Wit-Rusland

De politie is verdwenen, het rommelt bij fabrieken en staatsmedia. Wie steunt Loekasjenko nog?

De Wit-Russische president Alexander Loekasjenko, in het midden, in gesprek met medewerkers van de tractorfabriek.Beeld AP

Hoe sterk staat president Loekasjenko nog? Na de massale demonstraties op zondag rommelt het nu bij essentiële staatsbedrijven. Alleen zijn kring van getrouwen lijkt hem nog te steunen. En Rusland.

De aanpak van Aleksandr Loekasjenko is in elk geval op straat voorlopig uitgewerkt. Tot afgelopen week was wapperen met de wit-rood-witte vlag nog aanleiding voor minstens een boete, nu hangt de historische vlag van Wit-Rusland bij veel mensen openlijk om de schouders. Hoewel de stad na de massabetogingen van zondag grotendeels functioneert als normaal, gaan de victorievingers weer rap de hoogte in zodra er een auto toetert. De politie is al dagen nergens te bekennen. De ordetroepen konden het niet bolwerken tegen het protest, dat wijd uitwaaierde over de stad.

Sinds maandag rommelt het ook bij de fabrieken en de staatsmedia. In de ochtend probeerde de president nog een charmeoffensief, door op bezoek te gaan bij MZKT, een fabriek voor militaire trucks in Minsk. Dat de veiligheidsdienst KGB nog functioneert, toonde Loekasjenko aan door tijdens de toespraak een opname te laten horen waarin twee fabrieksarbeiders de opties voor staken bespreken. 

“Wat zij hier voor probleem hebben, weet ik niet...”, begon hij na het bandje, maar de arbeiders hadden er geen zin in: “Ga weg, ga weg”, riepen ze. Een schijnbaar verbijsterde Loekasjenko sprak nog even door, maar haakte toen af. “Bedankt, ik heb alles gezegd. Kunnen jullie weer ‘ga weg’ roepen.” Bij zijn aftocht bedreigde hij nog een van de filmende arbeiders: “Doe die telefoon naar beneden. Als iemand hier provoceert, zullen we keihard optreden.” De man werd later gearresteerd.

‘Ik zal heus niet eeuwig aanblijven’

Van het stoppen van het productieproces lijkt vooralsnog geen sprake. Wel sluiten veel arbeiders zich voor of na hun werk openlijk bij de protesten aan, zoals die van MZKT. Niet overal durft men dat. Bij de fabriek Atlant, een bedrijf met 3000 werknemers dat onder meer koelkasten fabriceert, probeert rond lunchtijd een groep demonstranten de arbeiders over te halen. ‘Ga staken’, roepen ze, en ‘Wees niet bang’. De demonstranten staan met foto’s van de gemartelde gevangenen in hun handen. 

De protestleider, een blonde vrouw met een vlag over haar schouders, benadrukt de werknemers die naar binnen lopen dat ze hen nergens toe dwingen, maar hen zullen steunen in het geval ze willen staken. De werknemers lopen het liefst snel voorbij, roepen soms dat ze een huis hebben van de fabriek, of bang zijn dat ze hun salaris kwijtraken. Pas na een uur sluiten enkelingen zich bij de groep demonstranten aan, maar dan alleen mensen die klaar zijn met hun ochtenddienst.

Staatspersbureau Belta kwam ondertussen met een bericht dat Loekasjenko tijdens zijn bezoek aan de fabriek zou hebben gezegd dat hij zijn macht zou willen overdragen na een grondwetswijziging, waarover het volk zich uit zou kunnen spreken in een referendum. “Ik zal heus niet eeuwig aanblijven, maar als jullie je eerste president omverwerpen, zullen jullie dat met alle anderen ook doen”, sprak hij.

Ingrijpen van Rusland is niet nodig

Het meest urgente probleem voor Loekasjenko is dat hij zijn spreekbuis kwijtraakt. Bij tv-kanaal ONT, dat te boek staat als een van de belangrijkste propagandazenders, halen de demonstranten aan het begin van de middag een groep werknemers over om zich bij hen te voegen. Aan het eind van de middag toont dezelfde zender zelfs het debacle van Loekasjenko bij de fabriek. Bij een ander tv-kanaal besloot het personeel vanochtend al niet meer aan het werk te gaan: de uitzending bleef vanochtend bij het herhalen van een reggaemuziekje. Later op de dag ondertekenden driehonderd medewerkers van staatsmedium Belteleradio een petitie om de verkiezingsresultaten te annuleren en nieuwe verkiezingen uit te houden.

Op dit moment zijn er nog geen hoge regeringsfunctionarissen die er in het openbaar de brui aan te geven. Stanislaw Stanislavovitsj (85), die in 1991 de eerste leider van het onafhankelijke Wit-Rusland was, sluit in een interview met persbureau Reuters een machtsgreep van Loekasjenko’s getrouwen uit. “De afgelopen 26 jaar heeft de president erg gehoorzame medewerkers en militairen gekozen. En die worden uitstekend betaald”, sprak hij.

Berichten dat er militaire konvooien vanuit Rusland naar Wit-Rusland onderweg zijn relativeert hij. “Die troepen zijn niet nodig. Wit-Rusland heeft meer soldaten per hoofd van de bevolking dan veel andere landen.” Wel denkt de oud-politicus dat Rusland Loekasjenko zo lang mogelijk zal blijven steunen.

Lees ook: 

De val van Loekasjenko lijkt een kwestie van tijd

In Wit-Rusland wordt geschiedenis geschreven. Honderdduizenden gaan de straat op, de politie is verdwenen. De val van president Loekasjenko lijkt een kwestie van tijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden