Verenigde Staten

De Oath Keepers moeten zich verantwoorden bij de rechter voor de bestorming van het Capitool

Stewart Rhodes, oprichter van de Oath Keepers, tijdens een manifestatie bij het Witte Huis in 2017 Beeld AP
Stewart Rhodes, oprichter van de Oath Keepers, tijdens een manifestatie bij het Witte Huis in 2017Beeld AP

Prominente leden van de Amerikaanse radicaal-rechtse organisatie Oath Keepers staan vanaf deze week voor de rechter vanwege hun rol tijdens de bestorming van het Capitool.

Seije Slager

“Zonder een burgeroorlog gaan we dit niet doorstaan”, zou Stewart Rhodes, oprichter van de rechtse paramilitaire organisatie Oath Keepers in een chat met andere leden geschreven hebben, twee dagen na de verkiezingen die Joe Biden van Donald Trump won. “Daar is het te laat voor. Bereid je verstand, je lichaam en je geest voor.”

Inmiddels mag Rhodes zijn verstand, lichaam en geest voorbereiden op een verblijf in de gevangenis. Vanaf deze week staan hij en vier andere prominente leden van de door hem opgerichte militie Oath Keepers terecht voor hun rol in de opstand van 6 januari 2021, toen aanhangers van president Trump het Capitool binnendrongen, in een poging om de bezegeling van de verkiezingsuitslag te verhinderen.

Het proces tegen de Oath Keepers is de prominentste zaak die tot nu toe uit het justitiële onderzoek naar de opstand is voortgekomen. Rhodes en zijn bondgenoten wordt ‘samenzwering tot opstand’ ten laste gelegd. Volgens aanklagers hebben de Oath Keepers tijdenlang samengespannen om op gewelddadige wijze te verhinderen dat Joe Biden president zou worden. In de dagen voor 6 januari hielden ze paramilitaire trainingen voor hun leden, en brachten ze wapens naar verschillende plekken in Washington. Op camerabeelden van 6 januari is te zien hoe ze zich, gehuld in militaire kleding, door de menigte wurmen om het Capitool te bestormen.

‘De patriotten nemen het heft in eigen hand’

De Oath Keepers zullen waarschijnlijk aanvoeren dat ze de wettige regering juist wilden beschermen, en dat alle militaire voorbereidingen bedoeld waren voor het moment dat president Trump hun hulp in zou roepen. Hoewel de aanklacht lastig te bewijzen is, lijkt deze verdediging ook niet helemaal in lijn met de bewijzen. “Ik zie Trump alleen maar klagen. Ik zie geen plan om iets te ondernemen”, schreef Rhodes op de dag van de bestorming in een chatgroep. “Dus de patriotten nemen het heft in eigen hand. Ze hebben er genoeg van.”

Vrijgesproken worden is misschien ook niet hun hoogste doel, zegt voormalig aanklager Michael Weinstein tegen persbureau AP. “Ik denk dat Rhodes er een beetje een showproces van wil maken. Dit is een mogelijkheid om zichzelf en zijn filosofie te promoten en zichzelf als martelaar neer te zetten.”

Stewart Rhodes zal zijn kansen zelf als geen ander kunnen inschatten. De man die in 2009 de Oath Keepers oprichtte, studeerde namelijk af als jurist aan de prestigieuze universiteit Yale, en werkte daarna als juridisch assistent van een van de rechters van het Hooggerechtshof van Arizona. Hij was ook nog een tijdje de assistent van het rechts-libertaire Republikeinse congreslid Ron Paul.

In die functies viel hij al op door zijn ongebruikelijke verschijning en levensloop. Hij draagt meestal een ooglapje, sinds hij ooit zijn pistool liet vallen en zijn eigen oog er per ongeluk uit schoot. Op zijn achttiende ging Rhodes het leger in, werd parachutist, moest afzwaaien na een ongeluk, trouwde, en besloot zich op zijn vijfentwintigste toch nog in te schrijven voor een rechtenstudie. Hij dwong zijn toenmalige vrouw om als stripper te werken om die opleiding te betalen, vertelde ze onlangs.

Steeds minder anti-regering, en steeds meer anti-links

Als jurist kon hij soms uitbarsten in tirades tegen de regering, herinnert een ex-collega zich. “Hij zag een titanische strijd tussen mensen als hij, die individuele vrijheid wilden, en de regering, die die vrijheid weg probeerde te halen”. Het waren de Bush-jaren, en Rhodes was boos over de Patriot Act, een wet die ongebreidelde surveillance van Amerikanen mogelijk maakte, en over de onwettige manier waarop gevangenen in Guantanamo Bay werden vastgehouden.

Leden van de rechtse paramilitaire organisatie Oath Keepers op de trappen van Capitol Hill, op 6 januari vorig jaar. Beeld AP
Leden van de rechtse paramilitaire organisatie Oath Keepers op de trappen van Capitol Hill, op 6 januari vorig jaar.Beeld AP

Die toewijding aan individuele vrijheid leefde al langer in allerlei bewapende milities, waarin rechts-libertaire Amerikanen zich sinds de jaren negentig verzameld hadden. De Oath Keepers, die Rhodes in 2009 oprichtte, pasten deels in die traditie: ze richtten zich met name op (voormalige) agenten en militairen, de ‘Oath’ uit de naam slaat op de eed aan de grondwet, die ze geacht worden te verdedigen tegen een tirannieke regering.

Maar de Oath Keepers verschilden ook van die eerdere generatie milities in de zin dat het een van de eerste landelijke militie-organisaties was, waarvan de leden elkaar niet per se kenden, en die daardoor wat vatbaarder werd voor radicale en racistische elementen, die in de lokale milities vaak buiten de deur werden gehouden.

De Oath Keepers stonden daarmee aan de basis van een verschuiving van de militie-beweging in de VS, die steeds minder anti-regering werd, en steeds meer anti-links. In 2015 verschenen leden van de Oath Keepers bijvoorbeeld met automatische geweren op de daken van de stad Ferguson, om de ‘orde te bewaken’, toen daar voor het eerst Black Lives Matter-protesten uitbraken. Toen Trump in 2016 werd verkozen, hadden ze ineens een soort bondgenoot in het Witte Huis. Zo maakten ze een geleidelijke transformatie door, van anti-regeringsmilitie tot paramilitaire organisatie die nadrukkelijk aan één kant van een politiek conflict stond.

Lees ook

Rechtse paramilitaire groepen mengen zich in de Amerikaanse politiek, en ze zijn klaar om in te grijpen

Gewapende, rechtse paramilitaire groepen mengden zich dit jaar nadrukkelijk in de Amerikaanse politiek. President Trump lonkt naar hun steun. Libertariër Lee Miracle: ‘Het is mooi hoe Trump links helemaal gek maakt.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden