ReportageKashgar

De Oeigoeren dansen voor de Chinese toeristen, maar niet van harte

De markt in Kashgar (Xinjiang). Beeld Eefje Rammeloo
De markt in Kashgar (Xinjiang).Beeld Eefje Rammeloo

Wat religie was, wordt folklore in Xinjiang. Het maakt van de regio een toeristische bestemming, hoopt de Chinese overheid.

Hij wist niet veel over de Oeigoeren, maar student Yang is onder de indruk van de traditionele dans, de sama, waarmee Oeigoerse moslims het einde van de ramadan vieren. “Wat een spektakel! Zo bijzonder”, lacht hij op het plein voor de Id Kah-moskee, de belangrijkste moskee in Kashgar, in het zuiden van Xinjiang. Reisgenoot Xinzi laat op haar camera foto’s zien van de Oeigoerse familie die haar die middag thee serveerde. “Ik wilde een foto van hun huis maken, en toen vroegen ze me binnen. Heel gastvrije mensen.”

De toeristen uit het oosten van China vinden het helemaal niet raar dat de dans een dag eerder geoefend is. Dat is het wel, zeggen Oeigoeren in het buitenland. Want iedere Oeigoer kent de pasjes en het ritme al. Het is bovendien een spontane dans, wie wil doet mee. Filmpjes van eerdere sama tonen een chaos vol ritmisch hupsende mannen en kinderen.

Dansers lopen rood aan

Nu dansen de Oeigoeren in een kring terwijl muzikanten vanaf het dak van de moskee op trommels en een fluit het ritme aangeven. Mannen van de organisatie houden het publiek op afstand. “Naar achteren!” schreeuwen ze tegen kijkende vrouwen en kinderen. Dansers raken bezweet, lopen rood aan, maar bijna niemand stopt en verlaat de kring.

Het is een spektakel, zoals Yang zegt. Een show voor toeristen, en voor kijkers in de rest van de wereld. Boven de hoofden van de dansende menigte hangt een drone met een camera van Chinese staatsmedia. Dansende Oeigoeren die hun eigen feest vieren. Wat nou onderdrukking? Mooiere propaganda kan bijna niet.

Een genocide, hier?

Het is een tegenoffensief tegen de laster die volgens de Chinese regering door buitenlandse overheden, journalisten en mensenrechtenorganisaties wordt verspreid over Xinjiang. Een dag voor het Offerfeest (de Eid) verklaarde Li Xue, medewerker van het propagandabureau in de meer noordelijk gelegen stad Aksu, op een vraag van Trouw: “Er zou hier een genocide gaande zijn. Maar kijk om je heen! Waar komen al die Oeigoeren dan vandaan?” Volgens Li zijn er geen heropvoedingskampen meer.

De internationale gemeenschap eist openheid van Beijing, maar de Chinezen beweren dat ze niets te verbergen hebben. Iedereen is welkom, min of meer tenminste. Door de corona-epidemie zijn de Chinese grenzen nog steeds gesloten voor buitenlandse toeristen. En een strak systeem van testen en registraties helpt zicht te houden op wie zich waar bevindt.

Een moskee in Kashgar. Beeld Eefje Rammeloo
Een moskee in Kashgar.Beeld Eefje Rammeloo

Het geeft de Chinese overheid alle tijd om de eigen bevolking te laten kennismaken met het nieuwe Xinjiang. Officiële cijfers zijn er niet, maar het toerisme in de regio groeit sterk, laten cijfers van boekingswebsite Ctrip zien. Er was een ‘verbijsterende groei’ in autoverhuur in Xinjiang: in Kashgar werden in de recente meivakantie maar liefst vijf keer zoveel auto’s verhuurd als twee jaar geleden. Voor het eerst in jaren bieden reisorganisaties weer reizen aan naar de regio.

De overheid wees sommige stadjes aan als toeristische trekpleister, en ‘renoveerde’ de binnensteden naar Chinees model. In de campagne tegen extremisme moesten veel religieuze gebouwen wijken. De Australische denktank Aspi concludeert op basis van satellietgegevens dat sinds 2017 van alle moskeeën in Xinjiang 65 procent beschadigd of gesloopt is.

De propagandabanner is verdwenen

Moskeeën in charmante toeristensteden zoals Kashgar bleven gespaard. Dat heeft voordelen. Zo kreeg een markante moskee in de oude stad haar halve maan terug, en de propagandabanner die de façade een paar jaar geleden nog ontsierde, is verdwenen. Dat staat leuker op de foto’s van flanerende Chinese toeristen met grote zonnebrillen en nog grotere camera’s.

Een enkele toerist wist van het gebed dat op de ochtend van Eid – vóór de sama – in de Id Kah-moskee zou plaatsvinden. De droge woestijnlucht is nog fris, de hemel begint pas net op te lichten. Even na zevenen keek student Maric bij de afzetting naar de optocht van mannen, op weg naar de moskee. Waar de honderdtallen vandaan komen, hoe ze in alle vroegte in Kashgar kwamen en of ze moeten of mogen bidden, is niet duidelijk.

Een politiepatrouille voor de Id Kah-moskee in Kashgar, Xinjiang. Beeld Reuters
Een politiepatrouille voor de Id Kah-moskee in Kashgar, Xinjiang.Beeld Reuters

De veiligheidsmaatregelen zijn niet uitzonderlijk, vindt Maric. “Maar die drone, is dat ook beveiliging? Wie beveiligt ze dan, de Oeigoeren of de Han-Chinezen?” Later voegt hij toe dat hij sommige regels van de Chinese regering wat ‘problematisch’ vindt. “Maar ik denk niet dat er kwade bedoelingen achter zitten. Ze wil dit een betere plek maken voor iedereen.”

Langzaam lopen de mannen naar de moskee. Gepoetste schoenen glimmen onder de nette kostuums. Maar er lopen ook jongere jongens tussen op sneakers, autosleutels rinkelend aan de rand van hun spijkerbroek. Ze lijken veel op de zeker honderd veelal Oeigoerse knullen die niet gaan bidden, maar aan de rand van het plein met de armen over elkaar iedereen nauwlettend in de gaten houden.

Dansen omdat het moet

Voor de toeristen begint het feest pas echt ná het gebed. Yang wist dat het Ied-al-Fitr vandaag werd gevierd, maar hij hoorde pas gisteren over sama. “Ik heb zelfs even meegedanst”, glundert hij. De sfeer is uitbundig. Mensen maken foto’s van elkaar in hun beste goed. Meisjes laten elkaar hun nieuwe feestjurken zien, broertjes lopen trots in identieke, nieuwe jasjes. Zeker onder vrouwen en kinderen is er oprechte vrolijkheid.

Mannen zijn behoedzamer, op oude filmpjes is meer enthousiasme te zien. Vroeger maakten de dansers hun bewegingen af, en zwaaiden fel met hun armen. Wie toen danste, wílde ook dansen. Nu doen veel mannen maar wat. Een beetje zwaaien, een beetje op de maat vooruit struikelen – dansen omdat het moet, lijkt het. Sommigen lijken écht plezier te maken. Een gelukje voor de Oeigoeren, want omdat de Communistische Partij hier het toerisme wil bevorderen, mogen zij hun sama houden.

Als de dansende kring later die ochtend verwatert, doen ook kinderen mee. Een Oeigoerse man danst met zijn zoontje. Stap voor stap, zodat de jongen de beweging goed meekrijgt. Voorzichtig duwt hij de handen van zijn zoon omlaag en omhoog. Zo blijven de Oeigoeren hun sama nog zeker een generatie doordansen.

Dit is het tweede verhaal uit een serie reportages uit Xinjiang. Om opgevoerde mensen niet in de problemen te brengen, blijven ze anoniem. Hun identiteit is geverifieerd door de hoofdredactie.

Lees ook:
Een ongemakkelijke vraag voor Oeigoeren: Eet je?

Ramadan is niet verboden in Xinjiang, maar het voelt voor veel Oeigoeren niet veilig om te vasten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden