ReportageOekraïne

De mijnenruimers van Halo hebben nog heel wat werk voor de boeg

De ontmijners van Halo Trust aan het werk bij het dorp Loehanske.Beeld halo trust

Nergens vallen meer slachtoffers door landmijnen dan in Oekraïne: boeren, bewoners, soldaten en kinderen. De ontmijners van Halo Trust helpen bij het opruimen. Dat werk gaat nog decennia duren.

Gehuld in blauwe kogelvrije vesten en getooid met schermhelm stappen de mannen zij-aan-zij over het onmetelijke veld. Ze sjouwen een detector van zo’n twee vierkante meter in omvang met zich mee, een soort raamwerk dat ze over de rietachtige begroeiing schuiven. Zodra er een signaal klinkt uit het kastje om hun middel houden ze halt. Behoedzaam steken ze vier markeringsstokken in de grond. Dan lopen ze verder, stapje voor stapje.

De mannen zijn ontmijners namens de Amerikaans-Britse organisatie Halo Trust, die sinds 2016 in Oekraïne aan het werk is. Nergens vallen meer slachtoffers van landmijnen dan in de regio Donbas, waar het Oekraïense leger en door Rusland gesteunde milities al zes jaar tegen elkaar vechten. Tot nu toe werden 2100 mensen getroffen door een mijnexplosie, met de dood of zwaar letsel tot gevolg. En de oorlog is nog gaande, zo blijkt, als even verderop gerommel klinkt. “Artillerievuur”, weet Jaroslav Martsjenko, teamleider van de ontmijners. “Op meer dan vijf kilometer”, voegt hij eraan toe – anders had hij de klus moeten staken. Nu kijken de mannen amper op van hun werk.

Zware, roestbruine scherven

Op het veld, een braakliggend stuk landbouwgrond van grofweg acht vierkante kilometer bij het dorpje Loehanske, heeft Halo zes groepen van tien mensen aan het werk. Vijf jaar geleden, toen het leger zich terugtrok na een grote veldslag bij het verderop gelegen Debaltsevo, begroeven de soldaten er anti-tankmijnen in de grond om in de rug gedekt te zijn. Vervolgens lag het gebied twee jaar lang in het niemandsland tussen de strijdende partijen. Nu het Oekraïense leger het gebied onder controle heeft, kon Halo aan het werk. In een jaar tijd vonden de ontmijners 110 explosieven: antitankmijnen, maar ook allerlei andere onontplofte explosieven. En restanten van mortieren. Martsjenko toont een emmer gevuld met zware, roestbruine scherven.

Wat doet Halo?

Halo Trust (Hazardous Area Life-support Organization) leidt mensen op tot ontmijners, opdat die hun eigen omgeving van landmijnen kunnen ontdoen. Naast antitankmijnen en antipersoneelsmijnen vinden ze in Oost-Oekraïne ook niet-geëxplodeerde mortieren en zelfs restanten van clustermunitie.

In Oekraïne wonen ruim een half miljoen mensen in de directe nabijheid van het frontgebied, en dus van mijnenvelden en explosieven. Onder de 2100 slachtoffers tot nu toe zijn 135 kinderen.

Op dit moment werkt Halo alleen in het door Kiev gecontroleerde deel van het frontgebied, maar als ‘apolitieke organisatie’ sluiten ze werken aan de andere kant van het front niet uit. Nederland hoort bij de vijf belangrijkste donors van Halo, dat dit jaar de ploeg in Oekraïne wil uitbreiden tot vierhonderd mensen.

Het is niet alleen ontmijnen waarmee Halo Trust zich bezighoudt. De organisatie geeft ook voorlichting aan burgers. Zoals in Kramatorsk, een stadje waar het leger in 2014 de door Rusland gesteunde milities verjoeg. Aan een klaslokaal met dertig kinderen legt een medewerkster van de organisatie uit wat je moet doen als je in aanraking komt met wapentuig. De meeste indruk maakt de eigen ervaring van de negenjarige Vanja Kalinin. Hij was aan het spelen in een verlaten schoolgebouw, vertelt hij, toen hij een doos met granaten vond. “Mijn vriendje dacht dat het aardappels of lampenbolletjes waren, maar ik had het idee dat er iets niet klopte.” Hij riep een twaalfjarige vriend erbij, die zijn moeder belde, die vervolgens de politie informeerde. De kinderen applaudisseren en dreunen dan in koor het lesje op: als je een mijn vindt, wat doe je dan? “Niet rennen, haal een volwassene erbij en bel 112.”

Beeld Louman & Friso

Een uit elkaar gereten rechtervoet

Hoe vaak het mis gaat bij burgers blijkt ook in Loehanske. Ontmijner Jaroslav Martsjenko vertelt over een keuterboer, die even verderop met zijn trekker op een antitankmijn reed en nu voor zijn leven invalide is. Of een man die na ruzie thuis boos langs de rails was gaan struinen: de familie hoorde een explosie, ze vonden hem terug in een plas bloed. Hij stierf op weg naar het ziekenhuis.

De slachtoffers onder de soldaten vind je in de prothese-kliniek van Charkov, een stad op tweehonderd kilometer van het front. Zoals Roman Kasjpoer, twintiger, die afgelopen mei tijdens een verkenningsmissie richting de vijand op een zogeheten antipersoneelsmijn liep. “Ondingen zijn het”, zegt hij als hij een foto toont van het ronde, donkerblauwgekleurde explosief. Hij scrolt verder en laat zijn verwondingen zien: een uit elkaar gereten rechtervoet, een zwartgeblakerd linkerbeen, en zijn uniform hangt aan flarden. “De Russen zijn oneerlijk”, zegt Kasjpoer, die in de kliniek traint met zijn nieuwe, titanium voet. “Dit is niet hoe een man hoort te vechten.” Op de opmerking dat ook Oekraïense soldaten mijnen gebruiken, riposteert hij stellig: “Dit type heb ik in vier jaar dienst nooit bij ons gezien.” In het vredesproces gelooft Kasjpoer niet. “De oorlog stopt pas na onze overwinning.”

Ontmijner Jaroslav Martsjenko haalt de stelregel van de VN aan: één jaar conflict betekent tien jaar mijnruimen. Dat ze dan dus nog decennia bezig zijn, ontmoedigt hem niet. Hij heeft de belanghebbenden in het achterhoofd, zegt hij. Zoals de honderden werknemers van het landbouwbedrijf die straks weer aan de slag kunnen en medewerkers van het treinstation van de elektriciteitscentrale verderop. “Het is een geweldig gevoel als zo’n veld helemaal is opgeschoond”, zegt hij.

Lees ook:

Zo ziet het leven eruit aan de frontlinie na vijf jaar oorlog in Oekraïne

In het 400 kilometer lange frontgebied in Oekraïne hebben nog steeds enkele honderdduizenden dagelijks te maken met beschietingen. Vijf verhalen over het leven aan het front.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden