Verkiezingen

De nieuwe president van Chili wordt een communist óf een fascist (als je het de ander vraagt)

Chili kiest dit weekend tussen twee presidentskandidaten: de linkse Gabriel Boric (links) en de rechtse José Antonio Kast (rechts). Beeld AP
Chili kiest dit weekend tussen twee presidentskandidaten: de linkse Gabriel Boric (links) en de rechtse José Antonio Kast (rechts).Beeld AP

Chili neemt dit weekend een politieke afslag, maar welke? Het is kiezen tussen extreem links en extreem rechts.

Seije Slager

Het was de afgelopen dagen aan de noordgrens van Chili drukker dan normaal. Daar probeerden opvallend veel migranten uit de rest van Zuid-Amerika nog snel het rijkste land van de regio binnen te komen. “Volgens familie hier in Chili moesten we voor 19 december binnen zijn”, vertelt Rayber Rodriguez, die met zijn vrouw en dochter uit Venezuela gevlucht is, aan persbureau AP. “Want als die ene wint die de eerste ronde had gewonnen, dan gooit hij alle grenzen dicht.”

Die ene is José Antonio Kast (55), een uiterst rechtse politicus die vorige maand de eerste ronde van de presidentsverkiezingen won, en deze zondag weer kan winnen. Hij wordt wel vergeleken met geestverwanten Donald Trump en Jair Bolsonaro. Vrij naar de voormalige Amerikaanse president beloofde hij al eens om de grens uit te graven tot een greppel, om de immigratie te stoppen. En met de Braziliaanse president heeft hij een fascinatie gemeen voor militaire machthebbers die het vroeger in zijn land voor het zeggen hadden.

“Als hij nog had geleefd, had hij op me gestemd”, zei Kast over oud-dictator Pinochet. “We zouden samen thee gedronken hebben in het presidentieel paleis.”

Dat zijn woorden waarvan veel Chilenen rillen. De dictatuur van Pinochet tussen 1973 en 1990, die getekend werd door martelingen en verdwijningen van burgers, vormt een litteken. Dat eerder deze maand onthuld werd dat de vader van Kast, die in 1950 uit Duitsland emigreerde, lid was geweest van Hitlers NSDAP, terwijl zijn zoon dat altijd ontkend had, zal zulke mensen niet geruststellen.

Een typisch linkse millennialpoliticus

Zijn tegenstander, die in de eerste ronde net iets minder stemmen haalde, vervult veel Chilenen ook met angst voor het onbekende: die is ze juist weer veel te links. Gabriel Boric (35) werd tien jaar geleden bekend als radicale studentenleider met een wilde haardos. Die is inmiddels in het gareel getrimd, en ook zijn politieke ideeën zijn lang niet zo communistisch als zijn tegenstanders doen geloven. Zo wil hij de werkweek van 44 uur naar veertig uur terugbrengen en het minimumloon verhogen. Hij is evengoed een typische linkse millennialpoliticus, die zich profileert op genderissues en klimaatproblematiek, en die zich afzet tegen de neoliberale consensus waar de oude sociaaldemocratische garde wel in meeging. Chili is niet alleen het rijkste land in de regio, maar ook een van de landen met de grootste ongelijkheid. Daar wil Boric een eind aan maken.

Boric lijkt op het eerste gezicht de stemming in het land het best te vertolken. Want de afgelopen twee jaar maakte Chili een ruk naar links. In 2019 braken massale protesten uit tegen de ongelijkheid, en het economische model dat belichaamd wordt door de huidige centrumrechtse, ietwat elitaire president Sebastián Piñera. De bevolking koos daarna in een referendum voor een nieuwe grondwet, en bij verkiezingen voor de grondwetgevende vergadering wonnen linkse kandidaten dit jaar fors.

De winnaar zal het midden moeten opzoeken

Toch heeft Boric in de peilingen maar een minieme voorsprong op Kast; het zal waarschijnlijk heel spannend worden. Is het Chileense electoraat dan zo grillig? Toch niet, volgens politicoloog Patricio Navia. “Vorig jaar wilden Chilenen pragmatische veranderingen in sociaal beleid, en dat willen ze nog steeds. Maar ze willen het kind niet met het badwater weggooien”, schreef hij in Americas Quarterly. “Ze willen ook veel aspecten behouden van het economisch model dat de afgelopen decennia zoveel voorspoed gebracht heeft.”

De revolutie lijkt sowieso niet aanstaande. Want wie straks ook wint, hij zal moeten samenwerken met een parlement waarin de centrumlinkse en centrumrechtse blokken domineren, ook al zullen die voor het eerst in dertig jaar geen president leveren.

De twee kandidaten maken de afgelopen weken dan ook al voorzichtige ouvertures naar het politieke midden, terwijl ze de ander in extreme termen afschilderen. Volgens het kamp-Boric gaat de strijd tussen democratie en fascisme, volgens Kast juist tussen democratie en communisme.

Weduwe van Chileense ex-dictator Pinochet overleden

De weduwe van de vroegere Chileense dictator Augusto Pinochet, Lucia Hiriart, is een paar dagen voor de verkiezingen op 98-jarige leeftijd overleden. Na de bekendmaking van haar dood gingen in Santiago honderden mensen de straat op om het nieuws te vieren.

Hiriart was bij een groot deel van de Chileense bevolking impopulair, vanwege de steun voor het militaire bewind van haar man. Tijdens zijn regime tussen 1973 en 1990 werden duizenden tegenstanders gedood en gemarteld.

Hiriart heeft nooit spijt betuigd over de wandaden die tijdens de dictatuur zijn gepleegd. De laatste paar jaar verscheen ze zelden meer in het openbaar en leefde een teruggetrokken bestaan in een appartement in Santiago. De presidentskandidaten stonden ook stil bij haar overlijden. “Terwijl ze diepe pijn en verdeeldheid heeft gezaaid in Chili, is Lucia Hiriart ongestraft gebleven”, zei de linkse kandidaat Gabriel Boric. Zijn rechtse rivaal Antonio Kast benadrukte vooral dat de dood van de weduwe van Pinochet “de verkiezingen niet zal beïnvloeden.”

Lees ook:

Er hangt verandering in de lucht in Chili, zelfs ‘tante Pikachu’ schrijft mee aan de nieuwe grondwet

De Chileense politiek is op haar kop gezet door linkse en onafhankelijke kandidaten die het voortouw mogen nemen bij het schrijven van een nieuwe grondwet.

Protesterende Chilenen zijn de ongelijkheid zat

In het rijkste land van Zuid-Amerika heeft opgekropte onvrede over ongelijkheid de vlam in de pan doen slaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden