ReportageNavo-operatie

De Navo oefent in Litouwen hoe je Russen verjaagt. Het land heeft ervaring met expansiedrift van de buren

Premier Ingrida Symonyte van Litouwen kwam maandag de Navo-militairen in haar land bedanken.  Beeld Marien Bergsma
Premier Ingrida Symonyte van Litouwen kwam maandag de Navo-militairen in haar land bedanken.Beeld Marien Bergsma

De Litouwse premier Ingrida Simonyte kwam de Navo-militairen in haar land persoonlijk bedanken. Wat haar betreft komen er meer troepen.

Eric Brassem

Rijzende Griffioen, zo heet de oefening die de multinationale troepenmacht deze week in Litouwen uitvoert. “Doel is verloren terrein terugwinnen op de vijand”, vertelt luitenant-kolonel Rob Morsink, plaatsvervangend commandant van de multinationale Navo-troepenmacht in Litouwen, dinsdag aan het begin van de exercitie.

De vijand wordt gespeeld door Spaanse Navo-militairen, die normaliter gelegerd zijn in buurland Letland. Zij nemen het op tegen de in Litouwen gelegerde militairen uit Nederland, Duitsland, Noorwegen, Tsjechië, België en Luxemburg.

Groene schmink en takken op de helm

Haast zou je de Navo-militairen, uitgedost met groene schmink en takken op hun helm, groene mannetjes noemen. Dat zou ongepast zijn, want dat was ook de benaming van de Russische militairen die in 2014 sluipenderwijs de Oekraïense Krim innamen. Die annexatie, en de door Rusland gesteunde opstand in de Donbas, was in 2015 de aanleiding om ruim vijfduizend Navo-militairen in de Baltische landen te stationeren.

Net als toen vrezen de Baltische landen de volgende slachtoffers te worden de Russische agressie. Op de Russische tv speculeren opinieleiders openlijk over oorlog. Een aanleiding verzon een commentator er onlangs ook al bij: zekere ‘incidenten’ aan de grens met Kaliningrad, de Russische enclave die stampvol raketten staat. Val Litouwen en Polen aan vanuit Wit-Rusland, bepleitte hij, en dan hup: de zogeheten Suwalki-corridor doortrekken en op naar Kaliningrad.

Eigenlijk, erkent luitenant-kolonel Morsink, is er sinds de oorlog in Oekraïne eerder minder dan meer kans dat Rusland Navo-lidstaat Litouwen zal aanvallen. “De troepen die Poetin in Wit-Rusland had verzameld, zijn bijna allemaal naar Oekraïne getrokken”, zegt hij. “Maar Rusland heeft nu dus wel laten zien dat het agressief is. Het is heel onvoorspelbaar wat Poetin wil, je kunt niets uitsluiten.”

Luitenant-kolonel Rob Morsink: ‘Rusland heeft laten zien dat het agressief is, we kunnen niets uitsluiten’. Beeld Bas de Joode
Luitenant-kolonel Rob Morsink: ‘Rusland heeft laten zien dat het agressief is, we kunnen niets uitsluiten’.Beeld Bas de Joode

Litouwen werd Navo-lid in 2004, tegelijk met de andere Baltische staten en Bulgarije, Roemenië en Slowakije. Er zijn nu zo’n 1600 Navo-militairen gelegerd, onder wie driehonderd Nederlanders. Een ‘struikeldraad’, wordt de Navo-aanwezigheid in de Baltische staten wel genoemd. In geval van nood zouden troepen van de Navo Response Force, zo’n 40.000 man sterk, uit verschillende delen van Europa moeten worden aangerukt.

De Navo zet sinds de inval in Oekraïne die afschrikking kracht bij met extra oefeningen zoals die in Litouwen. Dinsdag gaat Rijzende Griffioen van start, precies op de dag waarop Litouwen achttien jaar geleden het lidmaatschap verwierf. Daarom bracht premier Ingrida Symonite de troepen maandag een bezoek.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Hoog in het zwerk

Zes groepen van diverse eenheden staan haar op te wachten op het oefenterrein in het Oost-Litouwse Pabradé, op 10 kilometer afstand van de Wit-Russische grens. Als de premier uit een pantserwagen stapt, mogen de mannen uitleggen wat ze doen.

Bij slechts vijf graden en harde wind jubelt een veldleeuwerik hoog in het zwerk, maar de drone die de premier inspecteert, komt nog veel hoger: tot op 4000 meter hoogte geeft hij beelden door aan de manschappen in een gruizige bungalowtent, even verderop, die de troepen digitaal moeten aansturen.

Dan is het de beurt aan de mannen die bij chemische wapenaanvallen de door de vijand gebruikte stoffen detecteren en analyseren. Vervolgens legt de eenheid van de ‘psyops’ uit wat ze doen om de vijand te demoraliseren. Oproepen tot overgave, met luidsprekers waarvan het geluid twee kilometer ver draagt, of zorgen dat de vijandige militairen op hun apparatuur tanks op zich zien afstormen die er helemaal niet zijn.

Veertig gestolen jaren

De premier bedankt met een toespraakje, waarin ze memoreert dat ze zestien was, toen de Muur viel en Litouwen zich als eerste Sovjet-republiek ontworstelde aan ruim veertig jaar bezetting. “Veertig jaar van gestolen ontwikkeling”, vat ze samen, “veertig jaar geen vrijheid van meningsuiting.” Ze is blij dat ‘het belangrijkste bondgenootschap in de wereld’ Litouwen beschermt in ‘deze nieuwe tijden van Russische expansie’.

Maar biedt de ‘afschrikking’ voldoende bescherming? Pal na de inval vroegen de Baltische staten om méér Navo-troepen. En desgevraagd beaamt de premier dat ze in plaats van de halfjaarlijks roulerende Navo-manschappen liever een robuustere inzet zou willen: stationering van meer, permanente Navo-troepen.

“De Russische ‘oefeningen’ hebben we zien uitgroeien tot een invasie en oorlog”, voert Simonyte aan. “Ruslands tijdelijke aanwezigheid in Wit-Rusland was allerminst tijdelijk. Dat alles moet leiden tot een herziening van het concept van afschrikking naar vooruitgeschoven aanwezigheid van de Navo.”

Lees ook:

Historicus Sarunas Liekis: ‘Poetins blufstrategie leidt tot oorlog’

De Navo-troepen moeten weg uit Oost-Europa, eist Poetin. Dus ook de Nederlandse militairen die in Litouwen zijn gestationeerd. Wat vinden de Litouwers daar eigenlijk van?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden