null Beeld
Beeld

De MegastadJohannesburg

De onvoorspelbaarheid van Johannesburg

Ik had nooit kunnen vermoeden dat er een winkel met luxe vleesdelicatessen in het grauwe, vervallen kantoorgebouw aan de Viljoenstraat zou zitten, op een paar minuten van mijn huis in Johannesburg. De Viljoenstraat loopt heuvel af. Bovenaan voelt de omgeving onguur: op de weg ligt afval, een dronken man staat tegen een boom te pissen, jongeren hangen op de ve­randa’s van woningen die ooit statig waren, maar waar nu de verf afbladdert. Veel ruiten zijn kapot.

Een paar honderd meter verderop, op het laagste punt van de Viljoenstraat, is een verzameling fabrieksloodsen recent juist keurig opgeknapt. Het complex heet ‘Victoria Yards’ en is een superhippe plek met een bierbrouwerij, ateliers voor kunstenaars, stadsmoestuinen en een trendy markt. Het ‘gettogevoel’ is hier plots verdwenen, met hulp van private beveiligers. Zij het slechts voor even, want direct erna loopt de weg alweer op en neemt graffiti het straatbeeld opnieuw over.

Een rauwe stad, berucht om criminaliteit

In dit laatste deel van de Viljoenstraat huist ‘Fama delicatessen’. Ik bel aan bij een ijzeren hek voor de ingang van het groezelige kantoorgebouw. Mijn vriend Bram heeft me het adres gegeven. Het geluid van een buzzer klinkt. Ik stap een verlaten hal binnen.

Ik had Bram gevraagd waarom hij eigenlijk zo graag in Johannesburg woont. Die (verbaasde) vraag krijg ik namelijk zelf vrij regelmatig. Johannesburg is een rauwe stad, berucht om zijn criminaliteit. Niet fotogeniek als Kaapstad, maar groot, vervuild en onoverzichtelijk. Toch woon ik al acht jaar downtown met heel veel plezier. Het probleem is alleen: als ik dit plezier moet uitleggen, kom ik meestal niet veel verder dan iets als: “Tja, de leuke mensen, hè?” Dat is uiteraard wat mager. In elke miljoenenstad wonen wel ‘leuke mensen’. Er is meer. Alleen weet ik nooit goed hoe ik dat onder woorden moet brengen.

Nu ik in de Viljoenstraat ben, moet ik denken aan het antwoord dat de Zuid-Afrikaanse kunstenaar William Kentridge eens gaf op mijn vraag waarom hij, ondanks zijn wereldwijde faam, ervoor koos zijn atelier in het gevaarlijke centrum van Johannesburg te houden. “De binnenstad inspireerde me”, zei hij. “Zij is tegelijkertijd een prachtige en een verschrikkelijke plek om te leven. Een stad die instort, maar op andere plekken tegelijkertijd juist weer beeldschoon opbloeit.”

Arm en rijk, lelijk en mooi, vervallen en hip

Bram had het iets simpeler verwoord: “Johannesburg houdt nooit op je te verrassen”. Ik knikte. Johannesburg is onvoorspelbaar. Het is een plek waar je praktisch elke dag nieuwe mensen ontmoet, omdat de mensen er nu eenmaal héél graag anderen ontmoeten. Het is een stad waar gesprekken in de kroeg sneller dan elders alle kanten uit schieten.

Johannesburg is een stad vol straten als de Viljoenstraat, waar arm en rijk, lelijk en mooi, vervallen en hip letterlijk aan elkaar grenzen. Het is een stad waar veel gebouwen verlopen ogen, maar waar achter zo’n vervallen façade opeens toch een markant café of een bijzonder winkeltje blijkt te schuilen. En doordat Johannesburg niet mooi is, valt de verscholen schoonheid juist extra op.

Ik moet in de hal van het kantoorcomplex nog een tweede beveiligingshek door. Maar dan sta ik plots toch in de kleine delicatessenzaak. Achter een glazen balie liggen handgemaakte worsten, salami, coppa en pancetta. De zaak zit al sinds 1987 in de Viljoenstraat, vertelt de vrouw achter de balie, die zo uit de jaren tachtig lijkt te zijn weggerukt.

Johannesburg mag dan tegelijk instorten en weer opbloeien, sommige plekken weten juist altijd te overleven. En ook daarin schuilt schoonheid.

Uitdijende metropolen bieden een groeiend deel van de wereldbevolking onderdak. Hoe houden de mensen het daar leefbaar? Trouw-correspondenten doen wekelijks verslag uit hun eigen megastad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden