Een nieuw Pakistan Persvrijheid

De Pakistaanse tv is overgeleverd aan de grillen van de machthebbers

Azhar Abbas, directeur van Geo News: ‘Vroeger wist je tenminste nog wat de ‘rode lijnen’ waren. Tegenwoordig zijn de grenzen vaag’. Beeld Asim Hafeez

Tv-directeur Azhar Abbas moest een interview kort na aanvang van de buis halen na een telefoontje van de regering. “Het gekke is dat er officieel eigenlijk geen censuur is.”

Hij is niet bepaald bang uitgevallen, maar onlangs moest de prominente Pakistaanse journalist Azhar Abbas toch bakzeil halen. Een sterpresentator van zijn populaire tv-zender had een interview van een uur opgenomen met de parlementariër en oud-president Asif Ali Zardari. Deze politicus was gearresteerd op beschuldiging van corruptie en was op vrije voeten gesteld om vergaderingen van het parlement bij te kunnen wonen.

Maar het interview, dat door Abbas’ station dagenlang met veel tamtam was aangekondigd, werd na een paar minuten al onderbroken voor reclame. Daarna werd de rest van het gesprek niet meer uitgezonden. Abbas had een telefoontje gekregen van een hoge regeringsfunctionaris met de mededeling dat premier Imran Khan woedend was over het interview met de oppositiepoliticus. “Als ik de rest zou uitzenden, zou de zender voorgoed gesloten worden, werd er gedreigd.”

Een nieuw Pakistan

Pakistan blijft al decennia achter door een giftige mix van moslimextremisme, machtige militairen en corrupte politici. De charismatische oud-cricketvedette Imran Khan veroverde vorig jaar het premierschap met de belofte van een ‘Nieuw Pakistan’. Trouw spreekt in een 5-delige serie met Pakistanen. Vandaag: aflevering 4, de tv-directeur.

Belangrijkste nieuwszender van Pakistan

Azhar Abbas, een kalende, goedlachse vijftiger met een scherpe oogopslag, is de baas van Geo News, de belangrijkste nieuwszender van Pakistan. Hij vertelt de anekdote over het afgebroken interview op de redactie in de broeierige en chaotische miljoenenstad Karachi. De bureaus in de druk bezette newsroom staan dicht op elkaar. Her en der slingeren paperassen, journalisten zijn in de weer met video’s op hun computerschermen.

Volgens Abbas is de gedwongen afbreking van het interview typerend voor de verdere verslechtering van de persvrijheid sinds het aantreden, ruim een jaar geleden, van premier Khan, de oud-cricketvedette die steun geniet van de in Pakistan zeer machtige generaals.

“Vroeger wist je tenminste nog wat de ‘rode lijnen’ waren”, verzucht Abbas. “Kritiek op het leger was taboe, kritiek op religie kon niet, en als je te vredelievend berichtte over India kon je ook in de problemen komen. Maar tegenwoordig zijn de grenzen vaag. We zijn overgeleverd aan de grillen van de machthebbers. Bij dat afgebroken vraaggesprek was het argument dat je geen mensen mag interviewen die zijn gearresteerd. Maar dat was overduidelijk slechts een erbij gezocht excuus.”

Mol op de redactie

Pakistan is al decennia een van de gevaarlijkste landen voor journalisten, en niet alleen door de repressieve generaals en inlichtingendiensten. Ook gangsters, corrupte politici en moslimextremisten nemen de media soms op de korrel, en dat niet alleen. De Pakistaanse Taliban beraamden ooit, met hulp van een mol op de redactie, een aanslag op Abbas. Die aanslag werd verijdeld doordat de mol het plan opbiechtte. “Ik heb ook wel eens met de Taliban moeten onderhandelen over de vrijlating van verslaggevers”, vertelt Abbas. “En er zijn journalisten van ons doodgeschoten door de Taliban.”

Abbas vertelt dat Geo in 2002 zijn eerste uitzendvergunning kreeg, onder de militaire dictator Pervez Mu­sharraf. Tot dat moment had Pakistan alleen de staatsomroep PTV. De generaal hoopte dat commerciële tv zou helpen om het moslimextremisme terug te dringen. Aanvankelijk was Geo een entertainmentzender, in 2005 volgde nieuwsstation Geo News. Die nieuwe zender wist aanvankelijk de grenzen van de persvrijheid op te rekken, maar al snel groeiden spanningen en werd het station meermaals tijdelijk gesloten. Abbas had daarover naar eigen zeggen ‘pittige debatten’ met zijn oudste broer, een generaal, die de machtige propaganda-afdeling van het leger leidde. “Dat werd soms echt bitter.”

De meest dramatische beproeving beleefde de zender in 2014, toen sterpresentator Hamid Mir op weg van de luchthaven naar het centrum van Karachi onder vuur werd genomen. Hij werd getroffen door zes kogels. Toen Mirs broer op Geo verkondigde dat de inlichtingendienst achter de aanslag zat, was de maat voor de autoriteiten vol. “De hel brak los”, zegt Abbas. “Er waren aanwijzingen dat de geheime dienst er iets mee te maken had, want Hamid Mir was zo dapper geweest om op tv te praten over verdwijningen. Maar we hadden er geen hard bewijs voor. Ze hebben ons toen bijna een jaar lang gesloten.”

Geen salaris

Ondanks alles proberen Abbas en zijn collega’s hun werk te blijven doen, zelfs als ze, zoals nu weer, maandenlang hun salaris niet krijgen omdat het bedrijf in geldnood zit. Tegen het einde van het gesprek loopt Abbas nog even met zijn bezoeker uit Nederland over de redactie. Op grote tv-schermen rollen beelden voorbij van premier Khan die een bezoek brengt aan slachtoffers van een aardbeving. Verder zijn er berichten over knokkelkoorts – een groeiend probleem hier – en een voorgenomen protestmars van de oppositie.

“Het gekke is dat er officieel eigenlijk helemaal geen censuur is”, zegt Abbas. “Maar dat is juist het verschrikkelijke. Want we weten dat die rode lijnen er wel degelijk zijn. Mijn verslaggevers doen allemaal aan zelfcensuur.”

Hij legt een hand op zijn borst. “En ik zelf ook, want ik heb een gezin en ben gewend aan mijn status als tv-baas en mijn goede salaris. Ik ben bang dat allemaal te verliezen. Wij journalisten zullen met zijn allen moedig moeten zijn als we ooit van die zelfcensuur af willen komen.”

Lees ook:

Deze christelijke ondernemer bouwt een reusachtig kruis in het islamitische Pakistan

Op een ochtend werd de Pakistaanse zakenman Parvez Henry Gill wakker en wist hij wat hij moest doen. Hij zou in zijn woonplaats Karachi een van de grootste christelijke kruizen ter wereld bouwen

Vrouwenvoetballers strijden in Pakistan tegen ongelijkheid: ‘De droom is een veld met echt gras’

Sadia Sheikh zette de eerste vrouwenvoetbalclub van Pakistan op. Ze heeft veel verzet moeten overwinnen, ook van haar vader. ‘Hij kan niet aanvaarden dat ik anders ben.’

Pakistans premier Imran Khan heeft deze wedstrijd nog niet gewonnen

Ex-cricketvedette en huidig premier van Pakistan Imran Khan probeert zijn land te hervormen. Tegenstanders noemen hem een populist en marionet van de militairen. Maar hij geniet ook veel steun. ‘Hij geeft mij hoop. Geef hem de tijd’, klinkt het op de markt in Karachi.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden