NaschriftCalisto Tanzi (1938-2022)

De man achter het grootste boekhoudschandaal van Italië sleet zijn laatste jaren in een gouden kooi

Calisto Tanzi, hoofdpersoon van het grootste boekhoudschandaal in de geschiedenis van Italië. Beeld EPA
Calisto Tanzi, hoofdpersoon van het grootste boekhoudschandaal in de geschiedenis van Italië.Beeld EPA
Pauline Valkenet

Tegen het einde van december 2003 waren de Italianen druk met het inslaan van kerstcake, drank en kerstcadeaus. Maar voordat ze aan de kerstdis konden, kregen ze onverwacht een nationaal drama voor hun kiezen: bij het bekende zuivelconcern Parmalat was enorme boekhoudfraude ontdekt. Het bedrijf had die maand een lening van 150 miljoen euro niet af kunnen betalen, waarop de bom barstte, en Parmalat een schuld van maar liefst 14 miljard euro bleek te hebben. Er ging wereldwijd een schok door de financiële markt, want Parmalat was tot dan toe een gerespecteerde, beursgenoteerde multinational geweest, die zaken deed met de grote banken en auditors in Amerika en Europa. Op 24 december 2003 moest het zuivelbedrijf de poorten sluiten. Tienduizenden aandeelhouders en obligatiehouders waren hun geld kwijt.

De hoofdpersoon van dit grootste boekhoudschandaal in de geschiedenis van Italië was Calisto Tanzi. Hij had Parmalat in 1961 opgericht, en uitgebouwd tot een onderneming met tienduizenden werknemers en een miljardenomzet. Het bedrijf verkocht zuivelproducten en druivensappen over de hele wereld en had fabrieken in 31 landen.

Katholiek met onschuldige bambiogen

Calisto Tanzi was geboren in Colecchio, vlak bij de stad Parma. Zijn vader had er een worstenzaakje. Calisto deed eerst een opleiding tot boekhouder en ging daarna economie studeren. Toen zijn vader overleed, hield Calisto de universiteit voor gezien en nam – hij was begin twintig – de leiding van zijn vaders bedrijfje over. Maar al gauw hield hij ook daar mee op en startte een eigen onderneming: Parmalat (van ‘Parma’ en ‘latte’, melk).

Tanzi, een devoot katholiek met grote bruine ogen (‘die net zo onschuldig als die van Bambi leken’, schreef een journalist later in La Repubblica) bleek een talentvolle ondernemer. Hij introduceerde lang houdbare melk op de Italiaanse markt, en ook nog eens in kartonnen pakken. Dat was nieuw.

Maatjes met machtige politici

In 1965 trouwde Tanzi met Anita Reggi, de mede-eigenaar van een farmaceutisch bedrijf. Het stel kreeg drie kinderen: Francesca, Stefano en Laura. De jongste dochter werd apotheekster, de andere twee kinderen gingen in het bedrijf van hun vader aan de slag. Of beter gezegd: in de bedrijven van hun vader. Want Tanzi beperkte zich inmiddels niet meer tot melk en room. Hij bezat vakantieparken, een tv-station, en had in 1989 de voetbalclub van Parma gekocht. Met Tanzi als geldschieter kreeg Parma FC vleugels, bereikte de hoogste voetbaldivisie en won twee keer de Uefa-cup.

Zo leefde Calisto Tanzi de Italiaanse droom: hij had zijn bedrijf in 1990 naar de beurs gebracht, was miljardair en zat ’s zomers met zijn familie in zijn villa in Forte dei Marmi – een badplaats voor de happy few aan de Italiaanse rivièra. Hij was maatjes met machtige politici. En als kers op de taart was hij onderscheiden met de eervolle titel Cavaliere del lavoro, Ridder van het werk.

Een nagemaakt bankafschrift

Maar de basis van al dat moois bleek list en bedrog. Tanzi had jarenlang samen met zijn financieel directeur een valse getuigenis van financiële gezondheid gefabriceerd. Ze hadden te hoge winsten in de boeken gezet, facturen vervalst, schulden verborgen. Toen er in die dramatische december van 2003 een nagemaakt bankafschrift opdook waaruit zou blijken dat er op een bedrijfsbankrekening miljoenen stonden, verklaarde de Bank of America dat die rekening helemaal niet bestond. De boel donderde ineen. Op 27 december werd Tanzi gearresteerd.

Lange rechtszaken volgden. De zakenman werd veroordeeld tot achttien jaar straf, waarvan hij er drie in de gevangenis heeft doorgebracht. Het levensvatbare Parmalat wist een succesvolle doorstart te maken, en is later door de Franse zuivelreus Lactalis overgenomen.

Zwijgzaam zat hij zijn straf uit

Alles van Tanzi wat er in beslag te nemen viel, heeft justitie in beslag genomen. In 2009 ontdekte de Guardia di Finanza ook nog een kunstverzameling die Tanzi’s schoonzoon in 2003 haastig had verstopt. Het ging om werken van onder meer Picasso, Van Gogh en Monet. Maar de stijlvolle bungalow met zwembad en tennisbaan bij Parma kon Tanzi houden. Daar zat hij de rest van zijn straf uit, en bleef zwijgzaam. Tanzi mocht naar de kerk gaan, onderhield de tuin en paste met echtgenote Anita op de zes kleinkinderen.

In december werd de 83-jarige Tanzi met een longonsteking (geen covid) opgenomen in het ziekenhuis in Parma. Daar is hij niet meer uitgekomen.

Calisto Tanzi werd geboren op 17 november 1938 in Collecchio en stierf op 1 januari 2022 in Parma.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden