Haïti

De moord op president Moïse maakt de chaos compleet

Jovenel Moïse, hand in hand met zijn vrouw Martine Moise, op archiefbeeld uit 2018 Beeld EPA
Jovenel Moïse, hand in hand met zijn vrouw Martine Moise, op archiefbeeld uit 2018Beeld EPA

Het geweld dat Haïti steeds meer in zijn greep krijgt, bereikt met de moord op president Jovenel Moïse de hoogste regeringskringen.

Wie verantwoordelijk is voor de moord op Moïse, die 53 werd, is vooralsnog onduidelijk. In de nacht van dinsdag op woensdag drong een groep gewapende mannen de woning van de president binnen, en schoot hem dood. Zijn vrouw werd ook geraakt en is in het ziekenhuis opgenomen. Premier Claude Joseph, die na de dood van Moise zijn taken waarneemt, vertelde niet meer dan dat de aanvallers Engels of Spaans gesproken zouden hebben – beide geen officiële talen in Haïti.

Volgens Joseph hebben de politie en het leger ‘de veiligheidssituatie onder controle’ en zal ‘de democratie zegevieren’. Maar achter die woorden gaat een land schuil waar politie en leger al heel lang de macht verloren hebben op straat, en waar de democratie onder president Moïse volgens zijn tegenstanders onherstelbare schade heeft opgelopen.

Machteloze staat

Het armste land van het westelijk halfrond, waar bendes steeds meer de dienst uitmaken en ontvoeringen een ware industrie zijn geworden, is kennelijk niet eens in staat blijkt om zijn president te beschermen. Het lijkt een symbool voor de toenemende machteloosheid van de staat. Na de moord op Moïse waren in hoofdstad Port-au-Prince geweerschoten op straat te horen. Buurland Dominicaanse Republiek sloot de grens met Haïti, uit angst voor het overslaan van de onrust.

De aanslag maakt op cynische wijze een einde aan de hoogoplopende politieke ruzies over de vraag of Moïse überhaupt nog wel de wettige president van het land was. Hijzelf beweerde dat zijn termijn pas in februari 2022 af zou lopen, de oppositie en de meeste rechtsgeleerden vonden dat dat begin dit jaar al het geval was. Die onduidelijkheid ontstond doordat de vorige verkiezingen zich over meer dan een jaar hadden uitgestrekt, vanwege geweld en fraudebeschuldigingen.

Moïse profileerde zichzelf als ‘bananenman’

Voor die verkiezingen werd de onbekende Moïse naar voren geschoven door de vorige president Martelly. Hij had daarvoor als zakenman onder meer succes gehad met een exportgerichte bananenplantage, en profileerde zichzelf als ‘Neg Bannann Nan’, oftewel ‘Bananenman’. Zijn recept om het land weer op de rails te zetten was een combinatie van populisme (hij vergeleek zichzelf graag met Donald Trump) en economische liberaliseringen, gericht op export van landbouwproducten.

Maar het land voor die bananenplantage had hij op schimmige wijze afgepakt van kleine boeren: zo klonken tijdens de campagne al wat verontruste stemmen. En na een paar jaar vonden steeds meer mensen in Haïti dat de bananenman zijn land in een bananenrepubliek veranderde. Hij regeerde bijna twee jaar per decreet, nadat parlementaire verkiezingen in 2019 werden uitgesteld, en probeerde een grondwettelijk amendement door te drukken dat de president veel meer macht zou geven, en de positie van premier af zou schaffen.

Geweldsspiraal

Ondertussen kwam het land in een geweldsspiraal, bendes sprongen in het vacuüm dat een machteloze staat had opengelaten. De politie waagt zich niet meer in grote delen van Port-au-Prince. Nog in juni gaf de leider van de G9, een overlegorgaan tussen negen grote bendes, een persconferentie waarin hij, omgeven door bendeleden met machetes, een oorlog tegen de regering aankondigde, en de bevolking opriep om te plunderen. “Het is jullie geld in banken, winkels en supermarkten, dus pak wat jullie toebehoort”, sprak Jimmy Cherizier, alias ‘Barbecue’, een ex-politieagent die wordt verdacht van veel moordpartijen.

Ook journalisten en activisten zijn hun leven niet meer zeker. Eind juni was journalist Diego Charles nog een van de vijf slachtoffers van een moordpartij. Volgens de baas van de politie was het een vergeldingsactie door een dissidente fractie van de politie, maar daders worden in zulke gevallen nooit gepakt.

Of een volgende president de situatie in het land wel ten goede kan keren, is nog maar de vraag. De Colombiaanse president Duque pleitte na de moord voor een vredesmissie van de Organisatie van Amerikaanse Staten om de situatie in Haïti te stabiliseren. Eerder, tussen 2004 en 2019, was er VN-vredesmissie in het land gestationeerd.

Lees ook:

Haïti wordt overspoeld door ontvoeringen en schakelt de hulp in van Colombia

Haïti word overspoeld door een golf aan ontvoeringen. Het Caribische eiland schakelde de hulp van ‘expert’ Colombia in om dit probleem op te lossen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden