Merkenstorm

De onderdanige slaven Aunt Jemima en Uncle Ben verdwijnen uit de Amerikaanse schappen

De gewraakte flessen met pannekoekenstroop. Beeld Getty Images

Grote Amerikaanse voedselbedrijven nemen de racistische stereotypen in hun assortiment onder de loep. Ook bekende merken moeten eraan geloven.

Na de beeldenstorm van de afgelopen weken lijkt er in Amerika nu een merkenstorm op te steken. Aunt Jemima, die Amerikanen al 131 jaar toelacht vanaf de etiketten van pannekoekenmix, siroop en ontbijtproducten, gaat eindelijk met pensioen. In een verklaring erkent het bedrijf, onderdeel van voedselgigant Pepsi, “dat de oorsprong van Aunt Jemima gebaseerd is op een raciaal stereotype”. Aan het einde van dit jaar zal het gezicht van de vrouw van de pakken verdwijnen, later komt er een geheel nieuwe merknaam.

De stap van Pepsi vond vrijwel direct navolging van andere Amerikaanse merken die zichzelf aanprijzen met de beeltenis van goedlachse Afro-Amerikanen. Mars, het merk achter de rijst van Uncle Ben’s, gaf te kennen dat het merk binnenkort zou ‘evolueren’.  Cream of Wheat, een ontbijtpap, beloofde ook om de verpakking aan te passen. Specifieker werden beide merken niet, maar duidelijk is dat ze gevoelig zijn voor de wind van verandering die de Black Lives Matter-demonstraties de afgelopen weken door Amerika hebben geblazen. 

De roep om zulke beeldmerken aan te passen klinkt al veel langer. Critici wijzen erop dat veel van de karakters op de pakken direct afkomstig zijn uit de minstrel shows, negentiende-eeuwse cabaretshows waarin witte acteurs zich zwart schminkten en beledigende parodieën van Afro-Amerikanen uitbeeldden. Maar terwijl blackface, vanwege die geschiedenis, al heel lang taboe is in de VS, bleven de karakters die destijds verzonnen werden voortbestaan.

Aunt Jemima ondersteunt de mythe van slavernij als goeie ouwe tijd

In een opiniestuk in de New York Times legde Riché Richardson, universitair docent Afro-Amerikaanse literatuur aan Cornell University, al in 2015 uit wat er schortte aan Aunt Jemima. Zij was eind negentiende eeuw een van de incarnaties van ‘Mammy’, “een toegewijde en onderdanige slavin die gretig de kinderen van haar witte meesters voedde”. Het karakter van Aunt Jemima had zo ongeveer dezelfde functie als de standbeelden van generaals uit de Burgeroorlog die begin twintigste eeuw overal werden opgericht, en die de afgelopen tijd ook zeer controversieel werden: het ondersteunen van een historische mythe die de slavernij probeerde te af te schilderen als een soort idyllische goede oude tijd.

“Maar dat idee van de blije slaaf die loyaal en vriendelijk is en alleen maar bestaat om jou te dienen, is een geest die verjaagd moet worden”, reageerde voedselhistoricus Michael Twitty in een interview met radiostation NPR. 

Het zijn niet alleen de karakters van blije slaven die eraan moeten geloven. Het laatst overgebleven filiaal van restaurantketen Sambo’s - die ooit meer dan duizend vestigingen had in de Verenigde Staten - besloot eerder deze maand zijn naam te veranderen, in reactie op nieuwe protesten. Het restaurant heeft al sinds de jaren zeventig met zulke protesten te maken; ‘sambo’ is in de VS een beledigende term voor iemand met een donkere huidskleur. 

Dat zelfs Sambo’s na tientallen jaren overstag gaat, zal sommige activisten in Washington moed geven. Het lokale footballteam, de Washington Redskins, is daar al jarenlang mikpunt van kritiek, omdat het de naam, een beledigende term voor Amerikaanse indianen, weigert te veranderen. “Ik denk dat het tijd is dat het team iets doet aan wat zoveel mensen beledigt”, zei burgemeester Muriel Bowser deze week op de radio. “Dit is een geweldig team met een geweldige geschiedenis en het verdient een naam die de liefde weerspiegelt die we hier in Washington voor de spelers hebben opgebouwd.”

Lees ook:

Zelfs het beeld van Columbus komt ten val in Richmond

De Black Lives Matter-protesten geven een nieuwe impuls aan het weghalen van standbeelden van figuren uit de Amerikaanse Burgeroorlog. Inmiddels worden ook beelden van de ontdekker van het land Columbus omgetrokken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden