Wit-Rusland

De oppositie krijgt de massa-staking die Loekasjenko op de knieën dwingt nog niet van de grond

Een oppositieprotest tegen sterke man Loekasjenko maandag in de Wit-Russische hoofdstad Minsk. Beeld Reuters
Een oppositieprotest tegen sterke man Loekasjenko maandag in de Wit-Russische hoofdstad Minsk.Beeld Reuters

Met een nationale staking wil de Wit-Russische oppositie sterke man Loekasjenko verder onder druk zetten. Maar de fabrieksarbeiders durven het nog niet aan, ook al groeit het protest.

In nacht van zondag op maandag liep het ultimatum af dat de oppositie twee weken geleden stelde aan president Loekasjenko. Hij heeft het naast zich neergelegd en sindsdien is het nog onrustiger in Minsk dan het al was. Zondag zwol de wekelijkse protestmars in de Wit-Russische hoofdstad aan tot zeker honderdvijftigduizend mensen. En deze week demonstreren allerlei beroepsgroepen gezamenlijk tegen de president.

Maar de ‘grootschalige economische druk’, waar oppositieleider Svitlana Tichanovskaja voor had gepleit, blijft tot nu toe uit. Met het platleggen van fabrieken en het blokkeren van staatsbedrijven had de oppositie haar eisen een doorslaggevende kracht willen geven. Die eisen luiden al bijna drie maanden eender: dat Loekasjenko aftreedt, dat hij politieke gevangenen vrijlaat en afziet van geweld tegen demonstranten.

Weliswaar noteert de oppositie een succesje bij de fabriek Atlant in de hoofdstad, waar de productie van koelkasten en wasmachines deels stilligt. Ook bij Azot, een chemische fabriek in de westelijke stad Grodno zijn een paar afdelingen in staking. Maar bij de grootste staatsbedrijven, zoals truckfabriek MAZ en tractorfabriek MTZ in Minsk bleef het verzet beperkt tot korte protestacties. De oppositie had opgeroepen tot steun aan de arbeiders. “Zij riskeren hun persoonlijke vrijheid, zodat ons land vrij wordt”, aldus Tichanovskaja maandag vanuit haar schuilplaats Litouwen. Uit solidariteit demonstreerde die dag de IT-sector, sloot de horeca de deuren en vertraagden machinisten zelfs de trein. En de hele week gaan studenten massaal de straat op, dinsdag vergezeld van hun docenten, verpleegkundigen en dokters.

Angst voor ontslag

Maar de fabrieksarbeiders riskeren het niet. “Het probleem is toch de angst voor ontslag”, zegt activist Andrey Strizjak. “In Wit-Rusland kan een werkgever elk moment van een werknemer af. En als je je baan verliest om politieke redenen kun je amper een nieuwe baan vinden.”

De activist is het levende bewijs dat eigen initiatief in Wit-Rusland niet gewaardeerd wordt. Dit voorjaar zette Strizjak een campagne op touw om de Covid-bestrijding beter te laten verlopen, maar toen het openbaar ministerie deze zomer een zaak tegen hem begon, ontvluchtte hij het land. Vanuit Litouwen probeert hij nu met een hulpfonds, gevuld met donaties van bedrijven en particulieren, de slachtoffers van politiegeweld en stakers te ondersteunen. “De onafhankelijke vakbonden zijn heel zwak”, zegt Strizjak. “Zij worden op allerlei manieren onderdrukt en gedwarsboomd.”

De chemische gigant Azot in Grodno is een voorbeeld van hoe lastig het is. Maandag doofden werknemers een van de ovens in de fabriek. Op dinsdagochtend werden de stakers bij de directeur geroepen, die sprak van ‘criminele aansprakelijkheid vanwege een illegale staking’. Een initiatiefnemer werd in de buurt van zijn huis gearresteerd, bij een ander deed de politie een inval. “Mensen die staken zijn idealistisch, tot ze ontslagen worden en familieleden vragen waarvan ze nu moeten eten of hoe ze hun lening afbetalen”, zegt Strizjak.

Agenten blijken actiever dan ooit

Ook bij de veiligheidsdiensten zit vooralsnog geen beweging. “Elke ambtenaar, politieman of veiligheidsfunctionaris die zich openlijk solidair toont met de mensen heeft mijn steun”, aldus oppositieleidster Svitlana Tichanovskaja. Maar agenten blijken actiever dan ooit. Zondag schoten politieagenten met rubberen kogels en zetten ze geluidsgranaten in tegen de massa en de afgelopen dagen arresteerden ze grofweg duizend mensen. Op sociale media gaan weer beelden rond van binnenplaatsen van gevangenissen, waar demonstranten met gebogen hoofd urenlang tegen de muur moeten staan.

De afgelopen weken schermde Loekasjenko nog met het woord ‘dialoog’. Zo ging hij twee weken geleden in de gevangenis in gesprek met vastzittende opposanten over een grondwetshervorming. Maar de oppositie beschouwde dat als een poging van de president hen uiteen te spelen en gaf geen krimp. Voor de president resteert nu alleen nog repressie, lijkt het. Dinsdag noemde Loekasjenko de stakingspogingen ‘een terroristische dreiging’. “De massa is geradicaliseerd en passeert nu een rode lijn”, sprak hij. “We moeten dit stoppen.”

Lees ook:

Zeker vijfhonderd demonstranten opgepakt in Wit-Rusland

De politie in Wit-Rusland heeft zondag honderden demonstranten gearresteerd. In de hoofdstad Minsk en ook in andere steden werd opnieuw massaal gedemonstreerd tegen leider Aleksandr Loekasjenko.

Is Poetin de controle kwijt over zijn eigen achtertuin?

De toenemende onrust in de voormalige Sovjetrepublieken werpt de vraag op of Rusland nog wel in staat is om invloed uit te oefenen in zijn achtertuin. Hoe ver reikt de macht van Poetin nog?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden