ReportageVolkswoede

De protesten in Chili bereiken nu ook de welvarende wijken

Vrouwen bedekken hun gezicht tegen traangas in de rijke buurt Providencia in SantiagoBeeld REUTERS

In Chili bereiken de protesten tegen de ongelijkheid nu ook de welvarende wijken van de hoofdstad Santiago. ‘Alleen de allerrijksten willen deze situatie in stand houden.’

Terwijl Diego San Martin (29) zich klaarmaakt om te protesteren, is het geschreeuw van de demonstranten in de verte al goed hoorbaar. Zo nu en dan klinkt het geluid van een gasbom. Winkeliers barricaderen hun panden om die te beschermen tegen brand en vernieling. Het is bijna vijf uur ’s middags, de tijd waarop de dagelijkse protesten beginnen. 

Regering komt met nieuwe grondwet

De Chileense regering heeft burgers een nieuwe grondwet in het vooruitzicht gesteld, een van de eisen van de betogers. De huidige grondwet stamt nog uit de tijd van de dictatuur van Augusto Pinochet.

Minister Gonzalo Blumel (binnenlandse zaken) maakte bekend dat de aangepaste versie zal worden voorgelegd aan de burgers, in een referendum. Hij kondigde geen sociaal-economische maatregelen aan, die de betogers ook eisen. 

Half oktober sloeg in heel Chili de vlam in de pan, nadat de regering een prijsverhoging van de metrokaartjes afkondigde. Sindsdien is de volkswoede alleen maar toegenomen, ondanks pogingen van president Piñera om aan de eisen van de demonstranten tegemoet te komen. In de hoofdstad Santiago hebben de protesten zich inmiddels uitgebreid naar de welvarender wijken. 

San Martin woont zelf in zo’n wijk. Hij is van gegoede komaf en is nooit iets tekortgekomen. Zijn ouders zijn allebei arts, hij studeerde psychologie aan een van de duurste particuliere universiteiten van Santiago. Hij heeft niets te klagen. Toch mist Diego bijna geen protest. 

Groeiende ongelijkheid

Hij is het niet eens met de groeiende ongelijkheid in het land. Zijn ouders hebben geen moeite om de rekeningen te betalen, maar hij als klinisch psycholoog merkt wel wat in zijn portemonnee. “Water is hier geprivatiseerd, de prijs van elektriciteit gaat ieder jaar omhoog. Het is gewoon niet houdbaar.” Gewapend met een sjaal en citroen tegen het traangas loopt hij naar een protest bij de Santa Ana-kliniek. Daar protesteren burgers massaal tegen de inzet van rubberen kogels door de politie. Bijna tweehonderd mensen hebben de afgelopen tijd ernstige oogschade opgelopen door die kogels. Het protest eindigt als de politie traangas werpt. “Oké, nu is het moment om te gaan rennen. We willen geen oog verliezen natuurlijk”, hijgt Diego.

Diego San Martin tijdens een protest bij de Santa Ana kliniek met gesneden stukjes citroen in een zak tegen het traangas.Beeld Metka hagen

De protesten in Chili gaan allang niet meer over een metrokaartje of alleen over de hoge kosten van studeren. Zelfs in het welvarende deel van Santiago zijn mensen het erover eens dat er grondige veranderingen nodig zijn en velen doen mee met vreedzame protesten. Er wordt gedemonstreerd tegen de hoge tol op snelwegen – die ook geprivatiseerd zijn –, tegen de enorme wachttijden in de zorg, tegen hoge kosten van medicijnen, tegen de stijgende kosten van levensonderhoud en inmiddels ook tegen de schending van mensenrechten tijdens de protesten.

Klassensysteem

“Het zijn alleen de allerrijksten, die deze situatie in stand willen houden”, vertelt Carlos Letellier (72). Hij is eigenaar van meerdere fastfoodrestaurants in de wijk Providencia. Met zijn Franse komaf geldt hij hier als iemand die bevoorrecht is. “Mensen zijn hier niet gelijk. Het is geen Europa. Er is een sterk klassensysteem. Men beoordeelt elkaar op de achternaam. De kloof tussen arm en rijk is enorm.” Overdag tot een uur of drie is zijn restaurant open, daarna komen de grote houten panelen tevoorschijn om zijn zaak te beschermen. “Ik wilde eigenlijk metalen kopen, maar die waren niet meer beschikbaar. Dan maar hout. Als het maar beschermt, toch?” Het is nog vroeg op de dag en hij zit in zijn overhemd op het terras. “Zie je dat pand daar? Dat was een apotheek. Nu is het volledig afgebrand.”

In de wijk hebben winkels grote panelen voor hun ramen. Het deel van de demonstranten dat vernielt en brand sticht, richt zich vooral op banken, ketens en apotheken. De prijs van medicijnen stijgt snel en er zijn maar drie apotheekketens die de markt domineren. Ze kunnen de prijs naar believen opvoeren. “Dat is de kern van het probleem hier”, vertelt San Martin. “Er is totaal geen regulering. Ik ben een kapitalist, begrijp me niet verkeerd. Maar het neoliberalisme is hier tot het uiterste doorgevoerd, waarbij alles geprivatiseerd is. Het systeem moet veranderen”.

Banken, winkels, apotheken en restaurants barricaderen hun panden in de welvarende wijken van Santiago. Alles sluit rond 15.00 uur uit angst voor de demonstranten. Beeld Metka hagen

Botsingen verharden

Hoewel het grootste deel van de welvarende Chilenen het eens is met de vraag om verandering van het systeem, is niet iedereen blij met de manier waarop de radicalere demonstranten protesteren. Bewoners durven tijdens protesten hun huizen niet uit, als er midden op straat vuren zijn, en confrontaties tussen politie en demonstranten grimmig worden. Inmiddels zijn daarbij zeker twintig doden gevallen. 

“Er is een kleine groep tussen de demonstranten die vuren stookt, straten vernielt en winkels en gebouwen in brand steekt. Vreedzame protesten hebben nooit tot een verandering geleid, dat is waarom sommige demonstranten uit machteloosheid het zo proberen”, zegt San Martin. 

Nog dieper het welvarende deel van Santiago in, waar portiers deuren openhouden en Audi’s en Landrovers het straatbeeld domineren, wonen Ana en Hernan Cortès. Ze zijn beiden chemisch ingenieur en hebben een succesvol bedrijf met veel medewerkers. Hun huis hangt vol met kunst uit verre landen. “We hebben heel hard gewerkt voor wat we nu hebben. De mensen die demonstreren, zijn eigenlijk vooral de lage- en middenklassen”, menen ze. 

Grote werkloosheid onder hoogopgeleiden

Ze hebben gestemd voor de conservatieve miljardair Piñera en hopen dat deze situatie snel voorbij is. “Natuurlijk zijn er zaken die veranderd moeten worden.” Cortès verloor een medewerker aan kanker, omdat hij een jaar op de wachtlijst stond van het reguliere ziekenhuis. Deze medewerker kon geen privékliniek betalen. Hij ziet hoe universiteiten booming business zijn terwijl er weinig banen zijn. Met als gevolg veel werkloosheid onder de hoger opgeleiden. Sommige kinderen van zijn vrienden protesteren ook. Dat de protesten nu het rijke deel van de stad bereiken, beangstigt hem. “De burgers richten zich tegen de rijken, die hard hebben gewerkt voor wat ze hebben. Wat is het alternatief? We hebben voor Piñera twee centrumlinkse regeringen gehad, en die konden het probleem ook niet oplossen. Ik houd mijn hart vast.”

Lees ook:

Protesterende Chilenen zijn de ongelijkheid zat

In het rijkste land van Zuid-Amerika heeft opgekropte onvrede over ongelijkheid de vlam in de pan doen slaan. Ook president Piñera lijkt ineens tot inkeer gekomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden