Drones

De opmars van drones maakt oorlog op afstand makkelijker, tot bezorgdheid van vredesactivisten

Een Armeense militair kijkt aan het front in Nagorno-Karabach naar de lucht, waar hoorbaar een drone vliegt. Azerbeidzjan boekt succes in de strijd met onbemande vliegtuigjes van Turkse en Israëlische makelij.Beeld Getty Images

Militaire drones hebben dit jaar al drie een keer een sleutelrol gespeeld in conflicten, tot grote bezorgdheid van vredesactivisten. ‘Het wordt allemaal steeds obscuurder.’

Wie een glimp op wil vangen van de drastische verandering die de oorlogvoering op dit moment doormaakt, moet een recent onlinefilmpje bekijken van de strijd om de regio Nagorno-Karabach. Te zien is hoe Armeense militairen kennelijk wanhopig in de lucht schieten. Intussen groeit een angstaanjagend gezoem dat doet denken aan Duitse duikbommenwerpers in de Tweede Wereldoorlog. Enkele seconden later slaat een kamikazedrone in een bus, die in een vuurbal explodeert.

De Azeri’s steken hun trots over deze inzet van hun aanvalsdrones, die ze betrekken van Israël en Turkije, niet onder stoelen of banken, en zetten het ene na het andere propagandafilmpje online. Tegelijk kunnen de Armenen niet verhullen dat ze nauwelijks tegen het gevaar uit de lucht opgewassen zijn. “We hebben nieuwe technologie nodig”, verzuchtte artillerist Ashot Sarkissian in de plaats Askeran tegen de Los Angeles Times. “We hebben wapens nodig om tegen de drones te vechten.”

De Verenigde Staten waren het eerste land dat openlijk aanvalsdrones inzette. De Amerikaanse veiligheidsdienst CIA deed dat in oktober 2001, kort na de aanslagen op het World Trade Center en het Pentagon, in de jacht op terroristenleider Osama bin Laden in Afghanistan. Sindsdien zijn drones, of Unmanned Aerial Vehicles (UAV’s) in jargon, snel uitgegroeid tot een belangrijk wapen in het arsenaal van tientallen landen. De onbemande vliegtuigen variëren van piepkleintjes, waarmee je bijvoorbeeld een gebouw kunt binnenvliegen om er te spioneren, tot exemplaren zo groot als passagiersvliegtuigen, volgepropt met elektronica. En steeds vaker zijn ze bewapend of storten ze zich als kamikazes op een doel.

Amerika, China en Israël zijn de marktleiders op het gebied van deze UAV’s, maar daarnaast komen op dit moment in rap tempo andere productielanden op, zoals Polen, Oekraïne, Iran, Turkije en Zuid-Afrika. De verwachting is dat de markt groeit van zo’n 17 miljard euro dit jaar naar rond 39 miljard in 2025.
“De drone is een wapen dat tekenend is voor onze tijd, omdat hij het gemakkelijker maakt oorlog op afstand te voeren”, zegt onderzoeker Wim Zwijnenburg van vredesorganisatie Pax. “Ze zijn goedkoper en eenvoudiger te gebruiken dan vliegtuigen met piloten, en je kunt ze, vooral in schimmige oorlogsgebieden, zonder al te veel risico inzetten. Er komen geen vliegers terug in body bags, waardoor de publieke steun behouden blijft.”

Een Turkse drone van het type Bayraktar TB2-drone.Beeld rv

Naast de strijd om Nagorno-Karabach, waar de Azeri’s een overwicht verkregen met hun UAV’s, hebben onbemande vliegtuigen dit jaar nog zeker twee keer een sleutelrol gespeeld in conflicten. Zo verwoestte Turkije met drones tientallen Syrische pantserwagens in de regio Idlib en hielp zo een Syrische opmars tot stilstand te brengen. En ook in de oorlog in Libië doken UAV’s op. De Verenigde Arabische Emiraten voorzagen de Libische krijgsheer Khalifa Haftar van Chinese Wing Loong-drones bewapend met raketten, die hem ondersteunden bij zijn opmars naar Tripoli. Vervolgens schoot Turkije afgelopen voorjaar de centrale regering in de hoofdstad te hulp met zijn Bayraktar-drones, waarna een einde kwam aan Haftars belegering van Tripoli.

Voor vredesactivisten is deze snelle, wereldwijde verspreiding van drones een zorgelijke ontwikkeling. Zij vrezen dat de UAV’s de drempel voor geweld verlagen en dat sluimerende conflicten zullen oplaaien. Ze wijzen er hierbij op dat allerlei landen met bestaande grensgeschillen, zoals Griekenland, Oekraïne, India en Pakistan bezig zijn aanvalsdrones te verwerven.

Bovendien zijn de activisten bang dat de controle over UAV’s in de toekomst steeds meer zal worden overgelaten aan kunstmatige intelligentie, zodat de drones min of meer autonoom boven het slagveld zullen hangen en zelf op zoek zullen gaan naar doelwitten. “Het is de vraag wie er dan nog verantwoordelijk is als met een drone een oorlogsmisdrijf wordt begaan”, zegt Zwijnenburg. “Degene die hem heeft gelanceerd, zal zeggen dat de programmeur het heeft gedaan, en de programmeur zal verwijzen naar zijn commandant. Maar als iedereen verantwoordelijk is, is uiteindelijk niemand meer verantwoordelijk. Het wordt allemaal steeds obscuurder.”

Internationale incidenten met drones

Een greep uit de afgelopen jaren:

Februari 2018 - Israël haalt een Iraanse drone neer boven de Golan-hoogte.

Juli 2018 - Israël schiet een Russische UAV uit de lucht bij de grens met Syrië.

Juni 2019 - Iran haalt een grote Global Hawk-surveillancedrone van de VS neer boven de Golf van Oman.

Juli 2019 - Amerika schiet een Iraanse drone neer boven de Perzische Golf.

September 2019 - Iran voert een aanval met UAV’s en raketten uit op een olie-installatie in Saudi-Arabië.

Begin 2020 - Turkije vernietigt met drones tientallen Syrische pantservoertuigen in de regio Idlib en brengt een Syrische opmars tot stand.

Voorjaar 2020 - Turkije zet UAV’s in tegen troepen van krijgsheer Haftar in Libië en maakt een einde aan diens belegering van Tripoli.

Eind september 2020 - Azerbeidzjan gebruikt drones van Turkse en Israëlische makelij bij zijn poging om de enclave Nagorno-Karabach te heroveren.

Lees ook:

Duitsland wil aan de gevechtsdrone

In Duitsland lijkt er een doorbraak te zijn in een vastgeroeste politieke discussie. Berlijn wil toch gevechtsdrones gaan aanschaffen.

Het gevaar van drones vraagt om nieuwe afspraken

Het gemak van de inzet van bewapende onbemande vliegtuigjes werd weer eens duidelijk bij de succesvolle aanval van een zwerm drones, aangevuld met kruisraketten, op een Saudische olieraffinaderij. Het was een alarmsignaal van jewelste.

Een dodelijk wapen knutsel je zo in elkaar

De drone was lange tijd het symbool van de Amerikaanse ‘oorlog tegen terrorisme’, maar inmiddels zijn de onbemande toestelletjes uiterst geschikte wapens geworden om terreur mee te zaaien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden