ReportageWapenbezit

De nieuwe schutters in Amerika zijn niet wit en conservatief, maar queer en van kleur

Tom Nguyen van de LA Progressive Shooters leert Valerie Gochez-Frasch schieten. Beeld Mari Meyer
Tom Nguyen van de LA Progressive Shooters leert Valerie Gochez-Frasch schieten.Beeld Mari Meyer

De VS tellen meer vuurwapens dan inwoners en de verkoop zit flink in de lift. Nieuwe schutters zijn bovendien steeds vaker vrouw, van kleur of lhbti+’er. Het tegenovergestelde dus van de witte conservatieve mannen die vooralsnog de meeste wapens bezitten.

Mari Meyer

Geweerschoten stuiteren door de canyons van Burro Canyon Shooting Park. De grootste buitenschietbaan in het zuiden van Californië ligt in de San Gabriel Mountains, op twintig minuten rijden van de bewoonde wereld. Tijdens de meer dan drie uur durende beginnersles van instructeur Tom Nguyen wordt er non-stop geschoten op de veertien andere banen, maar zijn acht cursisten lijken er niets van te merken. Hun eerste persoonlijke kennismaking met vuurwapens heeft de volledige aandacht.

De 14-jarige Diego haalt een door de cursus in bruikleen gegeven pistool uit elkaar terwijl zijn vader, die eerder vertelde nooit te hebben geschoten en de les volgt op verzoek van zijn zoon, toekijkt. Een echtpaar van middelbare leeftijd heeft nieuw wapentuig bij zich in kleine zwarte koffertjes om vandaag na de theorieles voor het eerst mee te schieten. “Ho ho ho”, roept een toesnellende Tom Nguyen tegen een medecursist die al enige ervaring heeft en zijn vriendin alvast wat dingen laat zien. “Richt je wapen nóóit zomaar op iemand”, wijst Nguyen hem terecht.

Niet de stereotiepe wapenbezitter

Nguyen weet dat hij niet voldoet aan het stereotype beeld van een Amerikaanse wapeneigenaar: hij woont in het uiterst diverse Los Angeles, is niet wit en stemt niet conservatief. Zijn ouders zijn vluchtelingen uit Vietnam; op zijn vijfde kwam Nguyen met hen mee naar de VS. Hij heeft twee lange zwarte vlechten die onder zijn pet uitsteken, maakt grapjes over zijn spichtigheid, is absoluut niet pro-geweld, en zet expres de regenboogvlag en de letters ‘BLM’, de afkorting van Black Lives Matter, in de profieltekst van zijn organisatie: LA Progressive Shooters. “Ik heb het woord progressief nota bene in de naam van mijn bedrijf opgenomen. Niemand hoeft zich af te vragen waar ik voor sta”, zegt hij.

Op 330 miljoen inwoners van de VS zijn er, zo werd in 2018 geschat, minstens 393 miljoen vuurwapens. Zo’n 40 procent van alle Amerikanen heeft een wapen in huis. En dat aantal zit in de lift, zegt Matthew Miller. “Zo’n 2,9 procent, oftewel 7,5 miljoen mensen, kocht tussen januari 2019 en april 2021 voor het eerst een vuurwapen. Van hen woonden de meesten, 5,4 miljoen, daarvoor in een huis zonder wapens.”

Valerie Gochez-Frasch Beeld Mari Meyer
Valerie Gochez-FraschBeeld Mari Meyer

Miller is verbonden aan zowel Northeastern University als Harvard en geldt als een vooraanstaand onderzoeker op het gebied van vuurwapengeweld. Het klopt dat de verkoop van wapens aan groepen die daar eerder minder interesse in toonden, zoals vrouwen en zwarte Amerikanen, recentelijk is gestegen, zegt hij. Zo was ongeveer de helft van alle nieuwe eigenaren in de jaren 2019 tot en met 2021 vrouw, 20 procent was zwart. “Ter vergelijking: bestaande eigenaren die kochten, waren voornamelijk witte mannen. Dat komt trouwens overeen met de statistieken die we hebben over wapenbezitters in het algemeen.”

Dat was niet altijd zo, zeker niet in Californië. In deze staat gelden de strengste wapenwetten van het land en overlijden, in vergelijking met bijvoorbeeld Alaska en New Mexico waar minder restricties gelden, relatief minder mensen door vuurwapengeweld. De strenge Californische wetten komen voort uit de ontwapening van een minderheidsgroep in de jaren zestig: de Black Panthers. Zij spraken zich luid uit tegen het diepgewortelde racisme in de Amerikaanse samenleving en voerden gewapende patrouilles uit om zwarte wijken tegen politiegeweld te beschermen.

President Reagan tekende de strenge wet

Nadat de Black Panthers in 1967 bij het Californische parlementsgebouw met wapens in de hand hadden gedemonstreerd voor hun recht op wapenbezit, werkten de wapenlobby NRA en de Republikeinse partij samen aan een wetsvoorstel dat ze nu nooit meer zouden indienen: de Mulford Act, die wapens in het openbaar verbood en de aanschaf van een vuurwapen veel moeilijker maakte. Datzelfde jaar ondertekende de Republikeinse gouverneur – en latere president – Ronald Reagan de veel strengere wapenwet. De angst voor de zwarte burgerrechtenbeweging had de vuurwapens uit het straatbeeld gepoetst.

In de groep rondom Tom Nguyen is iets minder dan een halve eeuw later een tegenbeweging te zien. Want hoewel Nguyen een moeizame geschiedenis met vuurwapens heeft, staat hij dagelijks op met een doel: wapengebruik en -bezit demystificeren en gemarginaliseerde groepen het zelfvertrouwen geven om te leren schieten en zichzelf te verdedigen. Want, zegt hij: “Vuurwapens zijn er ook voor hen”.

Dit is precies waarom ze juist bij Nguyen een les wilde volgen, vertelt Valerie Gochez-Frasch op de schietbaan. Ze groeide op met een vuurwapen in huis en had er niets mee op, maar de afgelopen jaren kwam daar langzaam verandering in. Al voelde ze zich totaal niet aangetrokken tot wat ze ‘traditional gun spaces’ noemt, waar machogedrag de boventoon voert. “Ik ben queer en van inheemse afkomst en bezig me te verdiepen in intergenerationeel trauma. Ik ben op zoek naar mijn assertieve kant, ook fysiek.”

Dus ging ze op zoek naar een schietles waar ze dat allemaal hardop kon vertellen, zonder zich een buitenbeentje te voelen, of erger nog: onveilig. “Ik was heel benieuwd hoe het zou zijn, maar dit is echt een goede les”, straalt ze. “Ik ga mijn queer vrienden er zeker over vertellen.” Gochez-Frasch sluit niet uit dat ze ooit een vuurwapen aanschaft, maar wil eerst de introductie van vandaag in zich opnemen. “Het schieten voelt anders dan ik dacht. Ik voelde me heel sterk.”

 Instructeur Tom Nguyen (links) en cursist Diego. Beeld Mari Meyer
Instructeur Tom Nguyen (links) en cursist Diego.Beeld Mari Meyer

Ik had een wapen, maar kon het niet gebruiken

Kathy Hoang, net als Nguyen van Vietnamese afkomst, is al een paar stappen verder. Ze kreeg een paar jaar geleden een vuurwapen van haar partner, maar is pas sinds kort serieus begonnen met schieten. “Voor mij geldt een vuurwapen als een hulpmiddel in je arsenaal van overlevingsmiddelen. Ik had een wapen in huis, maar wist niet hoe ik ermee om moest gaan. Dat vond ik met het oog op veiligheid geen fijne gedachte.” Hoang werkt voor een non-profit organisatie die strijdt tegen rechts-extremisme, en dat is ook hoe ze de vuurwapenbeweging in de VS ziet. “Ik ben progressief links dus die wereld vond ik altijd maar niks: wit, mannelijk, christelijk nationalistisch.”

Toen ze hoorde dat een bekende bij Tom Nguyen een les had gevolgd, besloot ze dat voorbeeld te volgen. Net als Gochez-Frasch voelde ze zich als lhbti’er op haar gemak. “Nu ga ik zelf naar de schietbaan om te oefenen. Ik ben een vrouw van kleur in Los Angeles met twee kleine kinderen. Er is zo veel wanhoop en criminaliteit. Ik wil mijzelf en mijn gezin kunnen beschermen.” Wel worstelt ze met de gedachte dat haar vijfjarige kind, dat ze omschrijft als ‘heel nieuwsgierig’, in een huis met een wapen woont. “Soms denk ik: maak ik het nou veiliger of erger?”

Onderzoeker Miller weet het antwoord op die vraag. “Onveiliger”, zegt hij stellig. “Nieuwe eigenaren kopen hun vuurwapen ter bescherming, maar de data laat zien dat ze zichzelf en hun gezin in gevaar brengen. Hun motivatie is begrijpelijk, maar ze bereiken het tegenovergestelde.” Volgens Miller schiet de kans op zelfmoord in een huishouden met 400 procent omhoog, zodra een vuurwapen wordt aangeschaft. “Ouders denken van niet, maar veel kinderen weten waar de wapens liggen. Van alle kinderen die in een huis met een vuurwapen wonen, kan een derde er binnen vijf minuten bij om het af te vuren.”

Miller vindt de recente ontwikkelingen dan ook zorgelijk, al zegt hij ook dat scenario’s waarin mensen zichzelf of anderen per ongeluk neerschieten zeldzaam zijn. Maar toch: “Ongelukjes met wapens gebeuren alleen als iemand wapens heeft”.

Het aantal ongelukjes is te verwaarlozen

Tom Nguyen haalt ook de statistieken aan die aantonen dat maar weinig mensen door pure onhandigheid om het leven komen. Voor hem is dit een argument vóór wapenbezit. Want het aantal ongelukjes is te verwaarlozen, vindt hij, en de andere risico’s zijn op te vangen met betere voorlichting en training. Daarom richtte hij in 2020 LA Progressive Shooters op, al had hij dat zelf niet zien aankomen.

Tom Nguyen  Beeld Mari Meyer
Tom NguyenBeeld Mari Meyer

Op zijn vijftiende vond Nguyen in de slaapkamer van zijn ouders het vuurwapen van zijn vader. “Ik was dat dunne jochie dat altijd werd gepest. Met dat geweer voelde ik me machtig. Toen mijn ouders van huis waren, nodigde ik mijn vriendjes uit en pronkte ik ermee.” Tot zijn grote schrik ging het wapen per ongeluk af. “Het is een wonder dat ik toen niemand heb neergeschoten.”

Op zijn twintigste, toen hij studeerde, was hij getuige van een dodelijke afrekening in Little Vietnam terwijl hij met vrienden uit eten was. Ervaringen die zijn enthousiasme voor vuurwapens niet bepaald aanwakkerden, maar toen hij op 21-jarige leeftijd door zijn vader uit huis werd gezet omdat hij niet meer wilde studeren, voelde hij zich zo kwetsbaar dat hij zijn eerste vuurwapen kocht. “Ik was van plan er zelfmoord mee te plegen”, zegt Nguyen nu. “En dat vertel ik ook eerlijk aan mijn leerlingen. Ik had geen gezonde relatie met vuurwapens, omdat niemand me had laten zien hoe het moest.”

Hij krabbelde op, ging weer studeren, en liet zijn vuurwapen in de kast liggen. Tót zijn toenmalige vriendin in 2019 aankondigde dat ze als nomade in een bestelbusje wilde gaan leven. “Toen zei ik: het is beter om een wapen te hebben dat je nooit hoeft te gebruiken, dan erom verlegen te zitten als je het nodig hebt.” Hij leerde haar schieten en bedacht hoeveel hij níet wist, al was de drempel om meer te leren hoog.

Hij ging zijn nieuwsgierigheid achterna

“Ik ben een zachtaardige liberaal. In mijn omgeving bestaan stigma’s over het bezit van wapens. Dat er iets mis met je is als je het leuk vindt om te schieten.” Toch ging hij zijn nieuwsgierigheid achterna en plaatste online video’s vanaf de schietbaan. Tot zijn grote verbazing kreeg hij berichten van belangstellende bekenden. “Creatieve types, zoals de drummer van mijn favoriete band.” Nguyen ging op zoek naar wapeninstructeurs zoals hij: van kleur en antiracistisch, pro-lhbti. Toen hij die niet vond, begon hij voor zichzelf.

In de media wordt het accent te veel gelegd op massale schietpartijen en ongelukken, vindt hij. Zelfmoord, waarover Nguyen op basis van zijn ervaringen kan meepraten, is een veel groter probleem, zegt hij. Procentueel klopt dat, maar in het algemeen is sterfte door vuurwapens een enorm probleem in de VS, hoe die ook veroorzaakt wordt. In 2020 kwamen er meer mensen dan ooit om het leven door kogels, blijkt uit cijfers van de Amerikaanse gezondheidsdienst CDC: 45.222 in totaal. Dat is een kwart meer dan in 2015. En al die nieuwe eigenaren lopen extra gevaar, benadrukt onderzoeker Miller. “Het risico bij hen thuis stijgt exponentieel.”

“Ik wil de doden absoluut niet bagatelliseren”, reageert Nguyen. Door de bank genomen staat hij achter de regelgeving in Californië. “Ik zeg ook niet dat iedereen per se een wapen moet hebben. Als je dat niet wil, ook prima.” Maar de vraag of burgers überhaupt vuurwapens zouden moeten hebben, vindt hij in de VS niet relevant. “Mensen wijzen naar Europa, waar nauwelijks slachtoffers vallen, maar je kunt ons land daar niet mee vergelijken. Die landen hebben dingen die wij niet hebben, zoals een sociaal vangnet. Aan fundamentele menselijke behoeften wordt daar voldaan.”

In de VS is dat helaas niet zo, zegt hij, en het is begrijpelijk dat mensen zich toch veilig willen voelen. Vooral minderheden die statistisch gezien vaker het slachtoffer zijn van geweld. “Kennis over vuurwapens behoort niet toe aan een bepaalde groep. Ik zie het als mijn plicht om dit aan mensen te vertellen, zodat zij die informatie kunnen verspreiden in hun eigen gemeenschap.”

Lees ook:

Na grote schietpartijen komt wapenbeleid VS in beweging

Voor het eerst in meer dan een kwart eeuw komt er een aanscherping van de Amerikaanse wapenwetten. Democratische en Republikeinse senatoren hebben daar zondag een akkoord over bereikt.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden