Reportage Nieuwkomers

De politici die Oekraïne van de corruptie willen verlossen moeten eerst op cursus

President Zelenski na de verkiezingen van juli. Beeld EPA

Het Oekraïense parlement stroomt vol nieuwkomers die erop gebrand zijn corruptie aan te pakken. Er was te weinig tijd om ze door te lichten, maar ze gaan op cursus politiek. 

Met zijn succesrijke loopbaan en zijn gebrek aan politieke ervaring is Andrej Odartsjenko (41) een typische vertegenwoordiger van het nieuwe Oekraïense parlement. En hij heeft het druk: tijdens het gesprek is hij voortdurend met zijn telefoon in de weer.

Behalve met zijn studenten heeft de professor bedrijfseconomie nu ook te maken met zijn achterban, en met zijn nieuwe politieke collega’s van ‘Dienaar van het Volk’, zoals de nieuwe partij van president Zelenski heet. Deze week neemt hij deel aan een cursus voor de nieuwe volksvertegenwoordigers, op een locatie die lang geheim gehouden werd. “Uit veiligheidsoverwegingen”, weet hij. “Onze oligarchen zijn geschokt en tot alles in staat.”

Stoomcursus

Naast de overtuigende winst bij de landelijke zetelverdeling won Dienaar van het Volk ook in het overgrote deel van de districten. Zo ook in Charkiv, een stad in het noordoosten van Oekraïne, waar Odartsjenko erin slaagde een bondgenoot van de machtige burgemeester Gennadi Kernes van zijn parlementszetel te verdrijven. En dat terwijl het stadsbestuur er alles aan deed om kiezers te paaien. Zo werd vlak voor de verkiezingen het stadspark opgeknapt met vers geplante bloemen en een gazon als een biljartlaken. Het mocht allemaal niet baten. “De mensen stemden massaal op het merk van onze partij”, zegt Odartsjenko, die toegeeft dat hij een maand geleden volslagen onbekend was in zijn district.

Al die nieuwkomers – landelijk maar liefst 254 mannen en vrouwen – krijgen nu een stoomcursus politiek aangeboden door de Kievse School voor Economie. “Debatteren, budgetteren, het schrijven van wetsteksten”, dreunt Odartsjenko het weekprogramma op. De deelname is verplicht en elke dag is er slechts drie keer twintig minuten pauze. 

Gevraagd naar zijn ambities noemt Odartsjenko het lidmaatschap van de parlementscommissie informatietechnologie, een vakgebied waarin Oekraïne banen kan creëren. Dat is broodnodig. Zo telt zijn faculteit nu vijfduizend studenten minder dan een paar jaar geleden. “Elke twee minuten verhuist er een Oekraïner naar het buitenland”, becijfert Odartsjenko. Ook maakt hij zich zorgen over corruptie.

Nieuwbakken parlementsleden

Wie een bedrijf opricht in Oekraïne moet bij allerlei instanties clandestien geld betalen. Helemaal transparant over zijn eigen doen en laten kan het nieuwbakken parlementslid niet zijn, zo blijkt: omdat hij van zijn salaris als professor niet kan rondkomen runt hij er ook een bedrijf naast, maar over de markt waarop hij actief is wil hij alleen off the record praten.

De grootste winnaar van Zelenski’s afvaardiging in Charkiv was misschien ook wel de meest opvallende kandidaat: Oleksiej Koetsjer, een advocaat wiens cliëntèle bestaat uit hoge ambtenaren, rechters, en politieagenten die beschuldigd worden van corruptie. Bij de verkiezingen in een provinciaal district won hij van de machtige eigenaar van enkele tractor- en machinefabrieken. Nu nog zit hij in zijn Charkivse kantoor, waar zijn bureau is bezaaid met de groengekeurde pasjes en visitekaartjes van de nieuwe partij. “Mijn ‘vip-klanten’ zijn nerveus”, zegt hij. Omdat hij het corruptiebeleid gaat aanpakken? Hij lacht. “Nou, vooral omdat ik hun zaak nu aan collega’s moet overlaten.”

Partijdiscipline

Ook Koetsjer, wiens shirt is geïllustreerd met een cartooneske maffiabaas-met-vlinderstrik-en-zonnebril, heeft net als Odartsjenko geen enkele politieke ervaring. Wel weet hij hoe het anders moet. Zo was hij advocaat in rechtszaken die werden aangespannen door nieuwe, met Europese expertise gevormde instanties, zoals het anti-corruptiebureau en de anti-corruptie-aanklager. “Eenmaal in de rechtszaal schoot ik de aanklacht met gemak aan flarden”, vertelt de advocaat. De corruptiebestrijding heeft daarom “grote behoefte aan goedopgeleide vaklui”, concludeert Koetsjer. En hij zegt daar in een parlementscommissie graag aan bij te dragen.

President Zelenski heeft al toegegeven dat het hem aan tijd ontbreekt om alle nieuwe parlementariërs door te lichten. “Er kan een gewetenloos sujet tussen zitten. In dat geval hoop ik dat kiezers of journalisten ons op onze fouten zullen wijzen.” Binnenkort komt hij met een  instrument: het eerste wetsvoorstel op de agenda van het nieuwe parlement is het ontnemen van de onschendbaarheid van haar eigen leden. Andrej Odartsjenko realiseert zich ‘absoluut’ dat die maatregel in de eerste plaats bedoeld is om controle te houden op de eigen volksvertegenwoordigers. “Er zal partijdiscipline heersen”, zegt hij. “Maar we hebben dan ook een unieke kans om echt iets te veranderen.”

Lees ook:

Zelenski wint overtuigend in Oekraïne en kan gaan praten met Poetin

Na de winst van de partij van Zelenski komen tientallen dertigers en veertigers in de volksvertegenwoordiging, die net als Zelenski geen politieke ervaring bezitten, maar wel deskundigheid, bijvoorbeeld op het gebied van corruptiebestrijding, infrastructuur of belastingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden