Moord Zweedse premier

De moordenaar van Olof Palme had meteen al gepakt kunnen worden

Beeld Reuters

De Zweden mogen dan meesters zijn in het schrijven van detectives, bij het oplossen van een echte moord zijn het kolossale klunzen. De Zweedse politie zocht 34 jaar naar de moordenaar van de populaire premier Olof Palme. Nu blijkt de dader altijd al in beeld te zijn geweest.

Op een koude februariavond in 1986 ging de Zweedse premier Olof Palme met zijn vrouw Lisbeth naar bioscoop The Grand in Stockholm. Na afloop, terwijl ze naar huis wandelden, werd de premier van achteren neergeschoten. Wie dat deed, was tientallen jaren onderwerp van een heleboel wilde speculaties.

Nu is het onderzoek tot een einde gekomen. Het was, zegt de politie, bijna zeker Stig Engström. Geen huurmoordenaar van het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime, maar een eenvoudige eenling met een wapenhobby en geld- en alcoholproblemen die het niet met de politiek van de premier eens was. De man die heel Zweden kent als de ‘Skandia-man’, omdat hij bij de gelijknamige verzekeringsmaatschappij werkte.

Stig Engström, ook bekend als ‘Skandia Man’, in april 1986. Volgens het Zweedse OM is de waarschijnlijke moordenaar van de Zweedse premier Olof Palme in 2000 overleden. Beeld EPA

Engström was een aardige, wat mollige man. Al vanaf het begin bood hij zich aan als getuige bij de politie en ook bij kranten en televisie. Zijn signalement voldeed aan dat van een vluchtende man die vlak na de moord werd gezien. Hij had de dag na de moord, op 1 maart, al kunnen worden gearresteerd. In plaats daarvan liep hij tot zijn dood in 2000 vrij rond.

Al die tijd lag de oplossing voor het oprapen

Zelfs in de zo neutraal mogelijk uitgesproken woorden van hoofdaanklager Krister Petersson, die in 2017 al het oude bewijs opnieuw ging nalopen, klonk op de persconferentie woensdagochtend de verbazing door over het moordonderzoek dat sinds 1986 liep. De oplossing lag al die tijd voor het oprapen. 

Ten eerste waren er de verklaringen van Engström zelf, die volstrekt niet overeenkwamen met wat anderen op de plaats delict hadden gezien. Ook gaf hij een signalement van de dader dat niemand anders gaf. Hij vertelde dat hij dingen gezien had, die hij niet gezien kon hebben.

Het was Engström die aan de politie vertelde dat Lisbeth Palme die avond tegen hem zei dat de schutter een blauw jasje droeg. Dat de premiersvrouw zelf nooit over een gesprekje met Engström had verteld, was iets wat nooit werd opgemerkt. Een getuige op de vluchtroute van de dader had Engström destijds al herkend. Engström had zelfs zelf de politie gebeld om te vertellen dat hij aan het dadersignalement voldeed.

Engströms verhaal was dat hij in de buurt was. Heel dichtbij zelfs, maar hij miste het moordmoment omdat hij op zijn donkere horloge tuurde. Daarna had hij de moordenaar zien vluchten en met de ontredderde Lisbeth Palme gepraat. Het is al die tijd voor waar aangenomen en hij liet zich er graag over interviewen.

De huidige onderzoekers kunnen niet verklaren waarom hij niet meteen al als verdachte werd aangemerkt. Net zo min snappen ze hoe hij een jaar na de moord opnieuw als verdachte werd afgevoerd. Toen besefte de politie dat er iets niet klopte aan wat hij zei gezien te hebben.

Onderzoeksdossier Stieg Larsson

De laatste jaren gingen er in Zweden steeds vaker geluiden op dat de moord te maken zou hebben met internationale politiek. De Koerdische PKK werd als dader genoemd, het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime. Dat laatste was ook de theorie van de befaamde Zweedse thrillerschrijver Stieg Larsson, die bij zijn dood een compleet onderzoeksdossier naliet.

De nieuwe onderzoekers bekeken alles. Vele meters dossiers, alle 134 valse bekentenissen. Ook de sporen van Larsson werden nagelopen. Hoewel ze ook die niet compleet kunnen afschrijven, lijkt het idee van een internationaal complot hun uiteindelijk niet heel waarschijnlijk.

Het onderzoek naar de moord op Palme wordt gesloten. Het materiaal dat nu gevonden is, zou onvoldoende zijn om Engström voor een rechtbank te veroordelen. Er is geen moordwapen of ander direct bewijs. Maar was er destijds huiszoeking gedaan, waren zijn kleren onderzocht op kruitsporen, dan was er een goede kans geweest dat hij als dader uit de bus was gekomen.

Nu zal het woord ‘doofpot’ nog vaak klinken in verband met de moord op de Zweedse premier. Want zonder wettig en overtuigend bewijs zullen er altijd mensen blijven twijfelen aan de ware toedracht.

Lees ook:

Na 34 jaar wordt een mysterie opgelost: wie vermoordde de linkse Zweedse premier Olof Palme?

Was het de PKK, een verslaafde, de KGB, of de Skandia-man? Zweden tast al decennia in het duister over de moord op de linkse premier Olof Palme. Maar nu komt er een onthulling. 

‘Millennium’-schrijver Stieg Larsson loste mogelijk de moord op Olaf Palme op

Zweden wil al 32 jaar weten wie premier Olof Palme vermoordde. Onderzoeksjournalist Jan Stocklassa kreeg een bestand van de computer van de overleden Stieg Larsson. De populaire schrijver van de Millennium-trilogie is een heel eind gekomen in zijn zoektocht naar de moordenaar, zo blijkt nu.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden