Migratie

De oversteek naar Europa kent door het coronavirus nog meer obstakels

Een groep migranten die eerder deze maand werd gered, wordt voor de kust van Sicilië in quarantaine geplaatst.Beeld EPA

Coronavirus of niet, migranten blijven de oversteek naar Europa wagen. En dat is nu nog lastiger geworden dan het al was.

‘SOS! 62 mensen in nood’ twitterde Alarm Phone woensdag. De hotline voor vluchtelingen die op de Middellandse Zee in de problemen zijn geraakt, meldde gebeld te zijn vanaf een boot in Maltese wateren. Aan boord zouden ook zes kinderen zitten. De Italiaanse en Maltese autoriteiten werden geïnformeerd, aldus Alarm Phone, maar lieten niet weten of ze ook een redding op touw zouden zetten. ‘Laat hen niet verdrinken of verhongeren zoals twee weken eerder met een groep migranten is gebeurd.’

Alarm Phone doelde hiermee op de gebeurtenissen rond Pasen, toen twaalf mensen tussen Malta en Libië om het leven kwamen. Vanaf een boot waar 63 mensen op zaten, kwamen toen verschillende noodkreten binnen. Mensen aan boord vertelden aan Alarm Phone dat ze geen water en eten meer hadden en dat sommige mensen bewusteloos waren geraakt.

Italië en Malta waren op de hoogte van de situatie maar beide landen hielden hun havens dicht. De Italiaanse regering had eerder deze maand al haar havens vanwege het coronavirus als ‘onveilig’ verklaard voor mensen op reddingsschepen die onder een buitenlandse vlag varen. De regel geldt zolang de gezondheidscrisis duurt. Vlak daarna zei Malta eveneens geen reddingsoperaties en veilige haven meer te kunnen bieden aan migranten door het coronavirus. Daarop sprak mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch haar zorg uit dat landen het virus als excuus gebruiken om hun verantwoordelijkheid op zee te ontlopen. 

Hoogstwaarschijnlijk verdronken

Europese verkenningsvliegtuigen die zouden zijn overgevlogen ondernamen evenmin actie. Een paar dagen later meldde de internationale organisatie voor migratie (IOM) in Libië dat de groep door een commercieel schip naar dat land was gebracht, en dat van de opvarenden ondertussen vijf mensen overleden waren, en zeven mensen nog werden vermist en hoogstwaarschijnlijk zijn verdronken. Over het schip dat hen oppikte, een vissersboot die vanuit Malta was vertrokken, is nog veel onduidelijk; bijvoorbeeld in wiens opdracht het handelde.

Sinds het weer vanaf begin april iets gunstiger is geworden, proberen migranten het onrustige Libië over zee te verlaten. Deze maand wisten volgens de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR zo’n 500 mensen Italië over zee te bereiken. Maar veel meer mensen hebben een poging gewaagd. Alarm Phone denkt dat alleen al tussen 5 en 11 april zo’n duizend mensen op 20 verschillende boten uit Libië zijn vertrokken.

De meesten komen niet ver en worden onderschept door de Libische kustwacht, die door de Europese Unie wordt ondersteund. De Libische kustwacht ontvangt zo’n 90 miljoen euro uit Brussel, en zou dat bedrag volgens de nieuwssite EUobserver willen verhogen, met hoeveel is nog gissen. De Europese steun aan de Libische kustwacht moet worden onderzocht, vindt een groep ngo’s en juridische experts die deze week een verzoek daartoe bij de Europese Rekenkamer hebben neergelegd. Volgens hen gaat de hulp in tegen de eigen Europese regels omdat Libië niet gezien kan worden als een veilig land voor migranten. Bovendien komt het geld uit het European Emergency Trust Fund for Africa, een potje dat bestemd is voor de ontwikkeling van landen.

De kans op redding is kleiner geworden

De migranten die de Libische kustwacht weten te omzeilen, moeten vervolgens nog wel aan de overkant zien te geraken. Velen raken in nood, maar de kans dat ze worden gered is de laatste tijd aanzienlijk verkleind. Zo hoeven ze bijvoorbeeld niet veel te verwachten van een nieuwe EU-missie die vorige maand werd gelanceerd; de schepen van deze zogeheten Irini-missie zijn anders dan een vorige EU-missie niet bedoeld voor het redden van mensen maar met name voor het controleren van het wapenembargo in Libië.

Particuliere hulporganisaties zijn nauwelijks meer actief in de Middellandse Zee. Ook Artsen zonder Grenzen kondigde eerder deze maand aan noodgedwongen te stoppen met reddingsacties vanwege ‘de verscherpte Europese maatregelen die zijn ingesteld naar aanleiding van de coronapandemie’. 

De Duitse organisatie Sea-eye is een van de weinige organisaties die nog altijd reddingsoperaties uitvoert. Ze wist op 6 april met het schip de Alan Kurdi ruim 140 mensen te redden, maar mocht vervolgens nergens aanmeren. Pas elf dagen later kwam er een oplossing. De migranten werden overgedragen aan vrijwilligers van het Rode Kruis, die hen tijdelijk onderbrachten op een Italiaanse veerboot voor de kust van Sicilië. Daar voegden zich ruim 30 anderen bij hen die door het schip de Aita Mari van een Spaanse hulporganisatie (Salvamento Marítimo Humanitario) uit zee waren gered. De migranten moesten twee weken op het schip blijven en werden getest op het coronavirus. Nu de quarantaine afloopt, zullen ze worden overgedragen aan verschillende EU-staten. Het is nog onduidelijk hoe dat in zijn werk zal gaan.

Humanitaire situatie is penibel

Duidelijk is wel dat de lidstaten van de EU nog altijd zoeken naar coördinatie als het gaat om reddingsacties op zee en de herverdeling van migranten. De kans is klein dat die afstemming er binnenkort wel komt – nu landen vooral druk bezig zijn om corona te bestrijden. Ondertussen is de humanitaire situatie in Libië – waar gevechten aan de orde van de dag zijn – nog nooit zo penibel geweest, zegt het hoofd van het IOM in Tripoli. “1500 migranten zitten in detentiecentra, nog eens duizenden anderen zijn in handen van smokkelaars en mensenhandelaren gevallen, waar hulp hen niet kan bereiken”.

Die mensen zullen, ondanks de obstakels die hen onderweg wachten, waarschijnlijk blijven proberen Libië te verlaten. 

Lees ook: 

Ook na nieuwe drama’s op de Middellandse Zee houdt Italië zijn havens dicht

Italiaanse havens blijven dicht voor schepen met migranten aan boord, benadrukt vicepremier Matteo Salvini. De afgelopen dagen verdronken naar schatting 170 mensen in hun poging Europa te bereiken. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden