Conflict

De relatie tussen Kiev en Moskou ligt aan diggelen: Rusland dreigt met ‘het begin van het einde’ van Oekraïne

De Oekraïense president Volodimir Zelenski in de loopgraven aan het front in Oost-Oekraïne. Beeld AFP
De Oekraïense president Volodimir Zelenski in de loopgraven aan het front in Oost-Oekraïne.Beeld AFP

In eerste instantie zocht de Oekraïense president Volodimir Zelenski nog toenadering tot Moskou. Maar sinds Rusland deze week begon aan een troepenopbouw aan de grens, liggen de fragiele banden aan diggelen.

Ruim vijf jaar dicteerde diepgeworteld wantrouwen de relatie tussen Kiev en Moskou, nadat Rusland in 2014 de Krim annexeerde en er kort daarna oorlog uitbrak in Oost-Oekraïne tussen pro-Russische separatisten en het Oekraïense leger. De betrekkingen leken voorgoed verziekt. Totdat Volodimir Zelenski in 2019 het presidentiële paleis in Kiev betrad en het wantrouwen langzaam plaatsmaakte voor voorzichtig optimisme.

Daar was alle reden toe. De kersverse Oekraïense president wilde namelijk zijn belangrijkste verkiezingsbelofte inlossen door het conflict in het oosten van het land te beëindigen. Daartoe was hij zelfs bereid water bij de wijn te doen in de onderhandelingen met Poetin. En dat terwijl zijn voorganger Petro Porosjenko hem nog in niet mis te verstane woorden had gewaarschuwd: “Vertrouw Poetin niet. Nooit en nergens mee. Poetin manipuleert alles: inhoud, feiten, getallen, kaarten, emoties. Hij haat Oekraïne en Oekraïners.”

Zelenski sloeg het advies in de wind en ging voortvarend van start. In het eerste halfjaar van zijn presidentschap sprak hij Poetin driemaal telefonisch en kort daarna, in december 2019, zaten beide heren om de tafel in Parijs voor vredesbesprekingen. Het was voor het eerst in drie jaar tijd dat Poetin bij zo’n overleg aan wilde schuiven. In het vervolg kwam het meermaals tot een gevangenenruil en na maar liefst 28 geschonden wapenstilstanden, kwam het in juli vorig jaar tot een nieuw staakt-het-vuren, het stabielste tot dan toe.

De stemming in Kiev is omgeslagen

Hoewel werkelijke vrede nog niet aan de orde was, leek Zelenski zijn verkiezingsbelofte stapje voor stapje te bereiken en begon de relatie met Moskou enigszins te normaliseren. Tot vorige week. Na berichten dat het Russische leger op grote schaal troepen en wapentuig aan het mobiliseren was langs de Oekraïense grens en er vanuit Moskou oorlogsretoriek klonk, sloeg de stemming in Kiev om.

Als een blijk van steun aan het leger bezocht Zelenski donderdag het front waar hij in camouflagekleding de soldaten vanuit de loopgraven een ‘voorbeeld van heldendom’ noemde. Een paar dagen eerder riep de president de Navo op om haast te maken met het lidmaatschapsverzoek van Oekraïne, omdat dit de enige manier zou zijn om het conflict in Oost-Oekraïne op te lossen. Ook vroeg hij het bondgenootschap de militaire aanwezigheid in de Zwarte Zee op te schroeven.

Met name met die laatste uitspraken torpedeerde Zelenski de betrekkingen met Moskou. Want als Poetins haren ergens van overeind gaan staan, dan zijn het wel landen in de ‘Russische achtertuin’ die flirten met de Navo. Dat bleek ook wel uit de reactie van het Kremlin. Donderdag waarschuwde de Oekraïne-afgevaardigde aan het Rode Plein dat een escalatie van het conflict ‘het begin van het einde’ zou zijn voor Oekraïne. Zo’n scenario zou voor Kiev ‘geen schot in eigen voet, maar in eigen gezicht zijn’.

Een golf van patriottisme

Niet bepaald teksten die een aanstaande vrede in het vooruitzicht stellen. Al doet dat voor Zelenski op dit moment vermoedelijk niet ter zake. Zijn inschatting zal zijn dat het – in ieder geval voor nu – niet tot een grootschalige escalatie van geweld komt in Oost-Oekraïne.

In de tussentijd kan hij wel meeliften op een golf van patriottisme en anti-Ruslandsentiment die door het land gaat en zijn populariteitscijfers omhoog stuwt. En dat is nodig, want die waren vanwege aanhoudende binnenlandse problemen sinds zijn verkiezing nog nooit zo laag. Dat de relatie met Moskou daardoor weer terug bij af is, neemt hij op de koop toe.

Lees ook:

Wil Rusland met spierballenvertoon Oekraïne aanvallen of de aandacht afleiden?

Rusland heeft zo’n 4000 militairen samengebracht aan de grens met Oekraïne. Na de annexatie van de Krim leidt dat tot internationale spanningen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden