China

De man achter de onderdrukking van de Oeigoeren vertrekt uit Xinjiang

Een demonstrant voor het Chinese consulaat in Istanboel, op 5 juli 2018. Het masker is beschilderd als de vlag van Oost-Turkestan, het (omstreden) thuisland van de Oeigoeren in de regio Xinjiang. De hand heeft het motief van de Chinese vlag. Beeld AFP
Een demonstrant voor het Chinese consulaat in Istanboel, op 5 juli 2018. Het masker is beschilderd als de vlag van Oost-Turkestan, het (omstreden) thuisland van de Oeigoeren in de regio Xinjiang. De hand heeft het motief van de Chinese vlag.Beeld AFP

De man achter de harde onderdrukking van de Oeigoeren in Xinjiang vertrekt. Wat betekent dit voor de toekomst van de regio?

Eva Rammeloo

Chen Quanguo, de partijbaas van de westerse provincie Xinjiang wordt vervangen door Ma Xingrui, die nu nog gouverneur van de provincie Guangdong is. In de ogen van de partijleiding heeft de 66-jaar oude Chen een belangrijke klus geklaard, namelijk het extremisme onder de Oeigoerse bevolking neergeslagen.

Voor Chen in 2016 aantrad in Xinjiang, had hij al een stevige reputatie opgebouwd in Tibet. Het systeem dat hij daar had geïntroduceerd, van kleine politiestations op straathoeken, nam hij mee naar het westen en voegde er digitale surveillance aan toe. Van camera’s met gezichtsherkenning tot het meelezen met individuele sms-conversaties.

Maar de meeste aandacht kreeg Chen in het buitenland met de heropvoedingskampen waar volgens onderzoekers meer dan een miljoen Oeigoeren in terechtkwamen. Volgens ooggetuigen is daar sprake van marteling en gedwongen sterilisatie – een tribunaal in Londen verklaarde de praktijken eerder deze maand tot genocide.

Logisch eind van een vijfjarenplan

Wegens deze en andere mensenrechtenschendingen – onder andere in Hongkong – zetten zowel de VS als de EU Chen op een sanctielijst. Toch is zijn vertrek geen reactie op internationale druk, zegt politicoloog Wu Qiang. “Het is eerder het tegenovergestelde: een promotie. En een logisch eind van een vijfjarenplan.” Chen is al lid van het 25-koppige politbureau – het op één na hoogste bestuursorgaan van het land - en bij het 20ste partijcongres in 2022 kan hij een nog hogere positie krijgen.

Het afgelopen jaar werden veel heropvoedingskampen gesloten, maar dat maakte de repressie er niet minder op. Toch lijkt Xinjiang een nieuwe periode in te gaan, met meer focus op economische ontwikkeling.

Ma heeft ervaring als partijchef in Shenzhen, een metropool in Guangdong, de provincie waar hij daarna gouverneur werd. Het zuidoosten van China werd rijk dankzij maakindustrie, export en innovatie, en draagt van alle provincies het meeste bij aan de Chinese economie. Ma brengt dus een heel ander soort ervaring mee naar Xinjiang dan Chen in 2016.

Van huis uit is Ma wetenschapper. Als directeur van het ruimtevaartbureau leidde hij de lancering van de maanmissie Chang’e 3 in 2013. Volgens de Hongkongse krant South China Morning Post is het inmiddels gebruikelijk dat belangrijke medewerkers aan het ruimtevaartprogramma worden beloond met hoge politieke posities.

De krant suggereert dat er voor Ma wel eens een plek in het politbureau weggelegd zou kunnen zijn. Maar om echt in rang te stijgen, moet hij de partijleiding in Peking eerst laten zien dat hij het ook goed doet in een heel andere omgeving.

Katoenproductie in Aksu, Xinjiang.  Beeld AP
Katoenproductie in Aksu, Xinjiang.Beeld AP

Obscure toeleveringsketens

Xinjiang biedt andere uitdagingen dan Guangdong. De Amerikaanse president Joe Biden tekende eind vorige week een wet die het verplicht maakt voor bedrijven die producten van China naar de Verenigde Staten brengen, om aan te tonen dat er bij de productie geen dwangarbeid is gebruikt. Dat is een extreem moeilijke opdracht vanwege de obscure Chinese toeleveringsketens – en volgens critici is er op grote schaal sprake van Oeigoerse dwangarbeid.

Xinjiang is in het buitenland inmiddels bekend om haar katoenproductie, maar Peking probeert bedrijven uit de kustprovincies over te halen om er locaties te openen. Oeigoeren worden ook naar het oosten gestuurd om daar te werken.

Wat de opdracht voor Ma Xingrui precies wordt, is nog onduidelijk, maar een van de grote uitdagingen lijkt te zijn om Xinjiang meer bij de landelijke economie te betrekken, zonder al te veel last te krijgen van buitenlandse sancties.

Lees ook:
Moslims in Xinjiang mogen hun geloof belijden, maar de Chinese overheid bepaalt hoe

Oeigoeren in het westen van China mogen de islam belijden, maar alleen op de wijze waarop Peking het graag ziet. Ze moeten hun identiteit losmaken van hun religie. Dat gaat verder dan het afwerpen van een hoofddoekje en afscheren van een baard.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden