Italië

De machtsstrijd binnen de Vijfsterrenbeweging is losgebarsten: Beppe Grillo weigert op te stappen

Beppe Grillo, oprichter van de Vijfsterrenbeweging, tijdens een toespraak in Rome in 2018. Beeld Reuters
Beppe Grillo, oprichter van de Vijfsterrenbeweging, tijdens een toespraak in Rome in 2018.Beeld Reuters

Hoe hoog de nood ook is, uiteindelijk wil oprichter Beppe Grillo de controle over de Vijfsterrenbeweging niet aan iemand anders afstaan.

Pauline Valkenet

Oud-premier Giuseppe Conte was er klaar voor: hij wilde de Italiaanse Vijfsterrenbeweging graag in een klassieke partij-jas te steken en aanvoeren. Beppe Grillo, de oprichter van de beweging, had hem in februari gevraagd om de regeringspartij, met wat meer structuur, in handen te nemen. Conte weigerde om dat halfslachtig te doen en vroeg Grillo maandag daarom een stap terug te zetten. Op een persconferentie zei hij: “Wil Grillo een genereuze vader zijn die zijn kind zelfstandig laat opgroeien of een bazige vader die dat tegengaat?”

Daarmee barstte de machtsstrijd binnen Grillo’s Vijfsterrenbeweging publiekelijk los. Grillo brandde zijn aangewezen opvolger de dag erop genadeloos af. In een post op zijn blog schreef hij giftig: “Conte heeft noch een politieke visie noch managementcapaciteiten. Hij heeft geen ervaring in organisaties en niet de capaciteiten voor vernieuwing.”

Vechter tegen een stelende elite

Zo kennen de Italianen Giuseppe Grillo (72), die ze Beppe noemen, weer. Vulkanisch, niet diplomatiek en communicerend via een blog. Ze zien nu ook dat de geboren Genuees zijn creatie, die hij dertien jaar geleden oprichtte en waar behoorlijk de klad in zit, niet wil loslaten.

In de jaren tachtig van de vorige eeuw leerden ze Beppe Grillo kennen door diens tv-shows. Daarin ging de cabaretier tekeer tegen grote bedrijven die de gewone Italianen volgens hem bestolen. In 1986 beschuldigde Grillo ook de machtige Socialistische Partij van diefstal. Dat kostte hem zijn televisiecarrière. In die jaren (de Socialistische Partij bleek later inderdaad volkomen corrupt te zijn) vestigde hij zijn reputatie van slimme scherpziener en vechter tegen een stelende elite.

Toen hij zijn shows daarna in uitverkochte theaters ging houden, realiseerde Grillo zich pas goed hoe graag veel Italianen hem zagen als een leider die het opnam tegen de geprivilegieerde politieke klasse. Zijn pleidooien voor schone energie vonden ze best boeiend, maar veel jonge Italianen verlangden meer naar schone politici, en naar meer zeggenschap in hun landsbestuur. Grillo kanaliseerde hun afkeer en frustratie knap op zijn in 2004 opgezette blog, en in 2009 in zijn Vijfsterrenbeweging. Hij goot hun drang naar directe democratie in een internetplatform, waar de leden over kandidaten en wetten kunnen stemmen. “Dit is een virus dat is begonnen zich te verspreiden en dat zich niet laat stoppen”, was zijn analyse.

Vijfsterrenbeweging wordt een politieke sensatie

Grillo’s MoVimento 5 Stelle wordt een politieke sensatie, ook binnen Europa, wanneer die in 2013 in één keer met een kwart van de stemmen in het Italiaanse parlement komt. In 2018 wordt de Vijfsterrenbeweging met 33 procent van de stemmen zelfs de grootste fractie. Grillo’s ego en bankrekeningen groeien mee. Maar de energieke multimiljonair – die net als in zijn shows in zijn video’s tiert en vloekt – blijft zoveel mogelijk weg uit Rome. Hij zegt geen leider te willen zijn, en al helemáál geen politicus. Grillo blijft zijn creatie vanuit zijn villa aan de Toscaanse kust controleren.

Sinds de Vijfsterrenbeweging in 2018 in de regering zit, moet Grillo met zichzelf in de knoop zijn komen te zitten. Want hij voelt zich een soort stamhoofd die juist de verpersoonlijking van de anti-politiek is. Ondertussen is zijn geesteskind niet kieskeurig: de Vijfsterren regeren onder leiding van professor Giuseppe Conte eerst met nationalistisch rechts, dan met de sociaaldemocraten en sinds februari met de partijloze Mario Draghi. Grillo, die zeven jaar geleden al had laten weten ‘een beetje moe’ te zijn, laat de leiding in Rome aan Conte en een klein clubje Vijfsterren-kopstukken over.

Maar het conformeren aan de Romeinse gang van zaken blijkt funest voor de anti-systeembeweging: diens directe democratie komt niet van de grond. Grillo’s creatie zakt in de peilingen naar 16 procent; een derde van zijn parlementariërs is inmiddels uit de fractie gestapt. Toch wil Grillo per se baas in eigen huis blijven en zich niet door Conte aan de kant laten schuiven. “Conte gaat onze problemen niet oplossen”, schrijft hij dinsdag op zijn blog. “Een horizontale organisatie als de onze moet het niet hebben van een prins op een wit paard.”

Lees ook:

Het kan altijd nóg rechtser: Broeders van Italië zit Salvini’s Lega op de hielen

De rechts-populistische Lega is nog altijd het populairst in Italië. Maar ze dreigt nu ingehaald te worden door een partij met fascistische wortels.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden