hoofdstad Tunis.Beeld AP

Was het besluit van president van Saied om het parlement buiten werking te stellen en de premier te ontslaan een ‘coup’ of hield hij zich aan de grondwet?

Zondagavond kwam Tunesië terecht in de hevigste politieke crisis sinds de revolutie van 2011. President Kais Saied kondigde op televisie de opschorting van het parlement en het ontslag van de premier aan. Zijn tegenstanders spreken van een ‘coup’.

De dag begon nog zo anders: Tunesiërs werden wakker met het nieuws van de 18-jarige zwemmer Ahmed Hafnaoui die een gouden medaille voor hun land behaalde op de Olympische Spelen. Aan het einde van de avond zagen zij hun land opnieuw wereldnieuws worden.

President Saied verscheen op nationale televisie en somde de drie genomen besluiten op, waaronder de voorlopige ontbinding van het parlement en het ontslag van de premier. Zijn meest verregaande besluit was misschien wel het derde: “De president van de Republiek krijgt de beschikking over de uitvoerende macht”.

President Saied leidt een vergadering over de veiligheid in het land met mensen van het leger en de politie afgelopen zondag. Beeld AP
President Saied leidt een vergadering over de veiligheid in het land met mensen van het leger en de politie afgelopen zondag.Beeld AP

De vaccinatiecampagne komt moeilijk op gang

Saieds tegenstanders spreken van een ‘coup’ en laten het er niet bij zitten. De islamistische parlementsvoorzitter Rachid Ghannouchi van de Ennahda-partij noemt de maatregelen ongrondwettelijk en riep op tot protesten. Hij probeerde maandag het parlement binnen te komen, maar hem werd de toegang belet door militairen.

De crisis komt niet uit de lucht vallen. Tunesië is hevig getroffen door het coronavirus. Dagelijks vallen de afgelopen weken steevast meer dan honderd doden en komt de vaccinatiecampagne moeizaam op gang. Daarnaast verkeert de economie in een grote crisis.

Werkloze jongeren keren zich de laatste tijd tegen de strenge coronaregels. Dit leidde de afgelopen week tot hevige rellen, waarbij de partijkantoren van regeringspartij Ennahda het doelwit waren en door jongeren in de brand werden gestoken.

Het Constitutionele Hof is nooit van de grond gekomen

Bovenop de instorting van de gezondheidszorg en de economische achteruitgang ligt de president al langer dan een jaar overhoop met Ennahda en premier Hichem Mechichi. Zo weigerde Saied in te stemmen met de wijziging van ministersposten, omdat hij de nieuwe ministers verdacht van corruptie. Vorige week waarschuwde Saied zijn tegenstanders dat als de politieke impasse zou voortduren hij de coronabestrijding aan de krijgsmacht zou overlaten.

Volgens president Saied is er geen sprake van een coup: zijn besluiten worden gedragen door Artikel 80 van de Tunesische grondwet. Dat geeft de president de bevoegdheid om ‘alle maatregelen te nemen’ die nodig zijn ‘in het geval van een acute dreiging die het ‘normale functioneren’ van de staat belemmert. Bovendien werkte ook Ennahda mee aan de totstandkoming van de nieuwe grondwet van 2014, waarmee deze een democratische grondslag heeft.

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

Ennahda-politicus en parlementsvoorzitter Ghannouchi spreekt toch van een coup, omdat Artikel 80 ook voorschrijft dat de bijzondere bevoegdheden van de president onder meer pas van kracht worden ‘na overleg’ met de premier en de parlementsvoorzitter. Dat overleg heeft niet plaatsgevonden en dus ‘druist Saieds optreden in tegen de wet’, zo redeneert Ghannouchi.

De oplossing zou normaal gesproken moeten liggen bij het Constitutionele Hof, dat gaat over de interpretatie van de grondwetsartikelen. Maar door de voortslepende politieke crisis zijn de partijen het nooit eens geworden over de benoeming van de rechters, waardoor dit Hof nooit van de grond is gekomen.

Polarisatie neemt toe

De voormalig hoogleraar constitutioneel recht Saied beroept zich niet alleen op de wet, maar ook op de ‘brede’ politieke steun. In zijn toespraak waarschuwde hij expliciet zijn tegenstanders: “Je bent ofwel met de burgers of je bevindt je in het kamp tegen hen.” Saied zei ook dat hij geen ‘bloedvergieten’ wenst, maar dat ‘wie een kogel afvuurt, door de strijdkrachten geconfronteerd zal worden met meer kogels’.

De verwachting is dat de polarisatie toeneemt in het land. Zowel aanhangers van Saied als die van Ghannouchi gingen zondag en maandag de straat op, waarbij ze elkaar bekogelden met stenen. Ook vielen de autoriteiten maandag het kantoor van de Qatarese nieuwszender Al Jazeera binnen en werd deze gesloten. De telefoons van een aantal journalisten zouden in beslag zijn genomen.

‘De president moet blijven en geen verkiezingen meer’

Sife Maala (55) Taxichauffeur

Wat is er zondagavond gebeurd?
“Ik ben opnieuw geboren. Een nieuwe revolutie. De president heeft ons bevrijd van de bandieten. Ik zeg de waarheid. Ik ben voor de democratie, en voor de vrijheid van meningsuiting, maar Tunesiërs hebben het verkeerd begrepen. Zondagavond was het feest. Iedereen is voor de president.”

Heeft u het zien aankomen?
“Wij hebben hier tien jaar op gewacht. Eerst dacht ik: deze president doet ook niets. Hij is precies zoals de anderen. Maar kijk! Dit is precies wat er moest gebeuren. Politici hebben het land na de revolutie helemaal verpest. Ik zeg de waarheid. Het zijn allemaal dieven die het land en ons geld hebben gestolen. Wij betalen belasting en kijk hoe we nu leven! Wij kunnen nauwelijks meer een brood betalen. Wij konden ons geen schaap voor het offerfeest meer veroorloven. De vaccinatiecampagne loopt niet.

“Ik was tegen Ben Ali. Hij was een dictator, maar als hij er nog was, zouden wij niet in deze situatie zitten. Onder Ben Ali zouden Tunesiërs allang gevaccineerd zijn.”

Wat moet er nu gebeuren?
“Niets. De president heeft gezegd dat hij een nieuwe regering gaat benoemen. Dat is goed. Ik ben voor de president. Hij moet blijven. Maar ik wil niet dat het parlement terugkomt. En geen verkiezingen meer.”

Hoe ziet u de toekomst?
“Sommige mensen zeggen dat de dictatuur terugkomt. Ik niet. Dat pikken we niet meer. Als Kais Saied een dictator wordt, dan zullen we hem stoppen. Maar wij hebben iemand nodig die ons met rust laat. Laat ons werken. Het land moet gered worden.”
(Faïrouz ben Salah)

Het parlement moet weer open! De democratie moet gered

Nour El Houda Saki (51), onderwijzeres

Wat is er zondagavond gebeurd?
“Een staatsgreep, mevrouw! Dit is heel ernstig. Het is tegen de wet en tegen de grondwet. De president heeft zich alle macht toegeëigend. Hij wil alleen maar macht. Zoals generaal Al-Sisi in Egypte. Maar Tunesië is geen Egypte.”

Waarom staat u hier bij het parlementsgebouw?
“Om het land te redden. Het parlement moet weer open. Wij blijven hier net zo lang tot het parlement weer open gaat. Als het nodig is ook ’s nachts en ondanks de hitte [het is 40 graden, red.]. Dit laten we niet gebeuren. Nooit. Ik heb deelgenomen aan de revolutie. De revolutie is van ons en die laten wij ons niet meer afpakken. Het kan mij niet schelen als ik gearresteerd wordt. Ik ben niet bang.”

Heeft u het zien aankomen?
“Een beetje. Kais Saied was zo enthousiast over Egypte en generaal Al-Sisi daar. En hij riep steeds de hulp in van het leger. Kais Saied wordt gesteund door Egypte en de Emiraten. De overvallen op de kantoren van Ennahda [de belangrijkste gematigd islamistische partij, red.] maandag waren geen toeval, maar opzettelijk door de president georganiseerd.”

Wat moet er nu gebeuren?
“Het parlement moet weer open! De democratie moet gered. Daarna zien we verder. En nieuwe presidentsverkiezingen. Wij moeten een andere president. Het klopt dat het slecht gaat met de economie, maar nu gaat het alleen maar erger worden. Wilt u een boodschap doorgeven aan de Nederlandse regering? Tunesiërs willen een democratie! Wij hebben steun nodig van Europa. Onze democratie moet gered worden.”

Hoe ziet u de toekomst?
“Ik maak mij zorgen. Misschien breekt er wel een burgeroorlog uit.”
(Faïrouz ben Salah)

Lees ook:

Tunesië acht jaar na de revolutie: de stemming somber, de mensen gelaten en onzeker
In Tunesië begon in 2010 de Arabische lente. Wat heeft dat revolutionaire elan het land opgeleverd?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden