Toetreding

De laatste Navo-loodjes wegen het zwaarst voor Finland en Zweden

In mei waren de Finse president Sauli Niinisto (links) en de Zweedse premier Magdalena Andersson (rechts) in Washington te gast bij de Amerikaanse president Joe Biden om hun Navo-aspiraties kracht bij te zetten. Beeld AFP
In mei waren de Finse president Sauli Niinisto (links) en de Zweedse premier Magdalena Andersson (rechts) in Washington te gast bij de Amerikaanse president Joe Biden om hun Navo-aspiraties kracht bij te zetten.Beeld AFP

De toetreding van Finland en Zweden tot het militaire bondgenootschap Navo leek een kwestie van weken. Turkije blijft de spanning er echter in houden.

Christoph Schmidt

De toetreding van Finland en Zweden tot de Navo lijkt alle snelheidsrecords te breken. In een paar zomerweken tijd hebben liefst 23 van de 30 huidige lidstaten formeel ingestemd met die uitbreiding. Vorige week waren de belangrijke landen Frankrijk, Italië en de Verenigde Staten de voorlopig laatste drie in de rij. Maar de laatste loodjes wegen zwaar.

Na de Russische invasie in Oekraïne, nog geen half jaar geleden, wisten de twee van oudsher neutrale Scandinavische landen niet hoe snel ze hun Navo-schroom van zich af moesten werpen. In mei vroegen ze formeel het lidmaatschap aan van het trans-Atlantische militaire bondgenootschap.

Dat deden ze – vooral Ruslands buur Finland – niet alleen voor hun eigen veiligheid. Ze trokken ook een lange neus naar de Russische president Poetin, die vóór zijn oorlog had geëist dat de Navo pas op de plaats maakte en geen enkel nieuw lid meer zou accepteren. Door haast te maken met de benodigde ratificatie van de toetreding, deden de Navo-landen maar al te graag mee met die lange neus.

Proces duurt normaal jaren

Normaal gesproken kan zo’n toetredingsproces inclusief ratificatie een paar jaar duren. Dat was nog te zien bij de Navo-leden nummer 29 en 30. De voormalige Joegoslavische republiek Montenegro liet in 2014 haar Navo-aspiraties blijken. In 2017 trad het land formeel toe. Bij Noord-Macedonië lag er bijna twee jaar tussen het begin van de toetredingsonderhandelingen (2018) en het moment dat de Macedonische vlag tussen alle andere werd gehesen bij het Navo-hoofdkantoor in Brussel (2020).

Bij Finland en Zweden ligt dat anders. Niet alleen vanwege de oorlog in Oekraïne. Beide landen waren eigenlijk al virtueel Navo-lid. Hun krijgsmachten verkeren in goede staat en deden volop mee met Navo-oefeningen. Ook op politiek niveau schuiven Helsinki en Stockholm al een tijdje aan bij topontmoetingen.

Die ratificatie is daarom nauwelijks omstreden. Nederland behoorde tot de tien eerste Navo-landen waar het parlement instemde, via een spoedprocedure. In de Eerste Kamer stemde op 12 juli alleen Forum voor Democratie tegen de toetreding van Finland en Zweden.

Handelsverdrag met Canada

Die bliksemsnelle ratificatie staat in schril contrast met de stroperige goedkeuring van het EU-Canada-handelsverdrag (Ceta). Dat werd, min of meer toevallig, op diezelfde julidag door de Eerste Kamer geloodst, met een nipte meerderheid, bijna zes jaar nadat het in Brussel was beklonken. Het zijn appels en peren, die twee gebeurtenissen, maar het zegt wel iets over het gevoel van urgentie bij de Navo-kwestie.

Zeven landen moeten nog ratificeren: Griekenland, Hongarije, Portugal, Slowakije, Spanje, Tsjechië en… Turkije. Daar zit ’m de kneep. De Turkse president Erdogan heeft al eerder, als enige, bezwaar gemaakt tegen klakkeloze aansluiting van Finland en Zweden. Die zouden te weinig ondernemen in de strijd tegen het terrorisme, meer specifiek: het tegen de Turkse staat gerichte terrorisme. Zo zou vooral Zweden uitgeweken Koerdische strijders van het verboden PKK of het Koerdisch-Syrische YPG met fluwelen handschoenen behandelen.

De kou leek uit de lucht

Aan de vooravond van de Navo-top in Madrid, eind juni, sloten de drie betrokken landen een akkoord, waarmee de kou uit de lucht leek. Ankara wierp geen blokkades meer op tegen de Navo-uitbreiding. De opluchting in Madrid was groot.

Eind vorige maand keerde de Turkse veto-dreiging toch weer terug. Minister Cavusoglu van buitenlandse zaken zei dat Zweden en Finland talmen met de uitlevering van zo’n 85 mensen die door Turkije van terrorisme worden verdacht. Hoewel Ankara geen uiterste datum daarvoor heeft genoemd, maakt Turkije duidelijk geen haast met de ratificatie zolang die uitlevering niet heeft plaatsgevonden.

Zweden, dat het merendeel van de gevraagde personen herbergt (73), zegt zich te houden aan de Zweedse en internationale wetten op het gebied van mensenrechten. Het is de bedoeling dat de drie landen nog deze maand bijeenkomen om de voortgang van hun Madrid-akkoord te bespreken. Zolang Turkije niet tevreden is, kunnen Finland en Zweden de formele stap over de Navo-drempel niet zetten.

Hongarije ligt mogelijk ook dwars

Navo-secretaris-generaal Jens Stoltenberg zegt dat de beslissing over de uitlevering door Zweden en Finland in handen ligt van de rechtbanken in die twee landen en nergens anders. “De rechtsstaat is daar van kracht”, aldus Stoltenberg vorige week in een interview met het Britse persbureau Reuters.

Na Turkije wordt ook Hongarije voorzichtig genoemd als mogelijke dwarsligger. De regering-Orbán staat immers te boek als de meest Rusland-vriendelijke binnen de Navo en de EU. Maar premier Orbán, die doorgaans toch niet op zijn mondje is gevallen, heeft op geen enkel moment gezegd dat de Navo-toetreding van Finland en Zweden problematisch is voor zijn land.

Lees ook:
Turkije staakt verzet: weg vrij voor Navo-lidmaatschap Zweden en Finland

Vlak voor de Navo-top begon, ging Turkije, toch nog verrassend, akkoord met de lidmaatschapsaanvraag van Finland en Zweden.

En wéér slaat de Navo een nieuw pad in

Regeringsleiders en ministers van de dertig lidstaten, plus van een aantal gastlanden, kwamen eind juni bijeen in Madrid voor een Navo-top. Het militaire bondgenootschap staat weer eens op een kruispunt in de geschiedenis.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden