InterviewKakwenza Rukirabashaija

De Oegandese auteur Kakwenza Rukirabashaija weigert te stoppen. ‘Als je een schrijver martelt, dan bloedt hij inkt’

Kakwenza Rukirabashaija poseert voor een spandoek van de demonstratie bij het 'International Criminal Court' om Muhoozi Kainerugaba en Yoweri Museveni vervolgd te laten worden voor misdaden tegen de menselijkheid. Beeld Martijn Gijsbertsen
Kakwenza Rukirabashaija poseert voor een spandoek van de demonstratie bij het 'International Criminal Court' om Muhoozi Kainerugaba en Yoweri Museveni vervolgd te laten worden voor misdaden tegen de menselijkheid.Beeld Martijn Gijsbertsen

De Oegandese schrijver Kakwenza Rukirabashaija werd eind vorig jaar gearresteerd en zwaar gemarteld omdat hij de zoon van dictator-president Yoweri Museveni had beledigd.

Erik van Zwam

“Ze hebben mijn rug bewerkt met staaldraad en net zo lang geslagen totdat het een bloederige massa was. Het is nu geheeld, maar de dikke littekens gaan niet meer weg”, zegt de door de internationale schrijversorganisatie PEN gelauwerde schrijver Kakwenza Rukirabashaija (33) berustend. Foto’s tonen kriskras grote, dikke littekens over zijn rug, die hij opliep in de martelkamer van de veiligheidsdienst die de Oegandese president Yoweri Museveni en diens familie beschermt.

Kakwenza werd eind vorig jaar gearresteerd voor het beledigen van de zoon van Museveni. Na zijn vrijlating wist hij Oeganda te ontvluchten, nu ruim een maand geleden. Hij is voor medische behandeling in Europa. Deze week streek hij neer in Amstelveen. De lange magere man met een grote glimlach praat met zachte stem over zijn beproeving. Het was niet de eerste keer dat hij in de cel belandde. Na het verschijnen van zijn roman The Greedy Barbarian (vrij vertaald: de hebberige barbaar), werd hij in april 2020 opgepakt omdat zijn verhaal zou gaan over Yoweri Museveni.

Een half jaar later werd hij weer gearresteerd voor zijn novelle Banana Republic, waarin zijn martelingen door de veiligheidsdienst tijdens zijn eerste gevangenschap centraal staan.

Kort lontje

“In december vorig jaar waren mijn niet-vleiende tweets over de oudste zoon van Museveni, generaal Muhoozi Kainerugaba, aanleiding om mij illegaal te arresteren zonder aanhoudingsbevel. De kliek rond Museveni wil alleen maar toegejuicht worden en ik deed nu eens het tegenovergestelde. Ik noemde Muhoozi ‘zwaarlijvig’ en verwonderde mij dat zo’n dikzak een militair kan zijn. Hij is vaak dronken en heeft een kort lontje. Waarom zou ik dat niet schrijven? Het is de waarheid.”

“Ze kwamen met twintig man naar mijn huis en sloegen met een voorhamer het raam van mijn woonkamer in. Ik ben afgevoerd naar het hoofdkwartier van Special Force Command. Daar ben ik 24 dagen gemarteld en ontmenselijkt. Ze sloegen met een honkbalknuppel op mijn gewrichten, met ijzerdraad op mijn rug, met een tang plukten agenten van de veiligheidsdienst vlees uit mijn dijen. Al die tijd was ik geblinddoekt. Ik kon niet zien wie mij martelde. Tot twee keer toe is een bevel van het gerechtshof om mij te vervolgen of vrij te laten genegeerd.”

De littekens op de rug van schrijver Kakwenza Rukirabashaija na martelingen door de Oegandese veiligheidsdienst begin dit jaar.  Beeld AP
De littekens op de rug van schrijver Kakwenza Rukirabashaija na martelingen door de Oegandese veiligheidsdienst begin dit jaar.Beeld AP

“Een corrupte magistraat stond toe dat ik na die 24 dagen nog eens dertien dagen vast bleef zitten. Toen ik losgelaten werd ben ik naar het ziekenhuis gegaan. Daar adviseerden ze mij om in het buitenland medische hulp te zoeken. De rechtbank weigerde mij mijn paspoort terug te geven. Toen ben ik gevlucht om mijn leven te redden.”

Hoe weet hij dat?

Kakwenza noemt de meeste rechters in Oeganda corrupt. Ze staan toe dat politie, leger en veiligheidsdiensten elk jaar zeker zo’n duizend mensen zonder proces oppakken en martelen. “Ook parlementariërs van de oppositie worden zonder wettelijke reden gearresteerd en gemarteld. Muhammad Ssegirinya liet tijdens zijn rechtszaak vorig jaar zijn rottende voeten zien aan de rechter, die het gevolg waren van mishandeling in gevangenschap en vervolgens het ontbreken van medische verzorging. Het interesseerde de rechter niet. Hij trok zich niets aan van het beroep op mensenrechten.”

Kakwenza heeft drie keer een gedwongen ontmoeting gehad met Muhoozi, de oudste zoon van Museveni, die zich warmloopt om zijn vader als president op te volgen. “Hij zei dat ik moest stoppen met schrijven. Mijn boeken moest ik bij Amazon weghalen. Als ik vrijkwam mocht ik niet meer met de media praten en zeker mijn rug vol littekens aan niemand laten zien. Ik dacht: hoe weet hij dat? Ik kon niemand zien door de blinddoek tijdens de martelingen. Nu denk ik dat hij erbij is geweest. Hoe kon hij er anders zo gedetailleerd over vertellen?”

“Ik blijf schrijven, ook over deze gevangenschap en martelingen, anders besta ik niet. Als je een schrijver martelt, dan bloedt hij inkt. Dictators als Museveni zijn wie ze zijn, omdat wij hen niet stoppen. Wij, ik als schrijver, moeten Museveni stoppen met alle middelen.”

Democratische waarden

Kakwenza verwijt het Westen, inclusief Nederland, dat het Museveni steunt met ontwikkelingshulp, waardoor hij zijn gang kan gaan. Ook het leveren van munitie en wapens aan de dictator en het Oegandese leger zijn hem een doorn in het oog. “Nederland roept maar steeds over de democratische waarden die het met Oeganda deelt. Er is geen democratie in Oeganda. Sinds de onafhankelijkheid zijn alle verkiezingen gemanipuleerd en gestolen. Het Westen, inclusief Nederland, zou boeken en computers moeten geven in plaats van kogels en wapens. Dan pas bouw je een land op.”

Binnenkort gaat Kakwenza weer terug naar zijn land. “Ik zie wel of de lafaard Muhoozi me weer staat op te wachten. Misschien word ik weer gemarteld. Het is niet de eerste keer. Ik blijf vertellen wat er met mij en wat er in mijn land gebeurt. Als ik er moet sterven, dan is dat maar zo”, zegt hij nuchter. “Dictators zijn vaker afgezet en ik hoop dat dat ook gebeurt met Museveni. Daar blijf ik voor vechten.”

Lees ook:

Presidentskandidaat Bobi Wine: ‘Nederland moet stoppen met steun aan de Oegandese dictator Museveni’

Robert Kyagulanyi, beroemd als muzikant onder de naam Bobi Wine, maar ook Oegandees presidentskandidaat, vreest voor zijn leven. Hij wil dat Nederland stopt met de steun aan dictator Yoweri Museveni, die nu nog president is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden